A e bën ribalancimi politik në Shqipëri një USA më të sigurtë dhe më të begatë?
Nga Shkëlqim Berisha
Në vitet e fundit, dinamika politike dhe institucionale në Shqipëri ka pësuar ndryshime të thella, të cilat kanë krijuar një çbalancim të dukshëm në funksionimin e sistemit demokratik. Disa vendime dhe qasje diplomatike të së kaluarës, edhe pse të ndërmarra me synime pozitive, kanë prodhuar efekte të padëshiruara mbi ekuilibrat politikë, duke dobësuar aftësinë e opozitës për të ushtruar rolin e saj të plotë si kundërpeshë institucionale.
Në këtë kuadër, disa zhvillime të rëndësishme politike ndodhën përpara se të përmbylleshin proceset e plota të verifikimit, duke sjellë pasoja të paqëllimshme për funksionimin e sistemit. Sot, një prej figurave qendrore të opozitës ndodhet në një situatë të pazakontë juridike: ai u shpall në mënyrë të menjëhershme, para çdo procesi të qartë verifikimi, ndërsa procedurat e mëvonshme ligjore, sipas standardeve të njohura, e bëjnë të vështirë rishikimin normal të këtij statusi. Ky realitet ka krijuar një pengesë të re për funksionimin e balancave politike në vend.
Njëkohësisht, opozita është përballur me një mjedis të vështirë presioni politik e institucional, dhe në disa raste me ndërhyrje që kanë kufizuar hapësirat e saj të veprimit. Në këtë situatë, disa deputetë apo struktura opozitare janë përballur me presione të drejtpërdrejta politike, ndërkohë që influenca e mekanizmave klientelistë mbi një pjesë të aktorëve politikë e ka dobësuar edhe më tej funksionimin e saj.
Përtej këtyre dinamikave, vlen të theksohet se eksperimenti me parti të reja politike, pavarësisht vlerës që sjell në diversitetin demokratik, nuk ka kapacitetin të zëvendësojë rolin strukturor që tradicionalisht ka pasur opozita kryesore në Shqipëri. Zbrazja demografike, tkurrja e elektoratit dhe dobësimi i bazës organizative e bëjnë praktikisht të pamundur që forcat e vogla të marrin një rol të tillë në kushtet aktuale. Në një klimë me emigracion masiv dhe kapje të institucioneve, këto formacione nuk zotërojnë numrat, strukturën apo shtrirjen territoriale për të ofruar një kundërpeshë reale në nivel kombëtar.
Ndërkohë, Shqipëria po përjeton një krizë të thellë demografike: rreth 1.1 milion qytetarë janë larguar në 12 vitet e fundit. Kjo situatë e vështirëson ndjeshëm funksionimin e institucioneve, forcimin e demokracisë dhe vetë stabilitetin e brendshëm. Vendi ka nevojë për rigjallërim institucional, stabilitet politik dhe një klimë besimi që të mund të përballojë sfidat që i sjell ky realitet demografik.
Në këtë sfond, drejtimi i ri në Departamentin e Shtetit, nën Sekretarin e Shtetit Marko Rubio, paraqet një mundësi të rëndësishme për rishikimin e qasjeve të mëparshme dhe për mbështetjen e një procesi të ri ribalancimi politik në Shqipëri. Qasjet e reja diplomatike mund të kontribuojnë në forcimin e institucioneve, në rivendosjen e besimit te proceset demokratike dhe në krijimin e një atmosfere ku aktorët politikë të kenë mundësi të barabarta.
Në këtë drejtim, një qeveri teknike e përkohshme mund të shërbejë si hap i parë i rëndësishëm drejt normalizimit të klimës politike. Një model i tillë ka funksionuar në vende të tjera në tranzicion demokratik, duke ndihmuar në garantimin e funksionimit të paanshëm të institucioneve, në uljen e tensioneve politike dhe në sigurimin e kushteve të barabarta për proceset zgjedhore.
Ribalancimi politik në Shqipëri nuk është vetëm një çështje e brendshme:
është gjithashtu në interesin e Shteteve të Bashkuara, pasi një Shqipëri e qëndrueshme, me institucione funksionale dhe demokraci konkurruese, e bën rajonin më të sigurt, më të parashikueshëm dhe më të begatë, duke kontribuar kështu në një USA më të sigurt, më të mbrojtur dhe më të suksesshme.