Nga Mojave në Pekin: Si Amerika e pranoi në heshtje garën e tokave të rralla

Në buzë të shkretëtirës Mojave të Kalifornisë, miniera Mountain Pass duket si çdo copë tjetër pluhuri dhe shkëmbi. Por për dekada të tëra, kjo gropë e vetmuar furnizonte botën me elementët e rrallë të tokës, që e bëjnë të mundur teknologjinë moderne - dhe luftën moderne.

Në vitet 1980, Mountain Pass ishte zemra që rrihte një avantazh të qetë amerikan. Xeherori i nxjerrë nga thellësitë e tij prodhonte neodim, lantan dhe cerium - metale që furnizonin me energji sistemet e radarëve, çipet e hershme kompjuterike dhe drejtimin e municioneve precize. Në kulmin e saj, miniera plotësonte gati dy të tretat e kërkesës globale.

Pastaj, pothuajse brenda natës, u bë heshtje.

Ndërsa rregullat mjedisore u shtrënguan dhe çmimet globale ranë për shkak të prodhimit të subvencionuar nga shteti të Kinës, SHBA-të braktisën atë që dikur kishte qenë shpëtimi i saj mineral. Kamionët ndaluan së qarkulluari. Fabrikat e përpunimit u ndryshkën në diellin e shkretëtirës. Dhe ekonomia më e fuqishme në botë u bë e varur nga një rival për elementët thelbësorë për mbrojtjen e saj.

"Lindja e Mesme ka naftë; Kina ka metale të rralla", deklaroi ish-udhëheqësi kinez Deng Xiaoping në vitin 1987. Ashtu si kombet arabe e shndërruan pasurinë e naftës në fuqi globale, Pekini e njohu ndikimin që mund të fitonte duke dominuar materialet, nga të cilat industria moderne do të bëhej vetëm më e varur.

Katër dekada më vonë, kjo largpamësi ka dhënë frytet e saj. Kina tani kontrollon afërsisht 70 përqind të minierave globale të metaleve të rralla dhe gati 90 përqind të rafinimit - hapi më strategjik dhe fitimprurës në zinxhir.

Shitja që ndryshoi gjithçka

SHBA-të nuk humbën vetëm terren në miniera - ato i dhanë Pekinit teknologjinë që i bëri metalet e rralla të vlefshme që në fillim.

Në filli të viteve 1990, një degë e General Motors e quajtur Magnaquench, prodhonte 85 përqind të magneteve të përdorur në raketat me telekomandë precize dhe sisteme të tjera mbrojtëse. Kur GM ia shiti kompaninë në vitin 1995 një konsorciumi që përfshinte dy subjekte kineze, pasojat ishin të menjëhershme. Brenda një viti, e gjithë linja e produkteve ishte transferuar në Kinë dhe SHBA-të e kishin humbur procesin e prodhimit të magneteve pothuajse brenda natës.

Abigail Hunter, drejtoreshë ekzekutive e Qendrës Ambasadori Alfred Hoffman Jr. për Strategji Kritike Minerale në SAFE, tha se shitja përfaqësonte më shumë sesa një marrëveshje të keqe - ishte një dorëzim strategjik. "Ne ishim të përqendruar te interneti dhe globalizimi, jo te vendi nga vinin materialet tona", tha ajo. "Politika u bë episodike, në vend që të ishte strategjike."

Kina ndërton, Amerika heziton

Ndërsa Uashingtoni debatonte për rregullat mjedisore dhe politikat tregtare, Kina veproi në mënyrë agresive. "Shtetet e Bashkuara kishin Mountain Pass dhe disa kapacitete të tjera të lidhura me kompani si GM", tha Wade Senti, president i Advanced Magnet Lab. "Por kapaciteti ynë total ishte nën 2,000 ton metrikë në vit. Ndërkohë, Kina investoi para në inovacion, rafinim dhe prodhim, në një shkallë që tejkaloi shumë atë që kemi pasur ndonjëherë."

Në fillim të viteve 2000, baza e minierave dhe rafinimit në SHBA kishte rënë. Teknologjia migroi në lindje, së bashku me zinxhirin e furnizimit. Pekini jo vetëm që i nxori mineralet, por zotëroi hapat me vlerë të lartë që i shndërroi ato në magnete të përfunduara - thelbi i gjithçkaje, nga avionët luftarakë te automjetet elektrike.

"Midis forcave të tregut dhe kufizimeve mjedisore... kjo sigurisht që ka çuar në një kufizim në nxjerrjen e burimeve", tha Senti.

Elementet e rrallë të tokës, tani mbështesin pothuajse çdo sistem modern armësh. "Ato drejtojnë raketa, fuqizojnë radarin dhe vënë në punë syzet e shikimit natën që marinsat veshin në terren", tha Hunter. "Nëse lëviz, sheh ose komunikon në ushtrinë e sotme, ndoshta ka një element të rrallë të tokës në të."

Një thirrje zgjimi nga Pekini

Vetëkënaqësia e Uashingtonit u thye këtë pranverë, kur Pekini kufizoi për një kohë të shkurtër eksportet e produkteve të metaleve të rralla - një paralajmërim që u përhap në të gjitha zinxhirët e furnizimit nga Detroiti në Pentagon.

"Kur Kina kërkoi licenca eksporti, disa linja fabrikash amerikane u ndalën fjalë për fjalë," tha Hunter. "Administrata nxitoi të negocionte me Pekinin dhe njëkohësisht ofroi mbështetje emergjente për MP Materials, operatorin e Mountain Pass."

Kjo marrëveshje shënoi një pikë kthese: për herë të parë, qeveria federale mbështeti një zinxhir të tërë furnizimi - nga miniera te magneti - duke përdorur çdo mjet në dispozicion të saj. Grante, kredi, mbështetje çmimesh dhe blerje të garantuara u përdorën për të rinisur prodhimin vendas.

MP Materials, e cila rifilloi minierat në Mountain Pass në vitin 2018 dhe rriti rafinimin në nivele rekord para marrëveshjes me Pentagonin, tani po zgjeron fabrikën e saj të prodhimit të magneteve në Teksas. Një prodhues tjetër amerikan në Karolinën e Jugut, ka filluar gjithashtu prodhimin e magneteve. Por rindërtimi i ekosistemit do të kërkojë kohë. "Është një projekt dhjetëvjeçar, jo diçka që mund ta bëjmë brenda një viti", tha Hunter. "Po fillojmë të shohim përparim, por nuk jemi as afër vetëmjaftueshmërisë."

Një garë globale për burime

Administrata Trump e ka vendosur SHBA-në në një situatë lufte për shkëputjen nga Kina, duke marrë 15 përqind të aksioneve në MP Materials, në një marrëveshje të paprecedentë dhe duke nxitur një valë marrëveshjesh ndërkombëtare për mineralet kritike, që synojnë ta përjashtojnë Pekinin nga zinxhirët kryesorë të furnizimit.

Gjatë vitit të kaluar, Uashingtoni ka nënshkruar partneritete shumëmiliardëshe në pesë kontinente - duke përfshirë një paketë prej 10 miliardë dollarësh projektesh të reja të njoftuara këtë vjeshtë. Një kuadër i rëndësishëm me Australinë i angazhon të dy vendet të investojnë bashkërisht afërsisht 1 miliard dollarë secila në sipërmarrje të metaleve të rralla tokësore dhe të baterive, ndërsa marrëveshjet paralele me Japoninë dhe Korenë e Jugut përqendrohen në sigurimin e rafinimit dhe prodhimit të magneteve jo-kineze.

Administrata është drejtuar gjithashtu nga Afrika, duke nënshkruar marrëveshje me Ruandën dhe Republikën Demokratike të Kongos për të gjurmuar dhe zhvilluar rrugët e furnizimit me minerale, si dhe nga Ukraina, ku një fond rindërtimi i vitit 2025 u jep kompanive amerikane akses të preferuar në projektet e ardhshme të minierave. Së bashku, rrjeti i pakteve shënon diplomacinë më agresive minerale të SHBA-së që nga Lufta e Ftohtë - një garë globale për të kontrolluar elementët që fuqizojnë armët, automjetet dhe teknologjinë moderne.

Megjithatë, edhe pse SHBA-të krijojnë aleanca jashtë vendit, zyrtarët paralajmërojnë se siguria e vërtetë do të varet nga ajo që ndodh në vend. Sipas një mandati të vitit 2027, Pentagoni duhet të ndërtojë një zinxhir furnizimi tërësisht vendas me lëndë të rralla për prodhimin e mbrojtjes - nga miniera te magneti - që shmang tërësisht inputet kineze. Përmbushja e këtij qëllimi do të kërkojë më shumë sesa partneritete të huaja: do të thotë të prishësh bllokimin e lejeve të vetë Amerikës, të financosh rafineri të reja dhe të rindërtosh një fuqi punëtore të kualifikuar, që u zhduk kur industria u shemb dy dekada më parë.

"Marrëveshjet ndërkombëtare mund të blejnë kohë", tha Senti, "por ato nuk zëvendësojnë rivendosjen e bazës industriale që dikur na bëri burimin e padiskutueshëm të mineraleve strategjike në botë".

Gara për rindërtim

Si Hunter ashtu edhe Senti i shohin vitet e ardhshme si vendimtare. Të njëjtat materiale që dikur fuqizuan inovacionin e Amerikës gjatë Luftës së Ftohtë, tani mbështesin forcën ekonomike dhe ushtarake të Kinës.

"Duhet të reformojmë lejet në mënyrë që të mund të ndërtojmë miniera dhe rafineri këtu", tha Hunter. "Nuk mund të vazhdojmë të pretendojmë se është problem i dikujt tjetër, ndërkohë që importojmë gjithçka."

Për Sentin, misioni është më i drejtpërdrejtë. "Ka shumë punë për të bërë," tha ai. "Kompanitë si e jona janë të gatshme të punojnë në terren duke u përpjekur të hapin pengesat."

Në shkretëtirën Mojave, kamionët në Malin Pass po qarkullojnë përsëri - simbole të vogla të një kombi që përpiqet të rimarrë atë që humbi. Por, ndërsa Kina vazhdon të shtrëngojë kontrollin e saj mbi mineralet që nxisin botën moderne, rikthimi i Amerikës në garën e burimeve sapo ka filluar./ Fox News.