Birra që shfaqet vetëm në Krishtlindje: Sekreti festiv i Meksikës quhet 'Noche Buena'

Meksika është eksportuesja më e madhe e birrës në botë. Por një nga birrat e saj më të dashura gjendet vetëm brenda vendit dhe tradicionalisht është e disponueshme vetëm për disa javë çdo vit.

Shumë vende njihen për pijet e tyre të bollshme të Krishtlindjeve. Porto Riko ka coquito-n e tij kremoz dhe të ëmbël. Në Gjermani, tezgat e tregjeve ofrojnë Glühwein të ngrohtë e të erëzuar (verë e zier). Ndërsa Meksika ka një birrë të errët të stilit Bock, të quajtur Noche Buena. Që do të thotë “nata e shenjtë” ose “nata e Krishtlindjes”, kjo birrë e dashur tradicionalisht është shitur vetëm për disa javë para festave dhe gjendet vetëm brenda vendit.

Çdo dimër, nga Merida në Monterrey e deri në Mexico City, kur kutitë e kuqe të errëta të Noche Buena shfaqen në raftet e supermarketeve, kjo konsiderohet “fillimi jozyrtar i festave – momenti kur sezoni i Krishtlindjeve nis vërtet”, thotë Marie Sarita Gaytán, autore e librit ¡Tequila!: Distilling the Spirit of Mexico.

Me nota karameleje, kafeje të djegur dhe me një përmbajtje alkooli prej 5.9%, kjo birrë kafe e errët ndryshon nga shumë prej birrave më të njohura dhe më të lehta të Meksikës. Ndërsa një Pacifico pilsner shkon mirë me taco peshku në Baja California me diell, apo një Modelo Especial i ftohtë shuan etjen me mishra të pjekur, profili i hidhur-ëmbël i Noche Buena-s përputhet në mënyrë perfekte me ushqimet tradicionale sezonale të Meksikës, si gjeli i detit, romeritos jeshile të errëta (barishte të egra të gatuara me mole) apo bacalao i kripur (merluc) – duke e bërë pjesë ideale të tryezës klasike të Krishtlindjeve.

“Struktura dhe trupi i saj lartësojnë shijet e erëzuara të kuzhinës meksikane,” thotë Karla González, menaxhere marke në Heineken Mexico, e cila sot zotëron fabrikën Moctezuma ku u krijua për herë të parë Noche Buena. Vitet e fundit, kompania ka zgjatur periudhën e shitjes nga fundi i tetorit deri në fillim të janarit.

Për somelierin meksikan të birrës, Guillermo Ysusi, Noche Buena ka qenë sinonim i Krishtlindjes që kur e mban mend. “Është një pije shumë tradicionale gjatë atyre javëve të dhjetorit,” thotë ai.

Por për të kuptuar se si një birrë e fortë, me origjinë gjermane, u bë pija de facto e Krishtlindjeve në Meksikë, duhet të kuptosh marrëdhënien e veçantë të vendit me vetë birrën.

Origjina e një pijeje festive

Që nga viti 2010, Meksika është eksportuesja më e madhe e birrës në planet. Shitjet e saj vjetore ndërkombëtare prej 6.8 miliardë dollarësh janë më të mëdha se ato të vendeve të dyta, të treta, të katërta dhe të pesta së bashku. Edhe meksikanët pinë shumë birrë: mesatarisht 65 litra për person në vit.

Megjithatë, dashuria e Meksikës për birrën u zhvillua vetëm gjatë 100 viteve të fundit. Në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX, industrializimi shkatërroi fabrikat artizanale të birrës në Gjermani, prodhuesja kryesore e birrës në Europë. Shumë mjeshtër birre të zhvendosur nisën një lloj “kryqëzate” birrarie, duke “udhëtuar nëpër botë për të ngritur fabrika birre”, shpjegon Jeffrey Pilcher, autor i librit Hopped Up: How Travel, Trade and Taste Made Beer a Global Commodity. “Një nga këto vende ishte Meksika.”

Fabrika të vogla birre të themeluara nga europianë u hapën në të gjithë Meksikën, kryesisht duke prodhuar birra ale. Në vitin 1875, birrari zviceran Santiago Graf prezantoi lager-in, duke nisur praktikisht prodhimin industrial të birrës në Meksikë. Fabrika e tij në Toluca filloi të prodhonte një sërë birrash, përfshirë Victoria-n në vitin 1906, e cila sot është birra më e vjetër e prodhuar vazhdimisht në Meksikë.

Pak para fillimit të shekullit XX, kjo pije ishte tashmë e popullarizuar mes borgjezisë së re meksikane dhe pirja e birrës simbolizonte statusin kozmopolit. Prodhimi në shkallë të gjerë e solli shpejt birrën te masat. U krijuan fabrika të tjera industriale, si Cervecería Cuauhtémoc në Monterrey dhe Cervecería Moctezuma në Orizaba, Veracruz – që do të bëhej shtëpia e Noche Buena-s.

Legjenda, ndoshta apokrife, e Noche Buena-s thotë se në vitin 1924, mjeshtri gjerman i birrës Otto Neumaier e krijoi këtë birrë si një rezervë speciale Krishtlindjesh në Veracruz për veten dhe miqtë e tij, përpara se ta ndante me kolegët dhe familjen, sipas traditës europiane të festave.

Kjo ishte birra e parë Bock në Meksikë dhe fjala për shijet e saj intensive e të pazakonta u përhap shpejt. Në vitin 1938, fabrika e Orizabës vendosi ta nxirrte Noche Buena-n për publikun si një specialitet sezonal për festat – prej nga vjen edhe emri i saj i lidhur me Krishtlindjet – dhe kjo traditë vazhdon edhe sot.

Sipas Susan Gauss, profesore e Studimeve të Amerikës Latine dhe Iberike në Universitetin e Massachusetts, një sërë faktorësh e bënë Noche Buena-n edhe më tërheqëse kur doli për publikun në vitin 1938. “Më shumë njerëz kishin të ardhura të mjaftueshme për të blerë produkte luksi, krahasuar me dekadat e mëparshme,” thotë ajo.

Në atë kohë, prodhuesit e birrës dhe madje edhe qeveria e promovonin birrën si një alternativë më të shëndetshme ndaj pijeve të forta, duke pretenduar se ajo ishte pjesë thelbësore e një diete ushqyese dhe e një jete shoqërore të shëndetshme. Ndërkohë, pulque – pija tradicionale me bazë agave – u demonizua dhe birra e zëvendësoi shpejt, duke u bërë pija alkoolike më e konsumuar në vend.

Me aromat e saj çokollate dhe frutash të kuqe, si dhe shijet e maltit të pjekur, reklamat sezonale funksionuan. Për më tepër, disponueshmëria e kufizuar vetëm për Krishtlindje krijoi një ndjesi misteri dhe dëshire, duke lindur një traditë që vazhdon edhe sot: blerjen e saj sapo shfaqet në rafte.

Noche Buena sot

Sipas Ysusi-t, gjatë sezonit të Krishtlindjeve është bërë traditë që meksikanët ta blejnë Noche Buena-n me arka të tëra dhe t’ua ofrojnë miqve e familjarëve në shtëpi.

Guille Gutiérrez, nga kolektivi kombëtar i grave birrare Adelitas Cerveceras Mexicanas, kujton se kur ishte studente në fund të viteve 1990, ajo dhe miqtë e saj prisnin me padurim shfaqjen e Noche Buena-s. “Kushdo që e shihte i pari, lajmëronte të tjerët. Vraponim te dyqani më i afërt që ta merrnim para se të mbaronte,” thotë ajo.

Sot, ndërsa familjet dhe miqtë mblidhen për festat e Krishtlindjeve, shpesh shihen fëmijë që godasin piñata festive, ndërsa të rriturit hapin një Noche Buena të ftohtë dimri. Udhëtarët kureshtarë mund ta gjejnë këtë birrë në kantina lokale, bare dhe në dyqanet Oxxo në të gjithë vendin.

Jashtë Meksikës, sot është e pamundur ta gjesh. Edhe pse Gaytán thotë se Noche Buena “ka një domethënie të madhe për diasporën meksikane, jo vetëm në SHBA por në mbarë botën”, Heineken e eksportoi përkohësisht në SHBA duke nisur nga viti 2011, por e ndaloi në 2018 për shkak të mungesës së kërkesës. “Duke u rritur në Los Anxhelos, ende i kontrolloj dyqanet çdo vit, mos ndoshta rikthehet,” thotë ajo.

Ndoshta për këtë arsye, rivali kryesor i Heineken-it, Anheuser-Busch (pronar i Modelo-s), krijoi një konkurrent të vetin për tregun amerikan: Noche Especial, një lager qelibar me përmbajtje të lartë alkooli, i marketuar gjithashtu për sezonin e festave.

Por në Meksikë, ndërsa familjet shtrojnë tryezat për darka festive dhe festimet tradicionale posada zgjasin nëpër rrugë për nëntë net me muzikë, fishekzjarre dhe drita, janë shishet e Noche Buena-s ato që ngrihen për dolli nën qiellin me yje./BBC