Perandori romak që përkulet para mbretit pers: mesazhi pas statujës së re në Teheran

Një statujë e re e zbuluar ditët e fundit në Iran paraqet një perandor romak që i nënshtrohet një mbreti pers.

E ngritur në Sheshin Enghelab të Teheranit, statuja me titullin "Përkulja para Iranit" tregon perandorin që përkulet para Shapurit I (që sundoi rreth viteve 242–270 pas erës sonë).

Por nga ka ardhur kjo pamje? Dhe pse është ngritur kjo statujë pikërisht tani?

Ngritja e Shapurit

Në shekullin e tretë pas erës sonë, një dinasti e re e njohur si sasanidët mori pushtetin në Iranin e lashtë.

Brenda pak vitesh, mbreti i parë sasanid, Ardashir I, kërcënoi territoret romake në Mesopotami (në Turqinë, Irakun dhe Sirinë e sotme). Romakët e kishin pushtuar këtë territor nga parthët, pararendësit e sasanidëve.

Tani Ardashiri donte të rimerrte disa nga territoret e humbura më parë ndaj romakëve. Ai pati disa suksese në vitet 230, por djali dhe pasuesi i tij, Shapuri I, e çoi këtë më tej.

Shapuri mundi një ushtri romake pushtuese në vitin 244 pas erës sonë, gjë që çoi në vdekjen e perandorit adoleshent Gordian III.

Në vitet 250, Shapuri pushtoi territore romake nëpër Irak, Siri dhe Turqi. Dy ushtri të mëdha romake u mundën dhe dhjetëra qytete u pushtuan.

Në vitin 253, Shapuri pushtoi qytetin e Antiokisë, një nga qytetet më të rëndësishme të Perandorisë Romake. Disa prej banorëve ishin në teatër dhe u larguan në panik teksa shigjetat binin nga qielli.

Kapja e një perandori

Ndërsa pushtimi i Antiokisë ishte një humbje e madhe për romakët, ngjarjet e vitit 260 ishin tronditëse.

Pas një beteje mes romakëve dhe persëve në Edessa (në Turqinë jugore të sotme), perandori Valerian u kap rob. Kjo ishte hera e parë dhe e vetme që një perandor romak u kap i gjallë nga armiku.

Valeriani u dërgua në Persi, së bashku me mijëra robër të tjerë.

Rreth fatit të tij si i burgosur u krijuan më vonë tregime legjendare. Në njërin prej tyre, Valeriani dhe ushtarët e kapur u detyruan të ndërtonin një urë mbi lumin Karun në Shushtar. Mbetjet e saj, të njohura si Band-e Qayṣar (ura e perandorit), mund të shihen ende sot.

Në një tjetër rrëfim, Shapuri i kërkoi Valerianit të përkulet në gjunjë që mbreti pers ta përdorte si shkallë për të hipur në kalin e tij.

Thuhet se Shapuri urdhëroi që trupi i Valerianit, pas vdekjes, të ruhej, të balsamosej e të vendosej në një dollap.

Kështu, poshtërimi i Valerianit u bë i plotë.

Pamje që përshkruanin fitoret e Shapurit mbi Romën u vendosën në mbarë perandorinë perse. Disa relieve të gdhendura në shkëmb, që festojnë këto fitore, kanë mbijetuar deri sot.

Ndoshta më i famshmi ndodhet në Bishapur, në Iranin jugor, ku Shapuri ndërtoi një pallat madhështor.

Në këtë imazh, Shapuri është i veshur me madhështi dhe i ulur mbi kalë. Poshtë kalit ndodhet i vdekuri Gordiani III. Pas tij qëndron Valeriani i zënë rob, të cilin Shapuri e mban nga dora e djathtë. Figura përpara është perandori Filip I (që sundoi 244–249 pas erës sonë), pasuesi i Gordianit, që lutet për lirimin e ushtrisë së mposhtur romake.

Shapuri gjithashtu gdhendi një mbishkrim të madh në tri gjuhë, që pjesërisht kremtonte fitoret e tij të mëdha mbi romakët. I njohur sot si "Mbishkrimi SKZ", ai mund të shihet ende në Naqsh-i Rustam në Iranin jugor.

Perandoria e madhe romake ishte poshtëruar keq. Persët morën burime të shumta (përfshirë njerëz të aftë si ndërtues, arkitektë dhe zejtarë) nga qytetet e pushtuara. Disa qytete në perandorinë perse u populluan me këta robër.

Një statujë e re që feston një fitore të vjetër

Statuja e re e zbuluar së fundmi në Teheran duket të jetë një kopje e pjesshme e një relievi sasanid festiv në Naqsh-i Rustam.

Thuhet se figura e përkulur paraqet Valerianin. Nëse është me të vërtetë e frymëzuar nga relievi i Naqsh-i Rustamit, figura e përkulur zakonisht identifikohet si Filip I (pasi në relievin origjinal Valeriani qëndron në këmbë para Shapurit). Megjithatë, deklaratat zyrtare e identifikojnë figurën e përkulur si Valerianin.

Mehdi Mazhabi, kreu i Organizatës së Bonifikimit Urban të Teheranit, është cituar të ketë thënë: "Statuja e Valerianit pasqyron një të vërtetë historike se Irani ka qenë një tokë rezistence gjatë gjithë historisë […] Duke zbatuar këtë projekt në Sheshin Enghelab, ne synojmë të krijojmë një lidhje mes së shkuarës së lavdishme të këtij vendi dhe së tashmes së tij plot shpresë."

Fitoret e mëdha të Shapurit ndaj romakëve mbeten ende një burim krenarie kombëtare për iranianët.

Statuja është përshkruar si një simbol sfide kombëtare pas bombardimeve amerikane mbi objektet bërthamore të Iranit në qershor.

Edhe pse fitoret e Shapurit ndodhën më shumë se 1700 vjet më parë, Irani vazhdon t'i festojë ato. Statuja shënjestron qartazi publikun e brendshëm pas sulmeve amerikane. Vetëm koha do të tregojë nëse ajo është gjithashtu një paralajmërim për Perëndimin.