Pas dekadash mësimdhënieje të shkrim-leximit mediatik, Finlanda i pajis studentët me aftësi për të dalluar mashtrimet e thella të inteligjencës artificiale

Beteja kundër lajmeve të rreme në Finlandë fillon që në klasat parashkollore.

Për dekada të tëra, kombi nordik e ka ndërthurur shkrim-leximin mediatik, duke përfshirë aftësinë për të analizuar lloje të ndryshme të medias dhe për të njohur dezinformimin, në kurrikulën e tij kombëtare për nxënës që nga mosha 3 vjeç.

Kursi është pjesë e një programi të fuqishëm kundër dezinformimit për t'i bërë finlandezët më rezistentë ndaj propagandës dhe pretendimeve të rreme, veçanërisht atyre që kalojnë kufirin 1,340 kilometra me Rusinë fqinje.

Tani, mësuesve u është ngarkuar detyra të shtojnë njohuritë mbi inteligjencën artificiale (IA) në kurrikulën e tyre, veçanërisht pasi Rusia e përshkallëzoi fushatën e saj të dezinformimit në të gjithë Evropën pas pushtimit të plotë të Ukrainës gati katër vjet më parë.

Hyrja e Finlandës në NATO në vitin 2023 provokoi gjithashtu zemërimin e Moskës, megjithëse Rusia ka mohuar vazhdimisht se ndërhyn në punët e brendshme të vendeve të tjera.

"Ne mendojmë se të kesh aftësi të mira në shkrim-leximin mediatik është një aftësi shumë e rëndësishme qytetare", tha Kiia Hakkala, një specialiste pedagogjike për Qytetin e Helsinkit.

"Është shumë e rëndësishme për sigurinë e kombit dhe për sigurinë e demokracisë sonë", shtoi ajo.

Njohuritë mbi inteligjencën artificiale po bëhen një aftësi jetësore

Në Shkollën Fillore Tapanila, në një lagje të qetë në veri të Helsinkit, mësuesi Ville Vanhanen i mësoi një grupi nxënësish të klasës së katërt se si të dallonin lajmet e rreme.

Ndërsa një ekran televizori shfaqte një banderolë me mbishkrimin "Fakt apo trillim?", nxënësi Ilo Lindgren e vlerësoi pyetjen. "Është pak e vështirë", pranoi 10-vjeçari.

Vanhanen tha se nxënësit e tij kanë mësuar rreth lajmeve të rreme dhe dezinformimit për vite me radhë, duke filluar me leximin e titujve kryesorë dhe teksteve të shkurtra. Në një orë mësimi të kohëve të fundit, nxënësve të klasës së katërt iu ngarkua detyra të hartonin pesë gjëra për të cilat duhet të kishin kujdes kur konsumojnë lajme online për t'u siguruar që janë të besueshme. Tani ata po kalojnë në njohuritë mbi inteligjencën artificiale, e cila po bëhet shpejt një aftësi jetësore.

"Ne kemi studiuar se si të dallojmë nëse një fotografi ose një video është bërë nga inteligjenca artificiale", shtoi Vanhanen, një mësues dhe zëvendësdrejtor në shkollë.

Mediat finlandeze luajnë gjithashtu një rol, duke organizuar një "Javë Gazetash" vjetore, ku gazetat dhe lajme të tjera u dërgohen të rinjve për t'i konsumuar. Në vitin 2024, Helsingin Sanomat me seli në Helsinki bashkëpunoi për një "Libër të ri ABC të Njohurive Mediale", i cili u shpërndahet çdo 15-vjeçari në vend, ndërsa ata fillonin shkollën e mesme të lartë.

“Është me të vërtetë e rëndësishme për ne të shihemi si një vend ku mund të merrni informacione të verifikuara, të besueshme dhe që bëhen nga njerëz që i njihni në një mënyrë transparente”, tha Jussi Pullinen, kryeredaktori i gazetës së përditshme.

Demokracia vihet në dyshim përmes dezinformimit

Njohuritë mediatike kanë qenë pjesë e kurrikulës arsimore finlandeze që nga vitet 1990, dhe kurse shtesë janë në dispozicion për të rriturit më të moshuar që mund të jenë veçanërisht të prekshëm ndaj dezinformatave.

Aftësitë janë aq të rrënjosura në kulturë saqë kombi nordik me 5.6 milionë banorë renditet rregullisht në krye të Indeksit Evropian të Njohurive Mediatike. Indeksi u përpilua nga Instituti i Shoqërisë së Hapur në Sofje, Bullgari, midis viteve 2017 dhe 2023.

«Nuk mendoj se e kishim imagjinuar që bota do të dukej kështu», tha Ministri finlandez i Arsimit Anders Adlercreutz. «Që do të bombardoheshim me dezinformim, që institucionet tona të sfidohen — demokracia jonë vërtet e sfiduar — përmes dezinformimit».

Dhe me përparimin e shpejtë të mjeteve të inteligjencës artificiale, edukatorët dhe ekspertët po nxitojnë t'u mësojnë studentëve dhe pjesës tjetër të publikut se si të dallojnë se çfarë është fakt dhe çfarë është lajm i rremë.

"Tashmë është shumë më e vështirë në hapësirën e informacionit të dallosh se çfarë është reale dhe çfarë jo reale", tha Martha Turnbull, drejtoreshë e ndikimit hibrid në Qendrën Evropiane të Ekselencës për Kundërshtimin e Kërcënimeve Hibride me seli në Helsinki. "Ndodh që tani për tani, është mjaft e lehtë të dallosh falsifikimet e gjeneruara nga IA sepse cilësia e tyre nuk është aq e mirë sa mund të ishte."

Ajo shtoi: "Por, ndërsa kjo teknologji zhvillohet, dhe veçanërisht ndërsa shkojmë drejt gjërave si inteligjenca artificiale agjentike, mendoj se atëherë mund të bëhet shumë më e vështirë për ne ta dallojmë."