Mianmari voton mes luftës civile, me zgjedhje 'të kontestuara' gjerësisht

Mianmari po voton në zgjedhje të cilat janë cilësuar gjerësisht si mashtrim, me partitë kryesore politike të shpërbëra, shumë nga udhëheqësit e tyre të burgosur dhe gjysmën e vendit që nuk pritet të votojë për shkak të një lufte civile që vazhdon.

Qeveria ushtarake po zhvillon një votim me faza, gati pesë vjet pasi mori pushtetin me anë të një grushti shteti, i cili shkaktoi kundërshtim të gjerë dhe u shndërrua në një luftë civile.

Vëzhguesit thonë se junta, me mbështetjen e Kinës, po kërkon të legjitimojë dhe të forcojë pushtetin e saj, ndërsa kërkon një rrugëdalje nga ngërçi shkatërrues.

Më shumë se 200 persona janë akuzuar për prishje ose kundërshtim të zgjedhjeve, sipas një ligji të ri që parashikon dënime të rënda, përfshirë dënimin me vdekje.

Votimet filluan të dielën dhe pati raportime për shpërthime dhe sulme ajrore në rajone të shumta të vendit, ndërsa zhvillohej votimi.

Tre persona u dërguan në spital pas një sulmi me raketa në një shtëpi të pabanuar në rajonin Mandalay në orët e para të së dielës, konfirmoi kryeministri i rajonit për BBC-në. Njëri prej tyre është në gjendje të rëndë.

Më vete, më shumë se dhjetë shtëpi u dëmtuan në qytezën Myawaddy, pranë kufirit me Tajlandën, pas një serie shpërthimesh vonë të shtunën.

Një banor vendas i tha BBC-së se një fëmijë u vra në sulm dhe tre persona u dërguan në spital në gjendje emergjente.

Raportime të mëtejshme për viktima kanë dalë pas shpërthimeve të tjera.

Votuesit i kanë thënë BBC-së, se zgjedhjet duken më “të disiplinuara dhe sistematike” sesa ato të mëparshmet.

"Përvoja e votimit ka ndryshuar shumë", tha Ma Su ZarChi, i cili jeton në rajonin e Mandalay.

"Para se të votoja, kisha frikë. Tani që kam votuar, ndihem i lehtësuar. E hodha votën time si dikush që është përpjekur të japë më të mirën për vendin."

Ei Pyay Phyo Maung, 22 vjeç, votuese për herë të parë, i tha BBC-së se po hidhte votën e saj sepse besonte se votimi është "përgjegjësi e çdo qytetari".

"Shpresa ime është për klasat e ulëta - tani për tani, çmimet e mallrave po rriten ndjeshëm dhe dua të mbështes dikë që mund t'i ulë ato, për ata që po vuajnë më shumë", tha ajo.

"Dua një president që u siguron jetesën të gjithëve njësoj."

Junta birmaneze ka hedhur poshtë kritikat ndaj zgjedhjeve, duke pohuar se synon ta "kthejë [vendin] në një sistem demokratik shumëpartiak".

Pasi votoi në një qendër votimi shumë të fortifikuar në kryeqytet, kreu i juntës Min Aung Hlaing i tha BBC-së se zgjedhjet do të ishin të lira dhe të ndershme.

"Unë jam Komandanti i Përgjithshëm i Forcave të Armatosura, një nëpunës civil. Nuk mund të them thjesht se dua të jem president", tha ai, duke theksuar se zgjedhjet kanë tre faza.

Më herët këtë javë, ai paralajmëroi se ata që refuzojnë të votojnë po hedhin poshtë "përparimin drejt demokracisë".

Regjisori i filmit Mike Tee, aktori Kyaw Win Htut dhe komediani Ohn Daing, ishin ndër figurat e shquara të dënuara sipas ligjit kundër prishjes së votimeve, i cili hyri në fuqi në korrik.

Media shtetërore raportoi se secili prej tyre u dënua me shtatë vjet burg, pasi kritikuan një film që promovonte zgjedhjet.

“Nuk ka kushte për ushtrimin e të drejtave të lirisë së shprehjes, shoqërimit ose tubimit paqësor”, tha zyrtari më i lartë i të drejtave të njeriut i Kombeve të Bashkuara, Volker Türk.

Civilët po “detyrohen nga të gjitha anët”, tha zoti Türk në një deklaratë të martën, duke vënë në dukje se grupet e armatosura rebele kanë lëshuar kërcënimet e tyre duke u kërkuar njerëzve të bojkotojnë zgjedhjet.

Ushtria ka luftuar në disa fronte, si kundër grupeve të armatosura të rezistencës që kundërshtojnë grushtin e shtetit, ashtu edhe kundër ushtrive etnike që kanë milicitë e tyre. Ajo humbi kontrollin e pjesëve të mëdha të vendit në një sërë pengesash të mëdha, por rimorri territor këtë vit pas sulmeve ajrore të pandërprera të mundësuara nga mbështetja e Kinës dhe Rusisë.

Lufta civile ka vrarë mijëra njerëz, ka zhvendosur miliona të tjerë, ka shkatërruar ekonominë dhe ka lënë një boshllëk humanitar. Një tërmet shkatërrues në mars dhe shkurtimet e fondeve ndërkombëtare, e kanë përkeqësuar situatën shumë më tepër.

E gjithë kjo dhe fakti që pjesë të mëdha të vendit janë ende nën kontrollin e opozitës, paraqet një sfidë të madhe logjistike për mbajtjen e zgjedhjeve.

Votimi do të zhvillohet në tre faza gjatë muajit të ardhshëm në 265 nga 330 komunat e vendit, ndërsa pjesa tjetër konsiderohet shumë e paqëndrueshme. Rezultatet priten rreth fundit të janarit.

Nuk pritet të ketë votime as në gjysmën e vendit. Edhe në komunat ku do të votohet, jo të gjitha zonat zgjedhore do të shkojnë në votime, duke e bërë të vështirë parashikimin e një pjesëmarrjeje të mundshme.

Gjashtë parti, përfshirë Partinë e Solidaritetit dhe Zhvillimit të Bashkimit të mbështetur nga ushtria, po paraqesin kandidatë në të gjithë vendin, ndërsa 51 parti të tjera dhe kandidatë të pavarur do të garojnë vetëm në nivel shtetëror ose rajonal.

Rreth 40 parti, përfshirë Lidhjen Kombëtare të Demokracisë të Aung San Suu Kyi, e cila shënoi fitore dërrmuese në vitet 2015 dhe 2020, janë ndaluar. Suu Kyi dhe shumë nga udhëheqësit kryesorë të partisë janë burgosur nën akuza të cilat janë cilësuar gjerësisht si të motivuara politikisht, ndërsa të tjerë janë në mërgim.

“Duke e ndarë votimin në faza, autoritetet mund të përshtasin taktikat nëse rezultatet e fazës së parë nuk shkojnë sipas tyre”, tha për agjencinë e lajmeve Myanmar Now Htin Kyaw Aye, një zëdhënës i grupit të monitorimit të zgjedhjeve Spring Sprouts.

Ral Uk Thang, një banor në shtetin perëndimor të Chin, beson se civilët "nuk i duan zgjedhjet".

"Ushtria nuk di si ta qeverisë vendin tonë. Ata punojnë vetëm për të mirën e udhëheqësve të tyre të lartë.

"Kur partia e Daw Aung San Suu Kyi ishte në pushtet, ne përjetuam pak demokraci. Por tani e tëra çfarë bëjmë është të qajmë dhe të derdhim lot", tha 80-vjeçari për BBC-në.

Qeveritë perëndimore, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar dhe Parlamentin Evropian, e kanë cilësuar votimin si një mashtrim, ndërsa blloku rajonal ASEAN ka bërë thirrje që dialogu politik t’i paraprijë çdo zgjedhjeje./ BBC.