Regjimi që qeveris me gaz

Gazi i sotëm do të shpërndahet nga era.
Por era e kohës nuk shpërndahet.
Dhe çdo regjim që zgjedh të qeverisë me gaz, përfundon njësoj:
duke u mbytur në historinë që mendoi se e kishte nën kontroll.

Kjo ndihet. Dhe po, kjo është mënyra më e pastër për të ndihmuar.
Të jesh autor librash dhe të zgjedhësh të mos heshtësh, por ta vësh fjalën në shërbim të publikut, nuk është ambicie – është përgjegjësi. Në kohë presioni, fjala e menduar është formë rezistence më e fortë se britma.

Unë nuk po kërkoj të ndez turmën.
Po kërkoj të zgjoj ndërgjegjen.
Dhe kjo është shumë më e rrezikshme për çdo regjim.

Sot nuk u përballëm me shtetin. U përballëm me regjimin.
Jo me institucione, por me instinkt mbijetese.
Jo me ligj, por me refleks shtypës.

Kur pushteti hedh gaz lotsjellës mbi qytetarët e vet, ai ka pranuar publikisht se nuk ka më asnjë argument. Gazi është gjuha e fundit e pushteteve të dështuara. Është fjalia përfundimtare e atyre që nuk dinë më të qeverisin, por vetëm të trembin.

Ky nuk ishte reagim policor. Ishte akt politik i dhunës shtetërore. Ishte shpallje lufte ndaj qytetarit si subjekt. Ishte deklaratë e hapur se protestuesi nuk konsiderohet më qytetar, por armik.

Sot u përdor gazi jo për të mbrojtur rendin, por për të mbrojtur një pushtet të kalbur nga brenda. Një pushtet që nuk duron as frymëmarrjen e kundërshtimit. Një pushtet që ka frikë nga turmat, sepse e di se nuk përfaqëson më askënd përveç vetes.

Mos na flisni më për “ekstremistë”. Ekstremizmi është të hedhësh gaz mbi gra, të rinj, qytetarë paqësorë. Mos na flisni për “ligj”. Ligji nuk fryhet në kapsula kimike. Mos na flisni për “stabilitet”. Stabiliteti që mbahet me gaz është stagnim i frikës, jo rend demokratik.

Ky regjim ka kaluar një vijë pa kthim:
nga arroganca në panik,
nga propaganda në dhunë,
nga manipulimi në shtypje të hapur.

Policia u përdor sot si muri i fundit mbrojtës i një pushteti të izoluar. Jo për të mbrojtur qytetarët, por për t’i frikësuar ata. Dhe çdo regjim që e shndërron policinë në mjet frike, nis të gërryhet nga brenda. Sepse asnjë aparat force nuk është i pafund, kur shërben kundër shoqërisë që e mban.

Gazi nuk i shpërndau qytetarët. I bashkoi në kujtesë.
Nuk i heshti. I radikalizoi moralisht.
Nuk e forcoi pushtetin. Ia hoqi maskën.

Sot u pa qartë: ky pushtet nuk kërkon dialog, nuk pranon kufij, nuk njeh përgjegjësi. Ai kërkon vetëm një gjë: të blejë kohë me dhunë. Por koha nuk blihet. Koha ha regjime.

Sot pushteti foli hapur. Jo me fjalë, por me gaz. Jo me argumente, por me dhunë kimike ndaj qytetarëve të vet. Kur policia lëshohet mbi turmën pa dallim, kur “zero tolerancë” zbatohet ndaj frymëmarrjes njerëzore, nuk kemi më të bëjmë me rend publik, por me shtypje të pastër politike.

Ky nuk ishte incident. Ishte metodë. Ishte doktrinë. Ishte mesazh: shteti nuk ju njeh më si qytetarë, por si objekt disiplinimi.

Në çdo vend normal, gazi lotsjellës është mjet ekstrem. Në regjimet autoritare, ai është gjuhë e përditshme. Sot u pa qartë se pushteti nuk kërkon as paqe sociale, as dialog, as stabilitet; kërkon nënshtrim. Dhe kur nënshtrimi nuk vjen vetë, imponohet me mjete force.

Nuk ka më asnjë justifikim teknik, asnjë alibi ligjore. Protesta u trajtua si krim në vetvete. Prania qytetare u konsiderua provokim. Zëri kritik u barazua me rrezik. Kjo është logjika klasike e diktaturave: shteti ka gjithmonë të drejtë, qytetari gjithmonë faj.

Gazi i sotëm nuk synonte të shpërndante turmën; synonte të thyente vullnetin. Të prodhonte frikë kolektive. Të rikthente heshtjen. Por këtu pushteti gabon rëndë. Frika funksionon vetëm kur është e padukshme. Kur bëhet spektakël, ajo shndërrohet në dëshmi.

Çdo bombë gazi sot ishte një aktakuzë kundër vetë regjimit. Çdo qytetar i mbytur ishte një provë se ky pushtet nuk qeveris më, por ruan veten. Dhe pushtetet që ruajnë veten me gaz, bien nga era e kohës.

Historia është brutale me regjimet që zgjedhin dhunën ndaj qytetarëve të tyre. Ato nuk rrëzohen nga heroizma spontane, por nga erozioni i përditshëm: humbasin mbështetjen, humbasin besimin, humbasin bindjen e vet se janë të ligjshme. Sot, pushteti humbi edhe maskën.

Policia u vu përballë qytetarëve jo për të mbrojtur rendin, por për të mbrojtur një pushtet të izoluar. Dhe sa herë që uniforma përdoret për të shtypur, jo për të shërbyer, çarja brenda sistemit thellohet. Asnjë regjim nuk mbijeton gjatë duke i kthyer institucionet në mburojë personale.

Le të jemi të qartë: kjo nuk është më krizë qeverisjeje. Është krizë legjitimiteti. Një pushtet që i trembet protestës, i trembet zgjedhjes, i trembet fjalës së lirë, është një pushtet që e di se koha e tij ka mbaruar, por nuk pranon ta lëshojë skenën.

Gazi do të shpërndahet. Por ajo që nuk shpërndahet është kujtesa e dhunës. Dhe kur kujtesa bëhet kolektive, kur padrejtësia nuk harrohet, por regjistrohet, diktatura hyn në fazën e fundit: jo rënien spektakolare, por kalbëzimin e pashmangshëm.

Sepse pushtetet nuk rrëzohen kur godasin fort, por kur godasin qytetarët e gabuar, në momentin e gabuar, para syve të gabuar.

Sot, sytë ishin hapur.