A mund të çojë kriza e korrupsionit në Ukrainë, në një disfatë ushtarake kundër Rusisë?

Një skandal korrupsioni që përfshin partnerin e biznesit të Presidentit, Volodymyr Zelenskyy, aleatët politikë dhe një grup keqbërësish të dyshuar që përfituan nga një monopol i energjisë bërthamore ka tronditur Ukrainën e varfër për energji.

Vëzhguesit i thanë Al Jazeera-s se skandali mund të shkatërrojë vlerësimet e miratimit të Zelenskyy-t, të zemërojë donatorët perëndimorë dhe të shkaktojë një krizë politike që mund të çojë në humbje në fushëbetejë.

 “Ajo që po ndodh në të vërtetë është plaçkitja e një kompanie shtetërore gjatë luftës, dhe kjo është shumë e dhimbshme për njerëzit”, tha për Al Jazeera Tetiana Shevchenko e Qendrës së Veprimit Kundër Korrupsionit, një grup në Kiev.

Timur Mindich, i cili ishte bashkëpronar i trupës komike District 95 që e çoi Zelenskyy-n drejt famës dhe një presidence të mëvonshme, është truri i supozuar i skemës së korrupsionit rreth kontratave me Energoatom, konsorciumin shtetëror që menaxhon termocentralet bërthamore të Ukrainës, sipas dy agjencive antikorrupsion.

Raketat dhe dronët rusë vazhdojnë të shkatërrojnë infrastrukturën e gjenerimit dhe shpërndarjes së energjisë në Ukrainë, dhe centralet bërthamore janë bërë burimi kryesor i energjisë elektrike të vendit.

Mindich, 46 vjeç, iku nga Ukraina disa orë para se hetuesit të trokisnin në derën e apartamentit të tij luksoz në qendër të Kievit të hënën. Ai thuhet se ka udhëtuar për në Izrael.

"Kapja e biznesmenit Timur Mindich ishte pothuajse e pamundur; ikja e tij nuk është një surprizë", tha një burim i zbatimit të ligjit për transmetuesin NV.ua.

Një ditë më vonë, dy organe të pavarura mbikëqyrëse të korrupsionit akuzuan Mindich dhe shtatë persona të tjerë për ryshfet, shpërdorim detyre dhe pasurim të paligjshëm nga ryshfete deri në 15 përqind nga kontratat me Energoatom që arrinin në rreth 100 milionë dollarë.

Agjencitë, Byroja Kombëtare Kundër Korrupsionit e Ukrainës (NABU) dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar Kundër Korrupsionit (SAPO), publikuan regjistrime video dhe audio në të cilat grupi duket se përdor nofka dhe fjalë të koduara për të diskutuar ryshfete dhe shpërblime që arrijnë në dhjetëra miliona dollarë.

Zelenskyy, fushata presidenciale e të cilit kundër korrupsionit pati jehonë te votuesit në vitin 2019, u përpoq të kufizonte autonominë e të dy agjencive në korrik, pasi ato hapën hetime ndaj aleatëve dhe ish-partnerëve të tij të biznesit. Por tani ai është tërhequr dhe është zotuar t'i mbajë ato të pavarura pas protestave masive popullore.

Nofka dhe kartëmonedha

“Çdo veprim antikorrupsion që jep rezultate është shumë i rëndësishëm; ne kemi nevojë për pashmangshmërinë e ndëshkimit”, tha Zelenskyy të hënën. “Duhet të ketë dënime.”

Por eksperti antikorrupsion Shevchenko, e hodhi poshtë deklaratën e tij.

«Kjo nuk është përgjigje. Është si të thuash, 'Le të vendosë gjykata'», tha ajo.

“Ishte Zelenskyy ai që i solli këta njerëz në pushtet; ata përdorën emrin e tij kur emëruan ‘mbikëqyrës’ për kompaninë e energjisë”, tha ajo.

Rezultatet e hetimit u publikuan në YouTube nga NABU dhe ofrojnë një pasqyrë të grupit, masave të tyre të fshehtësisë dhe veprimeve.

Ukrainasit janë të përfshirë nga skandali, i cili ka qenë lajm në faqen e parë që nga e hëna. Rreth 200,000 njerëz e kanë parë videon në YouTube.

Mindich, i cili njihet me nofkën “Karlsson”, një personazh i një libri suedez për fëmijë, dëgjohet duke folur me “Rocket”, ose Ihor Mironyuk, një ish-këshilltar i Ministrit të Drejtësisë German Galushchenko.

Haluschenko u pezullua të mërkurën. Pasi ligjvënësit ukrainas e kërkuan të jepte dorëheqjen, ai paraqiti dorëheqjen.

Ministrja e Energjisë Svitlana Grinchuk dha gjithashtu dorëheqjen të mërkurën, pasi zyrtarët e antikorrupsionit thanë se ajo kishte kaluar disa netë në apartamentin e Haluschenkos dhe mund të ketë qenë e përfshirë në skandal.

Një tjetër tru i dyshuar, me nofkën Tenor, është Dmytro Basov, një ish-prokuror dhe kreu i departamentit të sigurisë së Energoatom.

Një tjetër anëtar i dyshuar i grupit, me nofkën “Sugarman”, është Oleksandr Tsukerman. Ai tashmë përballet me një hetim për pastrim parash në Shtetet e Bashkuara dhe është larguar gjithashtu nga Ukraina, raportoi gazeta Ukrainska Pravda.

Grupi dyshohet se i pagoi “Che Guevara”, ose ish-zëvendëskryeministrit Oleksiy Chernyshov, 1.2 milion dollarë dhe 100,000 euro (116,000 dollarë).

Megjithatë, ata thanë se zgjodhën ta paguanin me kartëmonedha të vjetra.

“Është për të ardhur keq t’i japim Che Guevarës kartëmonedhat e bukura”, dëgjohet të thotë një nga punonjësit e një “lavanterie”, një zyrë e pajisur në një klinikë mjekësore në Kiev.

Chernyshov u shkarkua në korrik pasi u akuzua për ryshfet dhe pastrim parash përmes ndërtimit të pallateve luksoze.

Menaxhmenti i Energoatom është akuzuar prej kohësh për korrupsion.

Një burim i brendshëm i industrisë i tha Al Jazeera-s në vitin 2019 se kreu i Energoatom, Petro Kotin, dyshohet se ishte i përfshirë në marrëveshje të errëta, duke fshehur informacione financiare dhe duke pushuar nga puna staf teknik dhe menaxherë me përvojë për informim.

«Ata marrin ryshfete të çmendura. Ky është një ekip plaçkitësish», thanë atë kohë Olga Kosharna, një eksperte e sigurisë bërthamore, me dekada përvojë si inspektore shtetërore e rregulloreve bërthamore.

Humbje ushtarake?

Skandali i ngjan një “preludi” të një seriali të gjatë televiziv që do të tërheqë ukrainasit për vite me radhë, sipas Volodymyr Fesenko, kreu i organizatës kërkimore Penta me seli në Kiev.

Ndërkohë, kundërshtarët politikë të Zelensky-t “do të tundohen shumë për të nisur një sulm në shkallë të gjerë ndaj presidentit”, tha Fesenko për Al Jazeera.

Një sulm i tillë do të kishte qenë normal në një Ukrainë paqësore, por gjatë luftës, ai mund të shkaktojë një “krizë politike të brendshme që mund ta dobësojë ndjeshëm shtetin dhe, në rastin më të keq, të çojë në disfatë ushtarake”, tha ai.

Megjithatë, ai paralajmëroi se “fillimi i zhurmshëm i çështjes nuk garanton përfundimin e saj të suksesshëm”.

Fesenko iu referua Aferës së Qelibarit – një hetim ndaj dy ligjvënësve që dyshohet se kanë pranuar ryshfete nga “mafia e qelibarit” që nxjerr në mënyrë të paligjshme gurin gjysmë të çmuar në Ukrainën qendrore.

Hetimi u hap në vitin 2017 me shumë bujë dhe prezantimin e provave audio dhe video të regjistruara fshehurazi.

Por kjo nuk rezultoi në dënime pasi gjyqtarët thanë se nuk mund të pranonin provat e mbledhura në mënyrë të paligjshme.

Petro Poroshenko, president në atë kohë, u zotua të miratonte një ligj që rregullonte nxjerrjen e qelibarit, por kjo nuk u realizua kurrë.

Drone me çmim të lartë?

Mindich thuhet gjithashtu se është i lidhur me Firepoint, një kompani ukrainase që prodhon dronë për sulme të thella, pajisje mbikëqyrjeje ajrore dhe raketa.

Mindich mohoi lidhjet me Firepoint, por kompania po hetohet për korrupsion, pasi fitoi një sërë kontratash fitimprurëse qeveritare.

Gjermania ka paguar disa nga shpenzimet dhe skandali mund të rrezikojë ndihmën ushtarake të Berlinit në të ardhmen.

«Lobistët e kësaj iniciative në Gjermani tani duken si hajdutë», tha për Al Jazeera-n Nikolay Mitrokhin i Universitetit të Bremenit në Gjermani.

Ai tha se skandali është simbolik i korrupsionit më të gjerë që shpesh përfshin prokurimin ushtarak, përvetësimin e ndihmës së huaj dhe madje edhe marrëdhëniet midis oficerëve që thuhet se u kërkojnë ryshfete ushtarakëve që duan të marrin leje.

“Fatkeqësisht, korrupsioni sistemik dhe vendimmarrja e bazuar në të përcaktojnë karakterin e armiqësive dhe qëndrimin e popullsisë së Ukrainës ndaj mbrojtjes personale të një rajoni të tillë - diçka që çon në pasoja të rënda në fushën e betejës”, tha Mitrokhin.

Deja vu

Ajo që i zemëron ukrainasit është se skandali duket si një përsëritje e një tjetër katastrofe politike që shkatërroi paraardhësin e Zelenskyy-t.

Petro Poroshenko, njeriu më i pasur i Ukrainës dhe ish-ministër i jashtëm, u zgjodh president pas një kryengritjeje popullore anti-ruse në vitin 2014, duke premtuar të çrrënjosë korrupsionin endemik të Ukrainës.

Pesë vjet më vonë, një raport hetimor identifikoi mikun dhe aleatin e tij të fëmijërisë si trurin e një skeme për të shitur pajisje ushtarake ruse të kontrabanduara dhe të dorës së dytë Ministrisë së Mbrojtjes të Ukrainës me çmime të tepruara.

Poroshenko u fishkëllye nga skena gjatë fushatës së tij zgjedhore dhe humbi zgjedhjet e vitit 2019 ndaj Zelenskyy, një komedian i njohur dhe politikan i ri, i cili gjithashtu premtoi të çrrënjoste korrupsionin.

“Me këtë e mundi Zelensky Poroshenkon gjatë zgjedhjeve”, tha aktivisti antikorrupsion Shevchenko.

“Dhe ai gjithashtu premtoi, tha, se do t’i fuste miqtë e tij në burg”, në rast se ndodh diçka e ngjashme, tha ajo./ Al Jazeera.