Pse Rusia e do Donbasin e Ukrainës?
Moska vazhdon të këmbëngulë se dëshiron që Kievi të tërheqë forcat e tij nga rajoni lindor i Donbasit të Ukrainës, të cilin Ukraina e ka mbrojtur me forcë që nga viti 2014. Çfarë ka atje dhe pse Moska është kaq e etur të marrë kontrollin e të gjithë zonës?
Kur Rusia pushtoi për herë të parë Ukrainën në vitin 2014, ajo shpejt aneksoi Krimenë dhe dërgoi trupat e saj në rajonet lindore të Ukrainës.
Objektivi kryesor i Moskës ishte Donbasi, zona që përfshin dy nga rajonet e Ukrainës, Donetskun dhe Luhanskun.
Më shumë se 10 vjet më vonë, Rusia ende po përpiqet të marrë kontrollin e plotë të Donbasit, duke i futur kërkesat e saj territoriale në "kuadrin e paqes", të ndërmjetësuar nga SHBA-të.
Uashingtoni ka shtuar presionin ndaj Kievit, duke e detyruar Ukrainën të bëjë lëshime të rëndësishme, ndërsa angazhimi i Rusisë do të ishte “thjesht të ndalonte luftimet”, tha më parë Presidenti i SHBA-së Donald Trump.
"Ata (rusët) po bëjnë lëshime. Lëshimi i tyre i madh është se ata ndalojnë së luftuari dhe nuk marrin më tokë", deklaroi Trump.
Ukraina pritet të bëjë lëshime dukshëm më të mëdha, me garancitë e sigurisë, statusin e centralit bërthamor të Zaporizhzhisë dhe Donbasin, që janë pikat më të ndjeshme të negociatave.
Moska nuk i ka zvogëluar kërkesat e saj dhe dëshiron që Ukraina të largohet nga rajoni i Donbasit, duke përfshirë pjesë të rajoneve të Donetskut dhe Luhanskut, të cilat Rusia nuk ka arritur t’i pushtojë gjatë më shumë se një dekade lufte.
Ndihmësi i politikës së jashtme të Kremlinit, Yuri Ushakov, i cili dyshohet se ka punuar në propozimin fillestar prej 28 pikash të Rusisë, deklaroi të premten në mënyrë të rreme se "i gjithë Donbasi i përket Rusisë".
Sipas planit të publikuar, Moska jo vetëm që dëshiron që Ukraina të tërhiqet nga territoret e veta, por dëshiron gjithashtu që SHBA-të ta njohin Donbasin si rus.
Kush e kontrollon Donbasin?
Pas më shumë se një dekade sulmesh të trupave ruse, rajoni i Luhanskut i Ukrainës është pothuajse tërësisht nën pushtimin e Moskës.
Por situata është e ndryshme në rajonin e Donetskut, ku forcat ukrainase aktualisht mbajnë rreth 6,600 kilometra katrorë.
Sipas Institutit për Studimin e Luftës (ISW) me seli në SHBA, edhe me ritmin aktual të përparimit dhe angazhimin masiv të burimeve, forcat ruse mund të pushtojnë pjesën tjetër të rajonit të Donetskut vetëm deri në gusht të vitit 2027.
Kjo zonë është gjithashtu e fortifikuar rëndë nga trupat ukrainase pas më shumë se një dekade mbrojtjeje të ashpër nga ofensiva ruse.
Kievi ka qenë duke e forcuar vazhdimisht “rripin e fortesës” së Donbasit, i cili shtrihet 50 km nëpër Donetskun perëndimor.
“Ukraina ka kaluar 11 vitet e fundit duke investuar kohë, para dhe përpjekje në përforcimin e brezit të fortesës dhe në krijimin e një infrastrukture të rëndësishme industriale dhe mbrojtëse”, pohon ISW.
Pas pushtimit nga Rusia të disa qyteteve në Ukrainë, përfshirë Avdievka dhe Bakhmuth, Kievi rregulloi vijën e tij mbrojtëse dhe përforcoi më tej rrjetin e tij të fortifikimeve, llogoreve, fushave të minave dhe barrierave antitank.
Potenciali ekonomik i Donbasit
Përpara pushtimit të parë të Rusisë në vitin 2014, Donbasi ishte qendra ekonomike e Ukrainës. Kjo zonë ishte shtëpia e ndërmarrjeve më të mëdha industriale të vendit, duke përfshirë fabrikat metalurgjike, të qymyrit dhe kimike që eksportonin në nivel global.
Qendra për Kërkime Ekonomike dhe Biznesi me seli në Londër vlerëson se rajoni i Donbasit përbënte afërsisht 15.7% të PBB-së së Ukrainës dhe 14.7% të popullsisë së saj para vitit 2014.
Pas pushtimit të Rusisë, midis viteve 2014 dhe 2021, Ukraina humbi mbi 80 miliardë euro nga pushtimi i këtij territori nga Moska, ose rreth 8% të PBB-së së vendit para luftës çdo vit.
Më herët këtë vit, miniera e fundit operative e qymyrit në Ukrainë u detyrua të mbyllej në zonë.
Ndërkohë, SHBA-të kanë kërkuar të krijojnë një “zonë të lirë ekonomike” në pjesë të Donbasit që Ukraina aktualisht kontrollon, tha Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy, duke shtuar se Uashingtoni dëshiron që Kievi të tërhiqet nga ato territore.
A do të tërhiqet Ukraina nga Donbasi?
Zelenskyy shpjegoi të enjten se SHBA-të sugjerojnë që Ukraina të tërhiqet nga Donbasi dhe se trupat ruse nuk do të përparojnë në territor.
“Kush do ta qeverisë këtë territor, të cilin e quajnë ‘zonë e lirë ekonomike’ ose ‘zonë e demilitarizuar’, ata nuk e dinë”, tha Zelenskyy.
“Nëse trupat e njërës palë duhet të tërhiqen dhe pala tjetër qëndron aty ku është, atëherë çfarë do t’i mbajë larg këta trupa të tjerë, rusët? Apo çfarë do t’i ndalojë ata të maskohen si civilë dhe të marrin përsipër këtë zonë të lirë ekonomike? E gjitha kjo është shumë serioze”, deklaroi Zelenskyy.
"Nuk është fakt që Ukraina do të binte dakord me këtë, por nëse po flasim për një kompromis, atëherë ai duhet të jetë një kompromis i drejtë."
Ai shpjegoi se nëse Ukraina do të binte dakord me një skemë të tillë, do të duheshin zgjedhje ose një referendum për ta ratifikuar atë, duke thënë se vetëm “populli ukrainas” mund të merrte vendime për lëshimet territoriale.
Sipas të dhënave të OKB-së, midis viteve 2014 dhe 2021, të paktën 2 milionë ukrainas u detyruan të largoheshin nga shtëpitë e tyre në Donbas për shkak të luftimeve. Përafërsisht i njëjti numër njerëzish vazhduan të jetonin nën pushtimin rus./ Euronews.