Një vit pa Assad në Siri: Lufta që mbaroi për të filluar tjetrën

Një vit e një ditë më parë, lufta që dukej se Presidenti Bashar al-Assad e kishte fituar përfundimisht mori një kthesë të papritur. Një forcë rebele e organizuar dhe e pajisur mirë zbriti nga Idlibi, provinca veriperëndimore në kufi me Turqinë, dhe nisi marshimin drejt Damaskut. Ajo udhëhiqej nga Abu Mohammed al-Jolani, i njohur sot me emrin e tij të vërtetë, Ahmed al-Sharaa, lider i grupimit Hayat Tahrir al-Sham (HTS).

Emri i tij luftarak “Jolani” kishte lidhje me prejardhjen familjare nga Lartësitë e Golanit, territor sirian i aneksuar nga Izraeli që prej vitit 1967.

Sot, një vit më vonë, Al-Sharaa drejton vendin si president në detyrë, ndërsa Bashar al-Assad ndodhet në një formë mërgimi të mbrojtur në Rusi.

Siria mbetet e shkatërruar. Në shumë qytete, përfshirë periferinë e Damaskut, njerëzit jetojnë në ndërtesa të dëmtuara rëndë nga vite të tëra lufte. Megjithatë, shumë sirianë përmendin se atmosfera është disi më e lehtë krahasuar me dekadat e sundimit të familjes Assad, shpesh të përshkruar si një regjim i frikës dhe heshtjes.

Në planin ndërkombëtar, Al-Sharaa ka gjetur terren më të favorshëm. Ai ka bindur Arabinë Saudite dhe një pjesë të vendeve perëndimore se është një opsion realist për stabilitetin e ardhshëm të Sirisë. Në maj, princi i kurorës saudite ndërmjetësoi një takim të shkurtër mes tij dhe Presidentit amerikan Donald Trump, i cili e përshkroi Al-Sharaan si “të ri, energjik dhe të vendosur”.

Syrians mark one year since opposition forces took Damascus, ending decades of oppression under Assad. Celebrations continue nationwide — but rebuilding a country shattered by war remains an urgent challenge pic.twitter.com/hlucW5s8h3

— TRT World (@trtworld) December 8, 2025

Sundimi i tij nuk shtrihet në gjithë territorin. Verilindja kontrollohet nga forcat kurde, ndërsa në jug komuniteti druz po kërkon vetëadministrim me mbështetje izraelite. Në bregdet, alavitët komuniteti i Assadit jetojnë me frikën e hakmarrjeve pas ngjarjeve të pranverës. Edhe komunitetet e krishtera, ortodokse e katolike, ndihen të pasigurta.

Një vit më parë, grupi që mori kontrollin e Damaskut përbëhej kryesisht nga islamistë sunitë. Vetë Al-Sharaa ka një të kaluar të gjatë si luftëtar në Irak përkrah strukturave të al-Kaedës, ka qenë i burgosur nga amerikanët dhe ka shërbyer si komandant i lartë në grupin që më vonë u shndërrua në Shtetin Islamik.

Më pas, ai u largua si nga IS, ashtu edhe nga al-Kaeda, duke ndërtuar ndikimin e tij në Siri dhe duke adoptuar, sipas vizitorëve në Idlib, një qasje më pragmatike përballë realitetit të një vendi me shumëllojshmëri fetare.

Në fillim të dhjetorit të vitit të kaluar, përparimi i shpejtë i forcave të Al-Sharaas tronditi vëzhguesit ndërkombëtarë. Për vetëm tre ditë, ata morën kontrollin e Aleppos – qendra veriore ekonomike dhe strategjike e Sirisë. Kjo kontrastonte me luftimet e gjata dhe të përgjakshme të viteve 2012–2016, kur qyteti ra në duart e Assadit vetëm pas ndërhyrjes vendimtare ajrore të Rusisë.

Por në fund të vitit 2024, ushtria qeveritare kishte humbur moralin dhe kohezionin. Rekrutët refuzonin të luftonin për një regjim të korruptuar dhe të varfërues.

Al-Sharaa mori pushtetin mes frikës se xhepat e mbetur të Shtetit Islamik do të tentonin ta eliminonin ose të kryenin sulme të mëdha. Grupi e ka sulmuar ashpër në rrjetet xhihadiste, sidomos për faktin se ai vendosi të bashkëpunojë me koalicionin e udhëhequr nga SHBA kundër IS – një veprim që ekstremistët e konsiderojnë “tradhti” dhe arsye për ekzekutim.

Megjithatë, organizata është dobësuar ndjeshëm në Siri dhe përqendron veprimet kryesisht kundër forcave kurde në verilindje. Edhe pse rreziku nuk mund të përjashtohet, aktualisht pesha e saj është më e vogël se në vitet e kaluara./Syri.net