Siria ‘blindon’ varrin masiv që fshihte mizoritë e Asadit, qeveria urdhëron ushtarët ta ruajnë

Qeveria e Sirisë ka urdhëruar ushtarët të ruajnë një varr masiv të krijuar për të fshehur mizoritë nën regjimin e Bashar al-Assad dhe ka hapur një hetim penal, pas një raporti të Reuters që zbuloi një komplot shumëvjeçar nga diktatura e rrëzuar për të fshehur mijëra trupa në një vend të largët në shkretëtirë.

Vendndodhja, në shkretëtirën Dhumair në lindje të Damaskut, është përdorur gjatë sundimit të Assadit si një depo armësh ushtarake, sipas një ish-oficeri të ushtrisë siriane me njohuri për operacionin. Më vonë u zbraz nga personeli në vitin 2018 për të siguruar sekretin për një komplot që përfshinte zbulimin e trupave të mijëra viktimave të diktaturës, të varrosura në një varr masiv në periferi të Damaskut dhe transportimin e tyre me kamion një orë larg me makinë në Dhumair.

Komploti, i orkestruar nga rrethi i ngushtë i diktatorit, u quajt "Operacioni Zhvendos Tokën". Ushtarët janë stacionuar përsëri në vendin e Dhumair, këtë herë nga qeveria që rrëzoi Assadin.

Instalacioni ushtarak Dhumair u riaktivizua gjithashtu si kazermë dhe depo armësh në nëntor, pas shtatë vitesh mospërdorimi, sipas një oficeri të ushtrisë të vendosur atje në fillim të dhjetorit, një zyrtari ushtarak dhe Sheikh Abu Omar Tawwaq, i cili është shefi i sigurisë së Dhumair.

Vendndodhja e Dhumair ishte plotësisht e pambrojtur gjatë verës, kur gazetarët e Reuters bënë vizita të përsëritura pasi zbuluan ekzistencën e një varri masiv atje.

Brenda disa javësh nga raporti në tetor, qeveria e re krijoi një pikë kontrolli në hyrje të instalimit ushtarak ku ndodhet vendi, sipas një ushtari të stacionuar atje i cili foli me Reuters në mesin e dhjetorit. Vizitorët në vend tani kanë nevojë për leje hyrjeje nga Ministria e Mbrojtjes.

Imazhet satelitore të shqyrtuara nga Reuters që nga fundi i nëntorit, tregojnë aktivitet të ri të automjeteve rreth zonës kryesore të bazës.

Zyrtari ushtarak, i cili foli në kushte anonimiteti, tha se riaktivizimi i bazës është pjesë e përpjekjeve për të “siguruar kontrollin mbi vendin, dhe për të parandaluar palët armiqësore që të shfrytëzojnë këtë zonë të hapur strategjike”. Rruga përmes shkretëtirës lidh një nga fortesat e mbetura siriane të Shtetit Islamik me Damaskun.

HETIMI I POLICISË

Në nëntor, policia hapi një hetim për varrin, duke e fotografuar atë, duke kryer studime të tokës dhe duke intervistuar dëshmitarë, sipas Jalal Tabash, kreut të stacionit të policisë al-Dhumair. Midis atyre që u intervistuan nga policia ishte Ahmed Ghazal, një burim kyç për hetimin e Reuters që zbuloi varrin masiv.

«U tregova të gjitha detajet që ju tregova për operacionin dhe çfarë kam parë gjatë atyre viteve», tha Ghazal, një mekanik që riparonte kamionë që transportonin trupa që dëmtoheshin në varrin Dhumair. Ghazal konfirmoi se gjatë kohës së «Operacionit Lëviz Tokën», instalimi ushtarak dukej i zbrazët, përveç ushtarëve të përfshirë në shoqërimin e konvojeve.

Ministria e Informacionit e Sirisë nuk iu përgjigj kërkesave për komente, në lidhje me riaktivizimin e bazës apo hetimin për varrin masiv.

Komisioni Kombëtar për Personat e Zhdukur, i cili u krijua pas rrëzimit të Asadit për të hetuar fatin e dhjetëra mijëra sirianëve që u zhdukën nën sundimin e tij, i tha Reuters se është në proces të trajnimit të personelit dhe krijimit të laboratorëve, në mënyrë që të përmbushë standardet ndërkombëtare për zhvarrimet e varreve masive. Zhvarrimet në shumë varre masive të Sirisë të epokës së Asadit, përfshirë vendin në Dhumair, janë planifikuar për vitin 2027, tha komisioni për Reuters.

Policia ia ka referuar raportin e saj për Dhumair prokurorit të distriktit Adra, gjyqtarit Zaman al-Abdullah. Al-Abdullah i tha Reuters se informacioni rreth të dyshuarve të epokës së Assadit të përfshirë në operacionin Dhumair, si brenda ashtu edhe jashtë Sirisë, po krahasohet me dokumentet e marra nga degët e sigurisë pas rënies së diktatorit në dhjetor 2024. Ai nuk i përshkroi të dyshuarit, duke përmendur hetimin në vazhdim.

Sipas dokumenteve ushtarake të shqyrtuara nga Reuters dhe dëshmive nga burime civile dhe ushtarake, logjistika për “Operacionin Lëviz Tokën” u trajtua nga një njeri kyç, Kolonel Mazen Ismander. I kontaktuar nëpërmjet një ndërmjetësi, Ismander refuzoi të komentonte mbi raportin fillestar të Reuters ose hetimin e ri për varrin masiv.

Kur u kurdis komploti në vitin 2018, Assadi ishte në prag të fitores në luftën civile dhe shpresonte të rifitonte legjitimitetin në bashkësinë ndërkombëtare pas viteve të sanksioneve dhe akuzave për brutalitet. Ai ishte akuzuar për ndalimin dhe vrasjen e mijëra sirianëve, dhe vendndodhja e një varri masiv në qytetin Qutayfah, jashtë Damaskut, ishte raportuar nga aktivistët vendas të të drejtave të njeriut.

Kështu që nga pallati presidencial erdhi një urdhër: Gërmoni Kutejfen dhe fshihni trupat në instalimin ushtarak në shkretëtirën Dhumair.

Për katër netë në javë për gati dy vjet, nga viti 2019 deri në vitin 2021, Ismander mbikëqyri operacionin, zbuloi Reuters. Kamionët transportonin kufoma, dhe nga varri masiv i ekspozuar në instalimin ushtarak të boshatisur në shkretëtirë, llogoret u mbushën me trupa ndërsa gërmohej vendi i Qutayfah.

Për të zbuluar konspiracionin, Reuters foli me 13 persona me njohuri të drejtpërdrejta të përpjekjes dyvjeçare dhe analizoi më shumë se 500 imazhe satelitore të të dy varreve masive. Nën drejtimin e gjeologëve mjeko-ligjorë, Reuters përdori fotografi ajrore me dron për të krijuar imazhe të përbëra me rezolucion të lartë që ndihmuan në vërtetimin e transferimit të trupave, duke treguar ndryshimet e ngjyrave në tokën e trazuar rreth llogoreve të varrimit të Dhumair./ Reuters.