DEFORMIMI/ Kryeministri Rama retushon fjalimin e prokurorit ikonik amerikan, Robert Jackson

Kryeministri Edi Rama ka publikuar sot një pjesë të vogël të fjalës së Prokurorit të Përgjithshëm të SHBA-së, Robert Jackson. Përmes këtij fjalimi, ai synon të trajtojë ndërhyrjen e detyruar dhe të paligjshme të prokurorit të SPAK-ut, në lidhje me masën e sigurisë ndaj zëvendëskryeministres Belinda Balluku.

Por Rama, ndërsa publikon fjalimin e prokurorit ikonik amerikan Jackson, nuk tregon se fjalimi i tij i përkthyer nga Rama nuk është fjalimi i plotë i Prokurorit Amerikan, që ai mbajti në Konferencën vjetore të Prokurorëve në vitin 1940.

 “Dhe po ndaj me ju sot fjalimin historik të Robert H. Jackson, sepse paralajmërimet e prokurorit të përgjithshëm legjendar të Amerikës, njeriut që shkroi etikën moderne të prokurorit demokratik, tingëllojnë sot sikur të ishin shkruar për ne”, shkruan Rama ndërsa prezanton fjalimin e tij.

Por, ndërsa shpreh respekt për Prokurorin Amerikan të viteve 1940, ai nuk ka hezituar të ndryshojë disa nga fjalitë e tij në një mënyrë shumë të pandershme për t'i vënë ato në shërbim të kontekstit shqiptar të këtyre ditëve dhe sigurisht në favor të tij. Pra, përkthimi i fjalimit të Jackson është fjalimi i tij, por si mund ta përdorë Rama fjalimin famëkeq për interesin e tij në konfliktin qeveri-SPAK.

a. Rama nuk tregon se po boton pjesë të fjalimit dhe jo fjalimin e plotë.

b. Disa nga pikat kryesore të fjalës së prokurorit janë përkthyer në përputhje me kontekstin e ditës në Shqipëri, duke përforcuar pikëpamjen e Ramës, në lidhje me vendimin e SPAK-ut për Ballukun. Përkthimi është në fakt një kombinim i citimit të fjalës dhe interpretimit të tij gjatë gjithë përkthimit.

1. Në pjesën e fjalimit ku shpjegohet se " Kur prokurori kërkon burrin para krimit..."

Origjinali përkthehet si më poshtë: kur prokurori zgjedh personin që dëshiron të “hetojë” dhe më pas kërkon në ligje për të “përcaktuar” një vepër penale , duke theksuar rrezikun e përdorimit selektiv të ligjit dhe hetuesve për t’i “fajësuar atij ndonjë vepër penale”.

Versioni i Ramës e sintetizon atë duke e shndërruar fjalinë në një slogan: “kur prokurori kërkon njeriun para krimit, drejtësia vdes”, gjë që e bën atë më patetike dhe më pak të lidhur me argumentin teknik për përzgjedhjen e çështjeve dhe standardet e ndjekjes penale. Kjo e zhvendos theksin nga analiza procedurale në një mesazh politik ose moral.

2. Në pjesën ku flitet për " Zbatimi i ligjit nuk është automatik; është njerëzor... pushteti më i rrezikshëm është kur zgjedh ata që mendon se duhet të goditen"; 

Në origjinal: "Zbatimi i ligjit nuk është automatik. Nuk është i verbër... Ajo që praktikisht kërkohet të bëjë çdo prokuror është të zgjedhë çështjet për ndjekje penale... Nëse prokurori është i detyruar të zgjedhë çështjet e tij, rrjedh se ai mund të zgjedhë të pandehurit e tij. Këtu qëndron pushteti më i rrezikshëm i prokurorit...".

Versioni i Ramës i merr këto ide, por e riformulon fjalën “ai mund të zgjedhë të pandehurit e tij” si “ai zgjedh ata që mendon se duhet të goditen”, duke futur leksikun “godit” që i jep një ngarkesë të ndryshme politike nga formulimi origjinal.

3. Në fjalinë " Kur pushteti i prokurorit bie në duart e një personi të keq, prokurori bëhet personi më i rrezikshëm në një vend ";

Origjinali është pak më i kufizuar: "kur ai vepron nga keqdashja ose motive të tjera të ulëta, ai është një nga më të këqijtë".

Përkthimi i Ramës absolutizon: "njeriu më i rrezikshëm i një vendi", duke e rritur rrezikun me një shkallë krahasuar me formulimin "një nga më të këqijtë". ab; ai

Më poshtë po botojmë fjalimin e përkthyer nga Rama dhe fjalimin e plotë në origjinal nga ish-Prokurori i Përgjithshëm i SHBA-së i viteve 1940, Robert Jackson.

FJALIMI I JACKSONIT NË ORIGJINAL

FJALIM I PUBLIKUAR NGA RAMA

Prokurori ka më shumë kontroll mbi jetën, lirinë dhe reputacionin e një personi sesa çdo njeri tjetër në Amerikë. Liria e tij është marramendëse. Ai mund t’i vërë qytetarët nën hetim dhe, nëse është një lloj i caktuar njeriu, prokurori mund të merret me deklarata publike ose me aludime të hapura ose të fshehta. Por ai gjithashtu mund të ndjekë një qasje më delikate dhe thjesht të marrë në pyetje miqtë e një qytetari. Prokurori mund të urdhërojë arrestime, të paraqesë çështje para një jurie të mbyllur dhe, bazuar në faktet e tij të anshme, të ngrejë padi kundër qytetarit dhe ta detyrojë atë të dalë në gjyq.
Ose ai mund të tërhiqet pa shkuar fare në gjyq, duke i privuar mbrojtjen nga çdo mundësi për t’u dëgjuar. Ose ai mund të vazhdojë me një gjyq publik. Dhe nëse jepet një dënim, prokurori prapë mund ta kundërshtojë dënimin, ashtu siç mund ta bëjë avokati mbrojtës.

Ndërsa prokurori, në rastin më të mirë, është një nga forcat më të dobishme në shoqërinë tonë, kur ai drejtohet nga keqdashja ose motive të tjera të ulëta, ai bëhet një nga forcat më të liga. Pushtetet që ai ka i janë dhënë sepse pritet që ai të jetë i paanshëm, domethënë absolutisht i paanshëm dhe në asnjë mënyrë i drejtuar nga përfitimi personal, ambicia politike apo presioni publik. Detyrimi i tij i vetëm profesional është "që faji të mos lihet mënjanë dhe pafajësia të mos vuajë".

Por, ndryshe nga gjyqtarët, prokurori nuk është natyrshëm i paprekshëm. Ai emërohet ose shpesh zgjidhet, dhe i takon atij t’i tregojë publikut zellin e tij. Për të bërë karrierë, ai ndjek një sërë dënimesh. Më lejoni ta them përsëri: prokurorit i është besuar një pushtet i jashtëzakonshëm dhe kërkon një karakter të pakrahasueshëm.

Nuk ka asgjë që një sistem i zbatimit të ligjit mund të bëjë më mirë sesa të shmangë vështirësitë e panevojshme dhe ndjekjet penale të pajustifikuara. Nëse një prokuror këmbëngul në një dënim në një çështje që nuk duhet të ndiqet fare, ose e gjykon një çështje në një mënyrë që nuk është e drejtë, dëmi që ai shkakton është i pallogaritshëm.

Kur pushteti i prokurorit bie në duart e një personi të keq, prokurori bëhet personi më i rrezikshëm në një vend.

Një nga rreziqet më të mëdha të abuzimit rrjedh nga fuqia e prokurorit për të zgjedhur se kë të ndjekë penalisht. Të gjithë e kemi dëgjuar shprehjen e mençur se librat ligjorë janë aq të gjerë sa një prokuror mund të gjejë çdo shkelje ligjore për të akuzuar pothuajse këdo.

Është këtu - në përzgjedhjen e çështjeve - që lind tundimi më i madh. Prokurori mund të zgjedhë dikë që nuk i pëlqen, ose dikë që dëshiron ta turpërojë, ose një grup njerëzish që nuk u pëlqejnë publikut, dhe të niset për t'i gjetur ata në shkelje. Dhe është në këtë pikë që zbatimi i ligjit bëhet personal, dhe krimi i vërtetë bëhet fakti i të qenit i papëlqyer nga prokurori i gabuar.

Një prokuror i mirë mund t’i mbrojë njerëzit tanë nga krimi; një i keq mund t’i terrorizojë ata.

Zbatimi i ligjit nuk është automatik; është njerëzor. Dhe ndërsa është njerëzor, kërkon shumë përmbajtje. Pushteti më i rrezikshëm i prokurorit është kur ai zgjedh ata që mendon se duhet të ndëshkohen, në vend që të zgjedhë rastet që meritojnë të ndiqen penalisht. Me librat ligjorë plot me të gjitha llojet e dispozitave për krimet, një prokuror ka mundësinë të gjejë të paktën një shkelje teknike tek pothuajse të gjithë.

Në një rast të tillë, çështja nuk është më të zbulohet kryerja e një krimi dhe të kërkohet personi që e ka kryer atë; çështja bëhet të zgjidhet personi që duhet fajësuar dhe pastaj të kërkohen librat e ligjit, dhe të vihen hetuesit në punë, për t'i fajësuar atij një shkelje.

Pikërisht këtu qëndron rreziku më i madh, rreziku që një pozicion publik të përdoret për të poshtëruar, torturuar ose ndëshkuar një qytetar, jo sepse është fajtor, por sepse është jopopullor ose i padëshiruar.

Cilësitë e një prokurori të mirë janë po aq të vështira për t’u arritur sa ato të një gjyqtari të mirë. Ato janë:

Ndershmëri. Integritet profesional. Paanshmëri. Guxim dhe vendosmëri.

Por mbi të gjitha, ai duhet të kujtojë se misioni i tij kryesor nuk është të fitojë çështje, por të bëjë drejtësi.