Çfarë po i nxit protestat në rritje kundër korrupsionit në Filipine?

Më shumë se gjysmë milioni filipinas u mblodhën në kryeqytetin Manila të dielën për të kërkuar përgjegjësi për një skandal korrupsioni qeveritar që ka shkaktuar një sërë protestash që nga gushti.

Protesta e së dielës është pjesë e një tubimi tre-ditor të organizuar nga sekti filipinas Iglesia Ni Cristo (Kisha e Krishtit). Shfaqja e forcës të dielën nga blloku fetar me ndikim, i njohur gjerësisht me akronimin INC, është një përmbysje e plotë nga mbështetja e tij për Presidentin Ferdinand Marcos Jr, të cilin e mbështeti në garën presidenciale të vitit 2022.

Në qendër të protestës së vazhdueshme është kërkesa e kishës për një hetim “të duhur dhe transparent”, mbi keqpërdorimin e dyshuar të fondeve multimiliardë dollarëshe për projekte të kontrollit të përmbytjeve nën mbikëqyrjen e Marcos.

Por kjo gjithashtu ekspozon luftën në rritje për pushtet politik midis Marcos dhe ish-aleates dhe bashkëkandidates së tij, nënkryetares Sara Duterte, të cilën grupi fetar vazhdon ta mbështesë. Marcos dhe Duterte patën një grindje dramatike, vetëm disa muaj pas fitores së tyre dërrmuese.

Skandali i korrupsionit vetëm sa e ka përshkallëzuar grindjen politike midis dy udhëheqësve më të lartë të zgjedhur të vendit, dhe është shndërruar në thirrje për shkarkimin e Marcos para se të përfundojë mandati i tij në vitin 2028.

Lëvizja për largimin e tij po udhëhiqet nga mbështetësit e Dutertes, si dhe nga disa elementë të INC-së dhe grupeve të tjera. INC-ja këmbëngul se nuk po i bashkohet thirrjeve për largimin e Marcos-it, por prania e anëtarëve të saj në rrugët e Manilës do të thotë se ata janë një forcë e fortë me të cilën duhet të përballemi.

Pse po protestojnë njerëzit në Filipine?

Zemërimi për të ashtuquajturat projekte fantazmë të infrastrukturës dhe kontrollit të përmbytjeve ka qenë në rritje në vendin e Azisë Juglindore, që kur Marcos e vendosi çështjen në qendër të vëmendjes në një fjalim për gjendjen e vendit në korrik, i cili pasoi javë të tëra përmbytjesh vdekjeprurëse.

Inxhinierët qeveritarë, zyrtarët e punëve publike dhe drejtuesit e kompanive të ndërtimit kanë dëshmuar nën betim në seancat dëgjimore të Kongresit se anëtarët e Kongresit dhe zyrtarët e punëve publike morën ryshfete nga kompanitë e ndërtimit, për t'i ndihmuar ata të fitonin kontrata fitimprurëse duke manipuluar procesin e tenderimit.

Sipas të dhënave qeveritare, një shumë ekuivalente prej 26 miliardë dollarësh është shpenzuar për programet e kontrollit dhe zbutjes së përmbytjeve gjatë 15 viteve të fundit. Nga kjo shumë, zyrtarët dëshmuan se të paktën 25 deri në 30 përqind është kanalizuar si ryshfete.

Deri më tani, qeveria ka arritur të ngrijë vetëm 3 miliardë dollarë asete të dyshuara se janë të lidhura me skemën e madhe të ryshfetit.

Një seri hetimesh televizive dhe seancash dëgjimore në Kongres që detajonin korrupsionin e dyshuar e rritën më tej zemërimin e publikut.

Shumë e kanë kritikuar Marcos-in për veprim shumë të ngadaltë në ndalimin e korrupsionit, nëse jo për tolerimin e atyre marrëveshjeve të kryera nga aleatët e tij politikë, përfshirë kushëririn e tij, Kryetarin e dikurshëm të fuqishëm të Parlamentit, Martin Romualdez.

Javën e kaluar, një ish-kongresmen dhe një zëvendës i Romualdez, i cili iku nga vendi pasi u përfshi në miliona dollarë në fonde të humbura për infrastrukturën, publikoi një video ku pretendonte se vetë Marcos ishte i përfshirë, diçka që administrata e ka tallur si "spekulime të egra".

Cili ka qenë bilanci i përmbytjeve?

Protestat e së dielës vijnë menjëherë pas dy tajfunëve të fuqishëm që lanë më shumë se 250 të vdekur, shumë prej tyre për shkak të përmbytjeve dhe infrastrukturës së dështuar të kontrollit të përmbytjeve.

Ato vijnë gjithashtu vetëm disa ditë pasi Marcos premtoi arrestime në rastin e korrupsionit para Krishtlindjeve.

Çfarë është INC?

INC, e cila pretendon se ka gati tre milionë anëtarë, u themelua në vitin 1914 në Filipine nga Felix Manalo, një ish-katolik i devotshëm dhe metodist i konvertuar.

Në krahasim, Kisha Katolike mbizotëruese ka rreth 86 milionë ndjekës.

Ndryshe nga grupet fetare kryesore, të cilat i përmbahen parimit të ndarjes së kishës nga shteti, INC mbështet kandidatët gjatë zgjedhjeve dhe i inkurajon anëtarët e saj të votojnë si bllok, duke e bërë atë një forcë të fuqishme politike.

Në vitin 2022, ajo mbështeti dyshen Marcos-Duterte gjatë zgjedhjeve. Në vitin 2016, udhëheqja e saj mbështeti gjithashtu Rodrigo Duterte para fitores së tij.

Kur aleanca Marcos-Duterte u shpërbë, INC-ja mbajti anën e Duterte-s.

Në janar të këtij viti, INC mbajti një tubim të madh në Manila kundër shkarkimit të zëvendëspresidentit Duterte, i cili u pa si mbështetje e heshtur e Marcos.

Gjatë sundimit pothuajse 20-vjeçar të babait të Marcos, Ferdinand Marcos Sr, INC-ja shihej gjithashtu si një mbështetëse e presidencës së tij.

Pavarësisht dallimeve të tyre politike, Marcos shpalli një festë të veçantë jo pune për të festuar 111-vjetorin e themelimit të INC-së më 27 korrik 2025, duke demonstruar atë që vëzhguesit e cilësojnë si ndikimin e madh politik të grupit.

“Iglesia ni Cristo (INC) me ndikim nuk po humbet asnjë ritëm”, shkroi analisti politik Alex Magno, në një artikull të kohëve të fundit në gazetën Philippine Star.

Cilat janë kërkesat e protestës së udhëhequr nga INC?

Protesta e udhëhequr nga INC, e cila është planifikuar të zgjasë tre ditë, nga e diela, 16 nëntor deri të martën, 18 nëntor, kërkon hetim “të duhur dhe transparent” të skandalit të korrupsionit dhe “demokraci më të mirë”.

«Shumë njerëz po përmbyten për shkak të korrupsionit dhe si rezultat njerëzit po vdesin», i tha Edwina Kamatoy, një nga protestuesit, gazetarit të Al Jazeera-s, Barnaby Lo, i cili po raporton nga Manila.

Aries Cortez, një tjetër protestues, u ankua se hetimi i qeverisë deri më tani është selektiv dhe "nuk po çon askund".

Protesta po mbahet në tribunën Quirino pranë Gjirit të Manilës në kryeqytetin filipinez.

Që nga ora 08:00 GMT të hënën, dita e dytë e protestës, rreth 300,000 protestues janë mbledhur në park, sipas zyrës së reduktimit dhe menaxhimit të rrezikut në Manila.

Të dielën, Policia Kombëtare Filipinase tha se do të vendosë të paktën 15,000 personel gjatë gjithë kohëzgjatjes së protestës.

Protestuesit thonë se nuk po kërkojnë largimin e Marcos. Por shumë në radhët e tyre kanë shprehur hapur përbuzjen e tyre për presidencën e Marcos, veçanërisht pas arrestimit të ish-Presidentit Rodrigo Duterte nga Gjykata Ndërkombëtare Penale.

Cilat janë grupet e tjera që protestojnë aktualisht kundër Marcos?

Rreth 2,000 njerëz, përfshirë gjeneralë në pension, mbajtën një protestë të veçantë kundër korrupsionit vonë të dielën në monumentin “Pushteti i Popullit” në periferi të Quezon City.

Grupi më i vogël i protestuesve, shumë prej të cilëve identifikohen si mbështetës të Duterte-s, po bëjnë thirrje për dorëheqjen e plotë të Marcos nga presidenca.

Sipas policisë, deri në 30,000 protestues anti-Marcos priten në vend të hënën pasdite. Por që nga ora 08:00 GMT të hënën, vetëm 3,000 protestues kanë dalë, sipas kanalit televiziv News 5.

Blloku politik i qendrës së majtë dhe aleatët e tyre qytetarë dhe fetarë e kanë anashkaluar qëllimisht tubimin, të shqetësuar se kjo do të çonte vetëm në rikthimin e Duterte-s në pushtet.

Të dielën, ata mbajtën një protestë të veçantë “Vrapim Kundër Korrupsionit” në Universitetin e Filipineve. Grupi i tyre ka organizuar gjithashtu marshime më të vogla çdo të premte.

Protesta e mëparshme në shtator, e cila gjithashtu tërhoqi qindra mijëra protestues, u udhëhoq kryesisht nga blloku i qendrës së majtë që e quajti veten “Lëvizja e Marshimit të Trilion Pesove”.

Një grup i veçantë dhe më i vogël protestuesish arriti gjithashtu të organizonte marshimin e vet pranë pallatit presidencial atë ditë, duke çuar në një goditje të dhunshme policore që rezultoi në të paktën një vdekje, disa lëndime dhe dhjetëra arrestime.

Ditët e fundit, Kisha Katolike ka lëshuar gjithashtu një deklaratë duke bërë thirrje për transparencë në qeverisje, por paralajmëroi kundër mjeteve "jokushtetuese" për të arritur drejtësi.

Si po reagon qeveria ndaj protestës?

Në një intervistë radiofonike të hënën, zëdhënësi presidencial, Dave Gomez, i quajti “një grup shumë të vogël” ata që duan që Marcos të largohet nga detyra, duke shtuar se ata që kërkojnë dorëheqjen e presidentit ka të ngjarë të jenë të përfshirë në hetimin që është në vazhdim.

Gomez tha gjithashtu se qeveria po monitoron njerëzit që kërkojnë ta destabilizojnë atë.

Ai i hodhi poshtë akuzat e fundit të ish-kongresmenit Zaldy Co, i cili e implikoi drejtpërdrejt presidentin në rastin e ryshfetit.

Të hënën vonë, Pallati njoftoi se sekretari ekzekutiv dhe sekretari i buxhetit i Marcos kishin dhënë dorëheqjen, pasi të dy zyrtarët u akuzuan për lidhje me skandalin e ryshfetit.

Si do të ndikojë kjo në qeverinë e Marcos Jr?

Ndërsa filipinasit janë të bashkuar në zemërimin ndaj administratës Marcos, ata janë thellësisht të ndarë në thirrjet për shkarkimin e presidentit.

Disa janë të kujdesshëm se një marrje e pushtetit nga nënpresidentja Sara Duterte nuk do të çonte në ndonjë ndryshim thelbësor, duke pasur parasysh se ajo po përballet edhe me akuza për korrupsion.

Megjithatë, një ndryshim i madh filozofik midis dy forcave opozitare i ka penguar ato të bashkohen kundër Marcos. Më shpesh, blloku i qendrës së majtë është shfaqur si shumë më anti-Duterte sesa anti-Marcos, duke i vënë ata në një pozicion ndonjëherë të vështirë politik.

Në një deklaratë përpara protestës së udhëhequr nga INC, Shefi i Shtabit të Forcave të Armatosura të Filipineve, Gjenerali Romeo Brawner Jr, e bëri të qartë gjithashtu se ushtria nuk do të mbështesë asnjë përpjekje për të përmbysur kushtetutën, duke e bërë të pamundur largimin e Marcos nga detyra.

Çfarë vjen më pas?

Ndërkohë, e ashtuquajtura Lëvizja e Marshimit të Trilion Pesos, e cila organizoi tubimin antikorrupsion më 21 shtator në Manila, ka njoftuar se do të mbajë tubimin e vet më 30 nëntor.

Grupi tha se synon të “transformojë një tubim lutjeje në një lëvizje”, për ndjekjen penale të të gjithë atyre që janë përfshirë në skandalin e vazhdueshëm të korrupsionit.

Grupi shihet si mbrojtës i Kushtetutës së vitit 1987 që ndihmoi në hapjen e rrugës për rivendosjen e demokracisë, në vendin me më shumë se 110 milionë banorë./ Al Jazeera.