Inteligjenca artificiale afron njerëzit drejt 'përkthimit' të gjuhës së kafshëve: një revolucion që mund të ndryshojë botën

Një grup shkencëtarësh dhe studiuesish ndërkombëtarë po i afrohen një prej qëllimeve më ambicioze të dekadës: dekodimit të komunikimit të kafshëve përmes inteligjencës artificiale. Projekti më i avancuar, i njohur si Project CETI, po analizon prej vitesh klikimet karakteristike të balenave spermatoce, duke përdorur algoritme të ngjashme me ato që deshifrojnë gjuhët njerëzore.

A mund të quhet kjo një gjuhë?

Shkencëtarët kanë vërejtur se balenat prodhojnë sekuenca tingujsh të ndërtuara në mënyrë të rregullt – të njohura si codas – të cilat duken si modele komunikimi të organizuara. Me ndihmën e modeleve gjuhësore të avancuara, studiuesit po përpiqen të kuptojnë nëse këto tinguj shprehin mesazhe, emocione ose struktura të ngjashme me “fjalitë”.

Sipas ekspertëve, suksesi nuk do të thotë se kafshët kanë gjuhë të njëjtë me njerëzit, por se ato mund të përdorin sisteme të thelluara komunikimi, që deri më sot nuk kemi qenë në gjendje t’i interpretojmë.

Teknologjia që po e bën të mundur

Projektet e analizuara nga studiuesit përdorin tre burime kryesore të të dhënave:

- tinguj akustikë të mbledhur përmes mikrofonëve nënujore;
- regjistrime të sjelljes dhe ndërveprimeve të balenave në grup;
- modele të të mësuarit të makinerisë që krahasojnë modele të zërit me kontekste të caktuara të sjelljes.

Kjo qasje i lejon shkencëtarët të krijojnë një “përkthyes probabilistik”, i cili tenton të parashikojë se çfarë qëllimi mund të ketë një sekuencë tingujsh në rrethana të ndryshme.

Çfarë do të thotë kjo për njerëzit?

Nëse teknologjia arrin të deshifrojë të paktën një pjesë të komunikimit të balenave, pasojat do të jenë të mëdha:

- Etike – mund të ndryshojë mënyra se si i trajtojmë kafshët e mençura;
- Shkencore – do të na japë njohuri të reja mbi inteligjencën jo-njerëzore;
- Ligjore – mund të hapë rrugën për forma të reja mbrojtjeje për speciet e rrezikuara;
- Teknologjike – do të krijojë mjete të reja për monitorimin dhe ruajtjen e ekosistemeve.

Ekspertët theksojnë se nuk flitet për një përkthyes të plotë dhe të menjëhershëm, por për një hap të madh drejt një bote ku komunikimi ndër-specie mund të mos jetë më fantashkencë.

Sfida e madhe: të kuptuarit e “botës së tyre”

Sipas studiuesve, një nga pengesat kryesore është se çdo specie ka realitetin e vet perceptiv. Edhe nëse AI gjen modele në tingujt e tyre, interpretimi mund të jetë i gabuar nëse nuk kuptojmë kontekstin ekologjik, social dhe emocional të kafshëve.

Kjo do të thotë se përkthimi nuk është vetëm çështje teknologjie, por edhe filozofie, etike dhe biologjie.

Një e ardhme me më shumë kuptim për botën shtazore

Nisma si Project CETI dhe Earth Species Project po e shtyjnë shkencën drejt një epoke të re, ku njeriu mund të kuptojë më mirë krijesat me të cilat ndan planetin.

Nëse këto projekte japin rezultatet që priten, komunikimi me kafshët mund të mos jetë më thjesht një ide romantike, por një realitet i mundshëm dhe transformues.