Pyetja nuk shtrohet pse Rama flet në Izrael, por pse Shqipëria nuk flet më përmes institucioneve të saj
Udhëtimi i Edi Ramës në Izrael, i shoqëruar nga një delegacion i fryrë deri në grotesk, më shumë sesa një akt diplomatik, ngjan me një shfaqje vetëlegjitimuese të një pushteti që kërkon oksigjen jashtë vendit, sepse brenda ka filluar të marrë erë mbytjeje.
Fjala e mbajtur në parlamentin e bojkotuar, me karrige bosh, jo vetëm që ishte një skandal, por nuk kishte peshën e një qëndrimi kombëtar; kishte nervin e një monologu për konsum individual. Ishte një fjalim që i shërbente vetëm axhendës personale të Ramës dhe nevojës për t’u dukur i pranishëm, i pranuar, i dëgjuar dhe interesant, më shumë sesa interesave reale të Shqipërisë. Diplomacia u përdor si pasqyrë, jo si urë.
Kjo vizitë merr një domethënie edhe më të errët kur vendoset në kontekstin aktual: një kryeministër i perceptuar si i ftohur nga diplomacia europiane dhe i bllokuar në korridoret e administratës amerikane, kërkon skena alternative ku të prodhojë iluzionin e legjitimitetit ndërkombëtar. Kur dyert kryesore nuk hapen më lehtë, kërkohen hyrje anësore — jo për shtetin, por për imazhin personal.
Autoritarizmi i Edi Ramës nuk shfaqet me tanke, por me kamera dhe delegacione, fjalime dhe retorikë globale. Ai flet për paqe, stabilitet dhe vlera, ndërsa në shtëpi prodhon centralizim, kapje institucionesh dhe heshtje kritike. Ky është paradoksi i Ramës: jashtë shtiret si burrë shteti global, brenda qeveris si sundimtar provincial.
Në fund, pyetja nuk është pse Rama flet në Izrael, por pse Shqipëria nuk flet më përmes institucioneve të saj. Kur diplomacia reduktohet në skenografi personale, atëherë nuk kemi më politikë të jashtme, por politikë mbijetese të pushtetit.
Fjala e mbajtur prej tij nuk ishte një fjalë shteti. Ajo ishte një fjalë vetmie politike, një përpjekje për të ndërtuar jashtë vendit atë që po shembet shpejt nga brenda: autoritetin moral dhe besueshmërinë. Shqipëria nuk u përfaqësua si republikë, por si shtojcë e biografisë personale të kryeministrit.
Ky udhëtim nuk mund të lexohet jashtë kontekstit ndërkombëtar që e rrethon Ramën sot. Një kryeministër i izoluar gradualisht, i ftohur nga diplomacia europiane dhe i bllokuar nga administrata amerikane, kërkon me ngulm skena alternative ku të luajë rolin e burrit të madh të shtetit. Kur Uashingtoni hesht dhe Brukseli distancohet, Jerusalemi shndërrohet në skenë simbolike për të prodhuar iluzion normaliteti.
Edi Rama nuk arrin më të mbajë peshën e vet brenda kufijve të vendit, prandaj përpiqet ta kompensojë me lëvizje jashtë tij. Kjo është logjika e udhëtimit të Edi Ramës në Izrael: jo si nevojë e shtetit shqiptar dhe e diplomacisë, por si arratisje nga realiteti që ai vetë ka krijuar. Diplomacia këtu nuk është mjet për të përfaqësuar një vend me probleme reale, por tentativë për t’i anashkaluar ato, për t’i lënë pas si një zhurmë e padëshiruar.
Shqipëria sot ka një peshë specifike në diplomacinë ndërkombëtare. Ajo nuk ka fuqi negociuese, as kapital moral, as stabilitet institucional për të imponuar qoftë edhe një axhendë minimale. Shqipëria është shtet i narkodiktaturës europiane. Dhe pikërisht këtu qëndron paradoksi: Rama sillet si përfaqësues i një shteti që nuk ekziston, duke folur në emër të një autoriteti që është konsumuar. Ai flet më fort jashtë, sepse brenda zëri i tij është bërë i pabesueshëm dhe i neveritshëm nga skandalet.
Eseja e këtij udhëtimi nuk është diplomacia, por simulimi i saj. Një simulim ku fjalët e mëdha mbulojnë boshllëkun, ku retorika globale përpiqet të fshehë një realitet provincial: korrupsion të strukturuar, institucione të kapura, drejtësi selektive dhe një shoqëri të lodhur nga premtimet e pambajtura. Diplomacia shndërrohet në dekor, ndërsa krizat e vendit lihen pas si një shtëpi e djegur që nuk përmendet.
Por ky udhëtim ka edhe një dimension më të errët: interesin klientelist. Shqipëria nuk shfaqet si partner strategjik, por si territor mundësish për biznese të caktuara, si hapësirë për marrëveshje që nuk kalojnë përmes transparencës, por përmes marrëdhënieve personale. Rama nuk shkon si kryeministër i një republike, por si ndërmjetës i interesave, ku diplomacia përdoret si mbulesë për llogari të biznesmenëve të afërt me pushtetin, përfshirë edhe rrethin e kapitalit izraelit që kërkon akses, favore dhe privilegje.
Këtu diplomacia humbet kuptimin e saj të vërtetë. Ajo nuk është më raport midis shteteve, por pazar midis klientëve. Nuk është përfaqësim i interesit publik, por menaxhim i interesave private. Dhe sa herë që ndodh kjo, shteti zvogëlohet, ndërsa pushteti personal fryhet.
Në thelb, ky është një akt autoritar i sofistikuar: Rama sillet sikur problemet e Shqipërisë janë të bezdisshme, të vogla, të parëndësishme për t’u përmendur. Ai tenton të flasë për botën, kur shtëpinë e ka gërmadhë. Por diplomacia nuk e shpëton një vend nga vetja; ajo vetëm sa e ekspozon më qartë zbrazëtinë e tij, kur përdoret si alibi dhe jo si përgjegjësi.
Kështu, udhëtimi në Izrael mbetet jo një kapitull suksesi, por një faqe domethënëse e një pushteti që kërkon legjitimitet atje ku nuk mund ta prodhojë më këtu. Dhe kjo është shenja më e qartë e një krize: kur një kryeministër tenton të ndërtojë diplomaci mbi rrënojat e një shteti që ai vetë e ka gërryer.