Rezervat ujore të Europës po shterojnë dhe pasojat do të jenë të mëdha

Sipërfaqe të gjera të rezervave ujore në Europë po thahen, sipas një analize të re të bazuar në dy dekada të dhënash satelitore, e cila tregon se rezervat e ujërave po pakësohen në Europën jugore dhe qendrore — nga Spanja dhe Italia deri në Poloni dhe disa zona të Mbretërisë së Bashkuar.

Shkencëtarët në University College London (UCL), në bashkëpunim me Watershed Investigations dhe “The Guardian”, analizuan të dhënat satelitore të viteve 2002–2024, të cilat gjurmojnë ndryshimet në fushën gravitacionale të Tokës.

Për shkak se uji ka peshë, lëvizjet e ujërave nëntokësore, lumenjve, liqeneve, lagështisë së tokës dhe akullnajave reflektohen në këtë sinjal, duke u mundësuar satelitëve të “peshojnë” sasinë e ujit të depozituar.

Gjetjet zbulojnë një çekuilibër të theksuar: Evropa veriore dhe veriperëndimore – veçanërisht Skandinavia, disa zona të Mbretërisë së Bashkuar dhe Portugalia – janë bërë më të lagështa, ndërsa pjesë të mëdha të jugut dhe juglindjes, përfshirë zona të Mbretërisë së Bashkuar, Spanjës, Italisë, Francës, Zvicrës, Gjermanisë, Rumanisë dhe Ukrainës, po shterojnë.

(Harta e përpunuar nga të dhënat Grace të Qendrës GFZ Helmholtz për Gjeoshkencat, Nasa-s dhe Universitetit të Teksasit në Austin)
 

Shkencëtarët thonë se prishja e klimës shihet qartazi në të dhëna. “Kur krahasojmë të dhënat e rezervave tokësore të ujit me datasetet klimatike, trendet përputhen gjerësisht,” tha Mohammad Shamsudduha, profesor i krizave të ujit dhe reduktimit të rrezikut në UCL.

Sipas Shamsudduha-s, kjo duhet të shërbejë si një “thirrje zgjimi” për politikanët që ende janë skeptikë për uljen e emetimeve. “Nuk po flasim më për kufizimin e ngrohjes globale në 1.5°C; me shumë gjasë po shkojmë drejt 2°C mbi nivelet paraindustriale, dhe tashmë po shohim pasojat.”

Studiuesi, Arifin, izoloi rezervat e ujërave nëntokësore nga të dhënat e përgjithshme të ujit tokësor dhe zbuloi se tendencat në këto burime  pasqyronin të njëjtën tablo, duke konfirmuar se një pjesë e madhe e rezervave të fshehura të ujërave të ëmbla në Europë po shterojnë.

Tendencat në Mbretërinë e Bashkuar janë të përziera. “Në përgjithësi, perëndimi po bëhet më i lagësht, ndërsa lindja po thahet, dhe ky sinjal po forcohet,” tha Shamsudduha.

“Edhe pse sasia totale e reshjeve mund të jetë e qëndrueshme, madje edhe pak në rritje, modeli i tyre po ndryshon. Po shohim reshje më të rrëmbyeshme dhe periudha më të gjata thatësire, sidomos gjatë verës.”

Uji nëntokësor konsiderohet më i qëndrueshëm ndaj ndryshimeve klimatike sesa uji sipërfaqësor, por reshjet verore shpesh bëjnë që më shumë ujë të humbasë përmes rrjedhjeve të shpejta dhe përmbytjeve, ndërsa periudha e rimbushjes së ujërave nëntokësore gjatë dimrit mund të jetë duke u shkurtuar, tha ai.

“Në juglindje të Anglisë, ku uji nëntokësor siguron rreth 70% të furnizimit publik me ujë, këto ndryshime të modelit të reshjeve mund të paraqesin sfida serioze.”

Sipas të dhënave të Agjencisë Evropiane të Mjedisit, sasia totale e ujit të tërhequr nga burimet sipërfaqësore dhe nëntokësore në BE midis viteve 2000 dhe 2022 është ulur, por shfrytëzimi i ujërave nëntokësore është rritur me 6%, veçanërisht për furnizimin publik me ujë (18%) dhe bujqësinë (17%).

Është një burim jetik: në të gjithë vendet anëtare, uji nëntokësor përbënte 62% të furnizimit publik me ujë dhe 33% të kërkesës bujqësore gjatë vitit 2022.

Një zëdhënës i Komisionit Evropian tha se strategjia e qëndrueshmërisë së ujit “ka për qëllim të ndihmojë vendet anëtare të përshtatin menaxhimin e burimeve ujore ndaj ndryshimeve klimatike dhe të adresojnë presionet e shkaktuara nga aktiviteti njerëzor”.

Strategjia synon të ndërtojë një “ekonomi të zgjuar të ujit” dhe shoqërohet me një rekomandim të komisionit për efikasitetin e ujit, i cili kërkon përmirësimin e efikasitetit me “të paktën 10% deri në vitin 2030”. Me nivelet e humbjeve nga rrjeti që variojnë nga 8% deri në 57% në të gjithë bllokun, komisioni thotë se ulja e humbjeve nëpër tuba dhe modernizimi i infrastrukturës do të jenë thelbësorë.

Hannah Cloke, profesore e hidrologjisë në Universitetin e Reading, tha: “Është shqetësuese të shohësh këtë trend afatgjatë, sepse kemi përjetuar thatësira shumë të mëdha kohët e fundit dhe vazhdimisht dëgjojmë se këtë dimër mund të kemi më pak reshje se zakonisht dhe se tashmë ndodhemi në thatësirë.”

“Pranverën dhe verën e ardhshme, nëse bien reshjet e duhura, do të ketë pasoja të rënda për në Angli. Do të përballemi me kufizime të ashpra të përdorimit të ujit dhe kjo do ta vështirësojë jetën e të gjithëve.”

Agjencia e Mjedisit ka paralajmëruar tashmë se Anglia duhet të përgatitet për një thatësirë që mund të vazhdojë deri në vitin 2026, përveç nëse gjatë vjeshtës dhe dimrit do të ketë reshje të konsiderueshme.

Ministrja e ujit, Emma Hardy, tha se ka “presion gjithnjë e më të madh mbi burimet tona ujore. Prandaj kjo qeveri po ndërmerr veprime vendimtare, përfshirë ndërtimin e nëntë rezervuarëve të rinj për të siguruar qëndrueshmëri afatgjatë të furnizimit me ujë.”

Por thjesht “premtimi për rezervuarë shumë të mëdhenj që nuk do të jenë funksionalë për disa dekada nuk do ta zgjidhë menjëherë problemin,” tha Cloke.

“Ajo që duhet të bëjmë është të fokusohemi te ripërdorimi i ujit, të përdorim më pak ujë që në fillim, të ndajmë ujin e pijshëm nga ujërat e ricikluara që mund t’i shfrytëzojmë, të përdorim zgjidhje të bazuara në natyrë dhe të mendojmë për mënyrën se si po ndërtojmë zhvillimet e reja,” tha ajo.
“Ne thjesht nuk po i bëjmë këto gjëra me shpejtësinë e nevojshme për t’u përballur me këto trende afatgjata.”

Tendenca e tharjes në Europë do të ketë pasoja “shumë të gjera”, duke ndikuar sigurinë ushqimore, bujqësinë dhe ekosistemet që varen nga uji, sidomos habitatet e ushqyera nga ujërat nëntokësore, sipas Shamsudduha-s. Rezervat e tkurrura të Spanjës, tha ai, mund të ndikojnë drejtpërdrejt edhe Mbretërinë e Bashkuar, e cila mbështetet shumë te Spanja dhe vendet e tjera evropiane për fruta dhe prodhime të freskëta.

Llojet e ndikimeve klimatike që për shumë kohë janë parë nga Azia e Jugut në Afrikë dhe Lindja e Mesme — tani janë “shumë më afër shtëpisë”, me ndryshimet klimatike që “po ndikojnë qartësisht edhe vetë Europën”.

“Duhet të pranojmë se ndryshimet klimatike janë reale, po ndodhin dhe po na prekin,” tha Shamsudduha, duke kërkuar menaxhim më të mirë të ujit dhe hapje ndaj ideve “të reja, madje edhe jokonvencionale”, përfshirë mbledhjen masive të ujit të shiut në vende si Mbretëria e Bashkuar.

Në nivel global, pika të nxehta të tharjes po shfaqen në Lindjen e Mesme, Azi, Amerikën e Jugut, përgjatë bregut perëndimor të SHBA-së dhe në zona të gjera të Kanadasë, ndërsa Groenlanda, Islanda po shfaqin gjithashtu tendenca të theksuara tharjeje.

Në Iran, Teherani po i afrohet “ditës zero”, ditës kur nga çezmat nuk do të dalë më ujë, dhe po planifikohet racionimi. Presidenti i vendit, Masoud Pezeshkian, ka thënë se nëse racionimi dështon, Teherani mund të duhet të evakuohet. /The Guardian/