Forcat e sigurisë përleshen me protestuesit në Iran, 36 të vrarë në tubime, mes tyre dhe fëmijë

Protestuesit e zemëruar për shkak të përkeqësimit të ekonomisë së Iranit zhvilluan një protestë në Pazarin e Madh të Teheranit të martën, me aktivistët që thanë se të paktën 36 persona janë vrarë në protestat që filluan në dhjetor.

Protesta në Pazarin e Madh, e cila u mbyll kryesisht të martën, ishte shenja e fundit se demonstratat ka të ngjarë të vazhdojnë ndërsa monedha e vendit, riali, ra në një nivel rekord të ulët kundrejt dollarit në hiperinflacionin e vazhdueshëm që ka pllakosur Iranin.

Riali ra në dhjetor, duke arritur në 1.4 milion për një dollar amerikan, duke shkaktuar protesta menjëherë pas kësaj. Të martën, kursi i këmbimit ra më tej në 1.46 milion rialë pa shenja ngadalësimi.

Përpara Revolucionit Islamik të vitit 1979, riali ishte përgjithësisht i qëndrueshëm, duke u tregtuar në rreth 70 rialë me 1 dollar. Në kohën e marrëveshjes bërthamore të Iranit në vitin 2015 me fuqitë botërore, 1 dollar shkëmbehej me 32,000 rialë.

Ndërkohë, situata ka të ngjarë të përkeqësohet, pasi Banka Qendrore e Iranit uli në mënyrë drastike kurset e këmbimit të subvencionuara që u ofron importuesve dhe prodhuesve.

Kjo ka të ngjarë të bëjë që tregtarët t’ua kalojnë rritjen e çmimeve konsumatorëve në ditët në vijim, kursimet e të cilëve janë pakësuar tashmë gjatë viteve të sanksioneve ndërkombëtare që synojnë vendin.

Presidenti i Iranit, Masoud Pezeshkian, ndërsa urdhëroi një hetim qeveritar për një incident që përfshinte protestat, sinjalizoi gjithashtu të martën se kriza mund të jetë duke dalë me shpejtësi përtej kontrollit të zyrtarëve.

"Nuk duhet të presim që qeveria ta trajtojë të gjithë këtë e vetme," tha Pezeshkian në një fjalim televiziv. "Qeveria thjesht nuk e ka atë kapacitet."

Ndryshimi i kursit të këmbimit tregon për probleme të mëtejshme

Ditët e fundit, Banka Qendrore e Iranit i dha fund një kursi këmbimi preferencial dhe të subvencionuar dollar-rial për të gjitha produktet, përveç ilaçeve dhe grurit.

Qeveria e Iranit ua kishte ofruar atë normë importuesve dhe prodhuesve, në përpjekje për të siguruar rrjedhën e mallrave thelbësore pavarësisht sanksioneve ndërkombëtare për shkak të programit të saj bërthamor dhe çështjeve të tjera.

Megjithatë, shumë prej këtyre firmave përfituan nga ndryshimi në normat e interesit, duke përfituar gjithnjë e më shumë fitime, ndërsa iranianët e zakonshëm panë kursimet e tyre të humbnin me shpejtësi vlerën kundrejt dollarit.

Zhvlerësimi i monedhës dhe i kursit të këmbimit ka ndikuar drejtpërdrejt në atë që është në dispozicion në dyqane dhe me çfarë çmimi.

Çmimi i një shisheje mesatare vaji gatimi është dyfishuar, raportoi agjencia shtetërore e lajmeve IRNA.

Shumë janë ankuar për raftet bosh në dyqane, ndoshta për shkak se furnizuesit dhe tregtarët kanë frikë se mos shesin vaj gatimi me humbje. Çmimet e djathit dhe pulës gjithashtu u rritën ndjeshëm, ndërsa orizi i importuar nuk ka qenë i disponueshëm në disa dyqane.

Pezeshkian në fjalimin e tij fajësoi inflacionin, sanksionet dhe probleme të tjera për shkaktimin e zhvlerësimit dhe paralajmëroi se mund të vijnë kohë më të vështira.

"Nëse nuk marrim vendime realiste, ne vetë do ta shtyjmë vendin drejt krizës dhe pastaj do të ankohemi për pasojat", paralajmëroi ai.

Vdekjet e protestuesve në qendër të vëmendjes së Trump

Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut me seli në SHBA, ofroi numrin e fundit të të vdekurve prej 36 personash në demonstrata.

Thuhet se 29 protestues, katër fëmijë dhe dy anëtarë të forcave të sigurisë së Iranit janë vrarë dhe më shumë se 1,200 janë arrestuar.

Demonstratat kanë arritur në mbi 270 vende në 27 nga 31 provincat e Iranit.

Grupi, i cili mbështetet në një rrjet aktivistësh brenda Iranit për raportimin e tij, ka qenë i saktë në trazirat e kaluara.

Fars, agjencia e lajmeve që besohet të jetë e afërt me Gardën Revolucionare paraushtarake të Iranit, raportoi të hënën vonë se rreth 250 oficerë policie dhe 45 anëtarë të forcës Basij të Gardës, e përbërë tërësisht nga vullnetarë, janë lënduar në demonstrata.

Numri në rritje i të vdekurve mbart me vete mundësinë e ndërhyrjes amerikane.

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, e paralajmëroi Iranin të premten se nëse Teherani “vret me dhunë protestuesit paqësorë”, Shtetet e Bashkuara “do t’i vijnë në ndihmë”.

Ajatollah Ali Khamenei tha të shtunën se "rebelët duhet të vendosen në vendin e tyre".

Ndërsa mbetet e paqartë se si dhe nëse Trump do të ndërhyjë, komentet e tij shkaktuan një reagim të menjëhershëm dhe të zemëruar, me zyrtarët brenda teokracisë që kërcënuan të shënjestronin trupat amerikane në Lindjen e Mesme.

Komentet morën rëndësi të re pas një operacioni ushtarak amerikan të shtunën që çoi në kapjen e Presidentit Venezuelan Nicolás Maduro, një aleat i hershëm i Teheranit./ Euronews.