Kriza vdekjeprurëse e çon Iranin në kufijtë e kolapsit

Nga Amir Daftari - Newsweek/

Teherani u mbulua nga një mjegull e trashë të premten, pasi moti i pandryshueshëm bllokoi ndotjen mbi kryeqytet, duke e përkeqësuar edhe më shumë një gjendje mjedisore emergjente që tashmë rëndohet nga mungesa e ujit, kufizimet e energjisë dhe një thatësirë e madhe.

Rritja e ndotjes së ajrit në gjashtë qytete të mëdha po ndodh në një moment kritik, ndërsa rezervat e ujit po bien dhe po ndikojnë në bujqësi dhe jetën e përditshme. Zyrtarët paralajmërojnë se Irani po përballet me një nga krizat më vdekjeprurëse mjedisore në historinë e tij të vonë, me ndotjen e ajrit që ka shkaktuar 161 vdekje në ditë, ose rreth shtatë në orë, gjatë vitit të kaluar kalendarik iranian.

Newsweek iu drejtua Ministrisë së Jashtme të Iranit për koment.

Përkeqësimi i situatës mjedisore në Iran ka pasoja të rëndësishme si për vendin ashtu edhe për rajonin. Rënia e rezervave të ujit dhe episodet e përsëritura të ndotjes po kufizojnë prodhimin bujqësor, duke rritur shqetësimet për sigurinë ushqimore në një rajon ku zinxhirët e furnizimit janë të lidhur ngushtë dhe shumë të ndjeshëm ndaj ndryshimeve klimatike.

Brenda Iranit, këto presione janë kthyer në një burim të vazhdueshëm pakënaqësie publike, duke nxitur herë pas here trazira në komunitetet më të goditura nga thatësira dhe rënia e shërbimeve. Bashkimi i ajrit të ndotur, mungesës së ujit dhe presionit mbi infrastrukturën tregon qartë se si rënia mjedisore mund të thellojë vështirësitë ekonomike dhe të shtojë dobësitë politike, duke e bërë krizën e Iranit një shembull të qartë të sfidave me të cilat po përballen shtetet e rajonit të prekur nga klima.

Niveli i ndotjes në Teheran u rrit pasi grimcat e imta u shtuan në kryeqytet dhe në pesë qytete të tjera të mëdha, duke detyruar autoritetet të lëshojnë paralajmërime shëndetësore dhe masa emergjente. Kompania e Kontrollit të Cilësisë së Ajrit në Teheran raportoi një mesatare 24-orëshe PM2.5 prej 103, ndërsa në mëngjes shënoi deri në 133.

Këto nivele klasifikohen si "të pashëndetshme për grupet e ndjeshme", që do të thotë se fëmijët, të moshuarit dhe personat me probleme të frymëmarrjes ose të zemrës janë në rrezik më të madh për probleme shëndetësore, përfshirë vështirësi në frymëmarrje dhe stres kardiovaskular.

Ndotja e ajrit në Iran shkaktoi rreth 58,975 vdekje gjatë vitit iranian që filloi në mars 2024, që i bie 161 vdekje në ditë dhe rreth shtatë në orë, tha zëvendësministri i shëndetësisë javën e kaluar.

Autoritetet fajësojnë emetimet industriale, trafikun e rënduar nga automjetet e vjetruara dhe djegien e karburanteve me cilësi të ulët në termocentrale dhe fabrika si burimet kryesore të ndotjes. Urbanizimi i shpejtë dhe kërkesa e lartë për energji, sidomos gjatë dimrit, e përkeqësojnë problemin duke bllokuar grimcat mbi qytetet e mëdha dhe duke krijuar sfida kronike shëndetësore.

Meteorologët renditën Teheranin, Isfahanin, Mashhadin, Ahvazin, Karajin dhe Tabrizin si qytetet më të rrezikuara nga përkeqësimi i kushteve, për shkak të modeleve atmosferike që pengojnë shpërndarjen e ndotjes. Autoritetet reaguan duke ndaluar për 24 orë nxjerrjen e rërës dhe zhavorrit në 10 zona, duke pezulluar aktivitetet sportive në shkolla dhe duke lejuar punën në distancë për punonjësit me probleme respiratore ose të zemrës, si edhe për nënat që kanë fëmijë të vegjël.

Kriza rëndohet edhe nga mungesa e energjisë, pasi kufizimet në furnizimin me gaz kanë detyruar ndërprerje të herëpashershme të energjisë elektrike. Edhe mungesa e ujit po rritet, pasi thatësira dhe rezervuarët në rënie kanë çuar në racionim në disa zona të Teheranit.

Më herët këtë javë, presidenti iranian Masoud Pezeshkianparalajmëroi se zhvendosja e kryeqytetit mund të bëhet e pashmangshme për shkak të mbipopullimit dhe presionit ekologjik, duke sugjeruar një zonë të pazhvilluar në juglindje të Iranit si vend të mundshëm. 

"Kur propozuam zhvendosjen e kryeqytetit, na mungonin fondet, përndryshe mund të kishte ndodhur. Njerëzit thoshin se ishte e pamundur, por tani nuk është më çështje zgjedhjeje," tha ai.

Zyrtari i Organizmit Kombëtar Meteorologjik të Iranit, SadeghZiaian, tha të premten: "Qielli i Teheranit do të mbetet i pastër me mjegull lokale, dhe ajri do të arrijë nivele të pashëndetshme për të gjitha grupet."

Presidenti Masoud Pezeshkian tha të enjten: "Mbrojtja e mjedisit nuk është shaka. Ta injorosh do të thotë të nënshkruash shkatërrimin tënd."

Krizat mjedisore të Iranit po lidhen gjithnjë e më shumë me njëra-tjetrën. Pa reforma të thella, përfshirë transport të modernizuar, karburant më të pastër, kapacitete më të zgjeruara energjetike dhe infrastrukturë më të mirë të ujit, Teherani dhe qytetet e tjera të mëdha ka të ngjarë të përballen sërish me nivele të rrezikshme ndotjeje, racionim të përsëritur të ujit dhe presione të rritura shëndetësore, ekonomike dhe shoqërore. / Newsweek - Syri.net