Evropa e neglizhoi pasurinë minerale të Groenlandës, mund të pendohet për këtë

Në skajin jugor të Groenlandës, i rrethuar nga maja me dëborë dhe fjorde të thella, shtrihet Kvanefjeld — një projekt minerar që tregon se ishulli gjigant dhe i shkretë, është më shumë sesa thjesht një bazë ushtarake e lakmuar.

Nën tokën e akullt ndodhet një depozitë e madhe neodimi dhe praseodimi, elementë të rrallë të tokës që përdoren për të bërë magnetë që janë thelbësorë për të ndërtuar turbina me erë, automjete elektrike dhe pajisje ushtarake të teknologjisë së lartë.

Nëse zhvillohet, Groenlanda, një pjesë gjysmë-autonome e Danimarkës, do të bëhej territori i parë evropian që do të prodhonte këto metale strategjike kyçe. Energy Transition Minerals, një kompani minerare me seli në Australi dhe e mbështetur nga Kina, është gati të fillojë punën.

Por as Kopenhageni, as Brukseli dhe as qeveria e Groenlandës nuk kanë mobilizuar pushtetin e tyre shtetëror për ta bërë projektin të ndodhë. Në vitin 2009, Danimarka u dorëzoi banorëve të Groenlandës kontrollin e burimeve të tyre natyrore; 12 vjet më vonë, qeveria e Groenlandës bllokoi minierën, sepse metalet e rralla të tokës janë të përziera me uranium radioaktiv.

Që atëherë, projekti ka qenë në pezull, i zhytur në mosmarrëveshje ligjore.

“Kvanefjeld ilustron se si pasiguria politike dhe rregullatore — e kombinuar me gjeopolitikën dhe kërkesat e larta të kapitalit — i bën edhe projektet e rëndësishme strategjike të vështira për t’u zhvendosur nga potenciali në prodhim”, tha për POLITICO-n Jeppe Kofod, ish-ministër i jashtëm i Danimarkës dhe tani këshilltar strategjik për Energy Tranzition Minerals.

Problemet e Kvanefjeld janë emblematike për problemet më të gjera të Groenlandës. Pavarësisht se ka mjaftueshëm elementë të rrallë të tokës për të furnizuar deri në 25 përqind të nevojave të botës - për të mos përmendur rezervat e naftës dhe gazit pothuajse aq të mëdha sa ato të Shteteve të Bashkuara, dhe shumë metale të tjera potenciale për energji të pastër, duke përfshirë bakrin, grafitin dhe nikelin - këto burime janë pothuajse tërësisht të pazhvilluara.

Vetëm dy miniera të vogla, që nxjerrin ar dhe një mineral të veçantë të quajtur feldspat, i cili përdoret në prodhimin e qelqit dhe qeramikë, janë në funksion në Groenlandë. Dhe deri vonë, as Danimarka dhe as Bashkimi Evropian nuk treguan shumë interes për të ndryshuar situatën.

Por kjo ndodhi para vitit 2023, kur BE-ja nënshkroi një memorandum mirëkuptimi me qeverinë e Groenlandës për të bashkëpunuar në projektet e minierave. Akti i BE-së për Lëndët e Para Kritike, i propozuar të njëjtin vit, është një përpjekje për të kapur ritmin duke ndërtuar miniera të reja si brenda ashtu edhe jashtë bllokut, gjë që nxjerr në pah potencialin e Groenlandës. Muajin e kaluar, Komisioni Evropian u zotua të kontribuonte me financim për minierën e molibdenit Malmbjerg të Groenlandës, në një përpjekje për të mbështetur furnizimin me metal për sektorin e mbrojtjes të BE-së. 

Por, me Presidentin e Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, që kërcënon ta marrë Groenlandën me forcë dhe me më pak gjasa që t’u ofrojë banorëve të ishullit të drejtën e vetos mbi projektet e minierave, Evropa mund të jetë tepër vonë për festën.

“BE-ja ka pasur për shumë vite një angazhim të kufizuar strategjik në lëndët e para kritike të Groenlandës, që do të thotë se Evropa sot rrezikon të ketë mbërritur me vonesë, ashtu si Shtetet e Bashkuara dhe Kina kanë intensifikuar interesin e tyre”, tha Kofod.

Në një botë të formësuar nga politika e jashtme gjithnjë e më agresive e Trump dhe zhvillimi hiperaktiv i Kinës në teknologjinë e pastër dhe zinxhirët e furnizimit me minerale, neglizhenca e Evropës ndaj pasurisë natyrore të Grenlandës, po duket gjithnjë e më shumë si një gabim strategjik.

Një tokë armiqësore

Kjo nuk do të thotë që ndërtimi i minierave në Groenlandë, me shtresën e saj të akullit të përhershëm me thellësi një milje, do të ishte i lehtë.

“Nga të gjitha vendet në botë ku mund të nxirrni lëndë të para kritike, [Grenlanda] është shumë e largët dhe jo shumë lehtë e arritshme”, tha Ditte Brasso Sørensen, analiste e lartë për klimën dhe politikën industriale të BE-së në Think Tank Europa, duke treguar për “rrethanat shumë të vështira mjedisore” të territorit. 

Popullsia e vogël — më pak se 60,000 — dhe mungesa e infrastrukturës e bëjnë gjithashtu të vështirë ndërtimin e minierave. "Kjo është një çështje logjistike", tha Eldur Olafsson, Drejtor Ekzekutiv i Amaroq, një kompani minierash ari që drejton një nga dy minierat operative në Groenlandë dhe gjithashtu eksploron mundësitë e nxjerrjes së metaleve të rralla dhe bakrit. "Si ndërtohen minierat? Natyrisht, me kapital, pajisje, por edhe njerëz. [Dhe] duhet të ndërtohet e gjithë infrastruktura rreth këtyre njerëzve, sepse ata nuk mund të jenë vetëm nga Groenlanda", tha ai. 

Groenlanda ka gjithashtu politika të rrepta mjedisore — përfshirë një ndalim historik të minierave të uraniumit në vitin 2021 — të cilat kufizojnë nxjerrjen e burimeve për shkak të ndikimit të saj në natyrë dhe mjedis. Qeveria aktuale, e votuar vitin e kaluar, nuk ka treguar shenja të ndryshimit të qëndrimit të saj ndaj ndalimit të uraniumit, sipas Per Kalvig, profesor emeritus në Sondazhin Gjeologjik të Danimarkës dhe Groenlandës, një organizatë kërkimore e qeverisë daneze.

Urani gjendet rregullisht me minerale të rralla, që do të thotë se ndalimi mund të pengojë potencialin e madh të Groenlandës si prodhuese e mineraleve të rralla.

Një histori e ngjashme është edhe me lëndët djegëse fosile. Pavarësisht një  vlerësimi të SHBA-së në vitin 2007  se nën sipërfaqen e Groenlandës dhe ujërave të saj territoriale ndodhet ekuivalenti i mbi 30 miliardë fuçive naftë dhe gaz natyror - pothuajse e barabartë me rezervat e SHBA-së - 30 vjet përpjekje për eksplorimin e naftës nga një grup që përfshin Chevron, ENI të Italisë dhe Shell nuk dhanë asnjë rezultat.

Në vitin 2021, qeveria e atëhershme e majtë në Groenlandë ndaloi eksplorimin e mëtejshëm të naftës për arsye mjedisore. 

Gjeologu danez Flemming Christiansen, i cili ishte zëvendësdrejtor i Shërbimit Gjeologjik të Danimarkës dhe Grenlandës deri në vitin 2020, tha se dështimi nuk kishte të bënte fare me potencialin aktual të Grenlandës si prodhuese nafte.

Në vend të kësaj, tha ai, një rënie e çmimeve të naftës në vitin 2014 së bashku me koston e lartë të shpimit në Arktik, e bënë sipërmarrjen të mos jetë fitimprurëse. Opozita popullore vetëm sa i ndërlikoi gjërat, tha ai.

Efekti i ndryshimit të klimës

Nga qielli mbi Groenlandë, Christiansen sheh nga afër efektet dramatike të ndryshimeve klimatike: shtrirje me ujë të pastër ndërsa temperaturat në rritje shkrijnë shtresat e akullit që për shekuj me radhë e kanë bërë eksplorimin e territorit një biznes të ftohtë, të kushtueshëm dhe të rrezikshëm.

«Nëse fluturoj mbi ujërat në Groenlandën perëndimore, mund t’i shoh ndryshimet», tha ai. «Ka ujë të hapur për periudha shumë më të gjata në Groenlandën perëndimore, në Gjirin Baffin dhe në Groenlandën lindore».

Ndryshimi i klimës po e hap këtë tokë të ngrirë.

Groenlanda përmban sipërfaqen më të madhe të akullit jashtë Antarktidës, por ky akull po shkrihet me një shpejtësi alarmante. Një studim i kohëve të fundit sugjeron se shtresa e akullit mund të pushojë së ekzistuari deri në fund të shekullit, duke rritur nivelin e detit deri në shtatë metra. Humbja e një kapaku të përhershëm akulli që është disa qindra metra i thellë, megjithatë, "përmirëson gradualisht rastin e biznesit të nxjerrjes së burimeve, si për ... lëndët djegëse fosile ashtu edhe për lëndët e para kritike", tha Jakob Dreyer, një studiues në Universitetin e Kopenhagenit.  

Por shfrytëzimi i burimeve të Groenlandës nuk varet nga nivelet katastrofike të ngrohjes globale. Edhe pa ndryshime të përparuara klimatike, Kalvig, i Shërbimit Gjeologjik të Danimarkës dhe Groenlandës, argumenton se bregdeti i Groenlandës nuk ndryshon shumë nga ai i Norvegjisë, ku është gjetur naftë dhe ku janë në veprim projekte të shumta gërmimi.    

“Nuk mund të depërtosh aq thellë në brendësi të vendit sa mundesh [në Norvegji], por sapo të krijohet qasja, shumë vende janë të lundrueshme gjatë gjithë vitit”, tha Kalvig. “Pra, në këtë kuptim, nuk është më e vështirë të operosh miniera në Groenlandë sesa në shumë pjesë të Norvegjisë, Kanadasë apo gjetkë - ose Rusisë për këtë çështje. Dhe kjo është bërë më parë, në vitet kur kushtet e kanë lejuar.”   

Një zëdhënës i Komisionit Evropian tha se BE-ja po punonte tani me qeverinë e Groenlandës për të zhvilluar burimet e saj, duke shtuar se "autoritetet e zgjedhura në mënyrë demokratike të Groenlandës kanë favorizuar prej kohësh partneritetet me BE-në për të zhvilluar projekte të dobishme për të dyja palët".

Por zëdhënësi theksoi: "Fati i burimeve minerale të papërpunuara të Groenlandës, varet nga populli i Groenlandës dhe përfaqësuesit e tij."

SHBA-të mund të jenë më pak bujare.  Operacioni i fundit ushtarak i Uashingtonit në Venezuelë tregoi se Trump është serioz në lidhje me ndërtimin e një perandorie mbi burimet natyrore dhe është i përgatitur të përdorë forcën dhe të shkelë normat ndërkombëtare, në ndjekje të këtij qëllimi. Groenlanda, me depozitat e saj të mëdha të naftës dhe të metaleve të rralla, mund të përshtatet lehtësisht në vizionin e tij.

Se ku përfshihet populli i Groenlandës është më pak e qartë./ Politico.