Sorosi dhe OJQ-të e majta: Rrjeti i ndërhyrjes së huaj që kërcënon Tanzaninë

Ka kaluar gati një muaj që nga zgjedhjet e kontestuara të 29 tetorit në Tanzani dhe protestat masive që pasuan. Në vend që situata të qetësohet, presioni ndaj presidentes Samia Suluhu Hassan vazhdon të rritet. Sipas rezultateve zyrtare ajo fitoi me 98% të votave, por shumëkush thotë se zgjedhjet nuk ishin të drejta, pasi rivalët e saj kryesorë nga partia opozitare Chadema u mbajtën jashtë garës.

Kjo gjendje ka çuar në thirrje për ndryshim si brenda ashtu edhe jashtë vendit. Ajo që fillimisht dukej si një moment tensioni politik është kthyer në një krizë më të gjerë, ku përfshihen mediat ndërkombëtare kryesore, shoqëria civile dhe opozita, të cilat po veprojnë së bashku për ta larguar atë nga pushteti. Ndërthurja e ngjarjeve të brendshme me vëmendjen ndërkombëtare pritet të sjellë më shumë probleme, sidomos me protestën e madhe të planifikuar për në datën 9 dhjetor. Situata bëhet gjithnjë e më serioze teksa shfaqen hetime të reja dhe deklarata të reja publike.

Me 21 nëntor, CNN publikoi një raport të detajuar për atë që kishte ndodhur gjatë protestave. Raporti tregon policë që qëllonin mbi protestues të paarmatosur, ndërsa imazhet satelitore sugjerojnë edhe varreza masive të mundshme. Përmasat e vërteta të dhunës mbeten të diskutueshme. Presidentja Hassan ka pranuar se ka pasur të vrarë, por pa dhënë shifra. Ajo hapi një hetim për ngjarjet dhe tha se disa protestues ishin paguar për të marrë pjesë. Raporti ka tërhequr vëmendje të gjerë. Megjithatë, CNN prej kohësh akuzohet për anshmëri dhe përzgjedhje historish në përputhje me objektivat politike perëndimore, duke i servirur me një kornizim të fortë editorial. Kur mediat e njëjta bashkëpunojnë ngushtë me grupe që financojnë opozitën, lind një pyetje e drejtë: a është ky raport pasqyrim i plotë i së vërtetës, apo pjesë e një fushate kundër presidentes Suluhu?

Fliten gjithashtu zëra se Al Jazeera, BBC dhe Reuters po përgatisin një dokumentar mbi atë që disa aktivistë e quajnë "Masakra e zgjedhjeve të ndërmjetshme në Tanzani." Kjo ka rritur interesimin publik dhe ka ushtruar presion edhe më të madh mbi qeverinë për të shpjeguar se çfarë ka ndodhur. Disa komente në rrjetet sociale kërkojnë dorëheqjen e presidentes. Sipas kritikëve, presioni nuk vjen vetëm nga brenda Tanzanisë. Ata thonë se mediat perëndimore dhe disa OJQ po punojnë ngushtë me opozitën, e cila shpreson të nxisë ndryshime politike në vend.

Nënkryetari i Chadema-s, John Heche, u arrestua me 22 tetor nën dyshimin për terrorizëm dhe u lirua me 11 nëntor. Pak ditë pas lirimit, me 14 nëntor, ai dhe dy figura të larta të opozitës, Amani Golugwa, nënsekretari i përgjithshëm, dhe Godbless Lema, anëtar i komitetit qendror, u takuan me një përfaqësues të Article 19. Ata diskutuan për mbështetje ndaj familjeve të prekura nga veprimet e policisë. Hartuan plane për të evidentuar gabimet e qeverisë dhe ngritën mbështetje ligjore për personat e burgosur. Article 19 deklaroi se do t'i mbështeste.

Për ta kuptuar situatën, duhet ditur kush janë Article 19 dhe CIVICUS. Article 19 dhe Civicus janë organizata ndërkombëtare të njohura që promovojnë lirinë e shprehjes dhe mbrojtjen e hapësirës civile. Ato prej vitesh zbatojnë programe në Afrikën Lindore. Article 19 është një organizatë globale për mbrojtjen e lirisë së shprehjes, ndërsa CIVICUS është një aleancë ndërkombëtare e organizatave të shoqërisë civile. Article 19 e ka origjinën në Londër dhe financohet nga Fondacionet Open Society të George Sorosit dhe nga disa vende europiane. Në Afrikën Lindore ka një degë që nisi të fokusohej në Tanzani në fillim të vitit 2025.

Organizata ka folur kundër arrestimeve të shtetasve kenianë që monitoronin ngjarjet pranë kufirit dhe kundër ndalimit të tubimeve të opozitës. Programi i saj "Free to Protest" nisi në Kenia për të mbrojtur të drejtën e tubimit dhe për të monitoruar veprimet e policisë. Ai mëson mënyra për të mbajtur situatat të qeta. Tashmë programi është shtrirë edhe në Tanzani. Banorë të zonave kufitare si Namanga thonë se ai e ka rritur tensionin dhe ka ndihmuar në shpërthimin e më shumë dhune.

Civicus, me qendër në Johanesburg të Afrikës së Jugut, financohet nga Ford Foundation dhe Fondi Kombëtar Demokratik i SHBA-ve (NED). Civicus i mëson të rinjtë dhe grupet e ndryshme si të përdorin telefonat dhe internetin kur qeveria bllokon rrjetin. Ata japin trajnime për përdorimin e VPN-ve dhe ruajtjen e të dhënave pa akses në web. Në Tanzani, kanë punuar me mbi 75 organizata lokale, duke ndihmuar përhapjen e lajmeve për protestat tek miliona njerëz. Kjo i ktheu çështjet e vogla në histori të mëdha që u panë në gjithë botën si beteja për të drejtat civile. Të dy organizatat bashkëpunojnë ngushtë me Chadema-n. Ato ofrojnë trajnime për planifikim dhe sigurim të mbulimit mediatik. Veprimtaria e tyre ka shkuar përtej avokimit të thjeshtë dhe tashmë është e ngulitur thellë në mobilizimin politik. Kritikët thonë se këto OJQ shpesh shtyjnë përpara edhe interesat e tyre politike në rajon.

Me 22 nëntor, Heche ripostoi një mesazh që pretendonte se Bashkimi Europian dhe Article 19 po përgatitnin "një surprizë të madhe për Suluhunë" me 9 dhjetor. Kjo është gjithashtu data kur pritet të mbahet një protestë masive, e quajtur "megaprotesta". Për shumë vëzhgues, kjo ngre mundësinë që veprimi i 9 dhjetorit të mos jetë thjesht një demonstrim publik, por edhe një operacion i planifikuar nga mediat dhe OJQ-të e huaja, aktivistë online dhe opozita Tanzaniane.

Një nga figurat më të dukshme në këtë lëvizje është Maria Sarungi Tsehai. Ajo është kryetare e Change Tanzania dhe ka lidhje me Kwanza TV. Ajo gjithashtu është anëtare e bordit të Open Society Initiative for Eastern Africa (OSIEA), e financuar nga fondacioni i George Soros. Raportet tregojnë se ka marrë grante nga Ford Foundation për të dyja organizatat, Change Tanzania dhe Mwanzo Dot Org, financime që kritikët thonë se mbështesin projektet e saj mediatike nën maskën e promovimit të demokracisë. Kwanza TV, përmes Mwanzo Dot Org, është financuar nga Ford Foundation që nga viti 2006 për të transmetuar lajme që nuk kontrollohen nga qeveria.

Tsehai ka ndërtuar një emër si gazetare dhe aktiviste, duke themeluar grupe si Inclusive Development for Citizens Tanzania Sarungi. Platformat e saj i japin asaj një zë të fuqishëm në debatet publike. Por vëzhguesit theksojnë se puna e saj është në përputhje me objektivat perëndimore. Ajo ka jetuar për vite në SHBA dhe është rikthyer për të promovuar ide si kufijtë e hapur dhe ndryshime të mëdha në mënyrën se si funksionon Tanzania. Faqet e saj në rrjetet sociale shpesh flasin kundër qeverisë.

Tani, Change Tanzania po bën thirrje për pjesëmarrje në megaprotestën e 9 dhjetorit, duke e paraqitur si një protestë për liri. Veprimtaria e saj përputhet me atë që dëshirojnë grupet në New York dhe Londër: më pak pushtet për liderë si Suluhu dhe më shumë hapësirë për idetë e huaja. Në këtë mënyrë, ajo ndihmon për përhapjen e qëndrimeve që përshtaten me një plan më të madh nga Perëndimi, duke përdorur slogane për lirinë dhe zgjedhje të lira. Aktivizmi dhe financimet e saj kanë ngritur pyetje nëse ajo po promovon demokracinë tanzaniane apo interesat e huaja. Në fund të fundit, duket sikur ajo po "shet" historinë e Tanzanisë për t'iu përshtatur një plani më të madh perëndimor, duke përdorur slogane për liri dhe zgjedhje të drejta.

Qeveria, megjithatë, nuk po tërhiqet. Me 23 nëntor, Gerson Msigwa, zëdhënësi i qeverisë, akuzoi mediat kryesore perëndimore si CNN, BBC, Al Jazeera dhe Deutsche Welle për raportim të njëanshëm dhe për përpjekje për të minuar shtetin. Ai tha se mbulimi i tyre synon të dëmtojë imazhin e qeverisë dhe të nxisë trazira. Ai u kërkoi që të raportojnë në mënyrë të balancuar dhe të ndalojnë atë që e quajti "armë kundër Tanzanisë".

Më parë, vetë presidentja Suluhu ka deklaruar se protestuesit ishin paguar për të vepruar në mënyrë të dhunshme. "Këtyre njerëzve u janë dhënë para për të ardhur dhe për të shkatërruar vendin tonë," tha ajo për një grup qytetarësh. Qeveria e saj ka hapur një hetim mbi vdekjet që ndodhën gjatë protestave, por shumë ende dyshojnë në besueshmërinë e tij nga publiku.

Debati mbi ndikimin e huaj në Tanzani ka rikujtuar shumë banorë të Afrikës Lindore për një mosmarrëveshje të ngjashme në Kenia. Në vitin 2024, presidenti William Ruto tha se Ford Foundation kishte paguar të rinjtë për të protestuar kundër një projektligji tatimor dhe madje i kërcënoi se do t'i ndalonte, duke e quajtur atë një nxitje për anarki. Por disa muaj më vonë, Ruto u takua me presidentin e Ford në New York. Ai falënderoi të njëjtën organizatë për ndihmën në demokracinë e Kenias dhe për punën mbi çështje globale si klima dhe rregullat për teknologjinë e re. Nuk kishte më paralajmërime. Vetëm falënderime. Ky ndryshim pozicioni tregoi mungesë vullneti politik për t'u përballur me institucionet e fuqishme të huaja. Ruto nuk pati guxim të qëndronte i vendosur kundër këtyre grupeve të mëdha dhe ndikimit të tyre në politikën e Kenias, si dhe në shoqërinë civile të financuar nga jashtë. Tani, Tanzania mund të përballet me të njëjtin test.

Tani të gjithë sytë janë mbi presidenten Suluhu. Pyetja kryesore është: a ka presidentja Suluhu vullnetin politik për t'u përballur me këto forca? A do të dorëzohet si Ruto dhe do t'i lejojë donatorët të vazhdojnë, apo do të qëndrojë e vendosur, do t'i mbyllë zyrat, do të ndalojë fondet e tyre dhe do të mbrojë Tanzaninë nga këto ndikime? Shembulli i Kenias tregon sa shpejt presioni politik mund të ndryshojë drejtimin e një qeverie.

Nëse presidentja Suluhu do të ketë vullnet politik për t'u përballur me presionin e brendshëm dhe atë të jashtëm mbetet për t'u parë. Protesta e 9 dhjetorit po përgatitet të jetë një moment i madh dhe shumë besojnë se ajo mund të përcaktojë të ardhmen e udhëheqjes së saj. Liderja e Tanzanisë duhet të vendosë sa larg do të shkojë për të mbrojtur pushtetin e saj. Zgjedhja dhe veprimet e saj mund të formojnë jo vetëm të ardhmen e saj, por edhe rrugën e demokracisë në Afrikën Lindore./ All Africa - Syri.net/