'Dëbohen' serbët, ndërsa Kina merr përsipër një perandori minerare

Në verilindje të Serbisë, qyteti i Borit u ngrit rreth disa prej depozitave më të rëndësishme të bakrit dhe arit në Evropë.

Që nga vitet 1940, rajoni tërhoqi shpejt punëtorë nga e gjithë Jugosllavia. Majdanpek, i vendosur vetëm 70 kilometra larg, u zgjerua rreth një rezerve tjetër masive, e vlerësuar në më shumë se 600 milionë ton xehe. Për dekada të tëra, këto qendra minerare mbështetën industrinë e rëndë jugosllave, por sot kjo trashëgimi është gjithnjë e më e brishtë.

Që nga viti 2018, kompleksi i minierave është marrë në dorëzim nga grupi shtetëror kinez Zijin Mining, i cili ka investuar 2.3 miliardë euro për të rritur prodhimin. Zgjerimi shkon përtej industrisë - po transformon tokën dhe jetën e banorëve të saj. Familje të tëra po shohin shtëpitë, pronat dhe kujtimet e tyre të zhduken, ndërsa vendbanimet përfshihen nga miniera. Qeveria serbe nuk ka arritur të ofrojë alternativa kuptimplote për zhvendosjen.

Dëmi mjedisor është i madh: pyjet dhe lumenjtë po shkatërrohen, jeta e egër është nën kërcënim dhe banorët përballen me disa nga ndotësit më të mëdhenj të ajrit në Evropë. Ndërkohë, një fuqi punëtore kineze në rritje - që tani numëron mijëra - mbetet kryesisht e ndarë në kampe të mbyllura, duke u përzier rrallë me vendasit, duke lënë pas një prani të madhe, por të paprekshme.

Bor dhe Majdanpek ilustrojnë një model më të gjerë. Në vitin 2022, investimet kineze në Serbi u barazuan për herë të parë me kontributin e kombinuar të të gjitha 27 vendeve të BE-së, duke ngritur pyetje në lidhje me sovranitetin dhe ndikimin neokolonial. Debati u bë më i mprehtë pas shembjes së një stacioni hekurudhor të rinovuar nga kinezët në Novi Sad, që vrau 16 persona në vitin 2024, duke shkaktuar valë protestash.

Ndërsa Miniera Zijin vazhdon të zgjerojë gjurmët e saj, rajoni dhe njerëzit e tij mbeten pezull në një betejë midis fitimit ekonomik dhe erozionit të ngadaltë të kujtesës kolektive - shtëpive, traditave dhe historisë që po zhduken të komuniteteve të kërcënuara./ Politico.