Ku janë asetet e palëvizshme të Rusisë? Askush, përveç Belgjikës, nuk dëshiron të tregojë
Debati rreth dhënies së një kredie dëmshpërblimi për Ukrainën ka nxitur një pyetje të nxehtë: Ku janë saktësisht asetet e palëvizshme të Rusisë?
Kur kryeministri belg Bart De Wever vendosi të mos e zgjidhte problemin në samitin e BE-së muajin e kaluar dhe bllokoi një plan të guximshëm për të lëshuar një kredi dëmshpërblimi prej 140 miliardë eurosh për Ukrainën duke përdorur asetet e bllokuara të Bankës Qendrore Ruse, ai u ankua se ishte veçuar.
Në fund të fundit, projekti i guximshëm bazohet vetëm në fondet e mbajtura në Euroclear, një depozitë qendrore e letrave me vlerë me seli në Bruksel, pavarësisht se aleatët e G7-ës kanë thënë vazhdimisht se kanë rreth 300 miliardë euro në asete sovrane të paralizuara të shpërndara në të gjitha juridiksionet e tyre.
"Pula më e shëndoshë është në Belgjikë, por ka edhe pula të tjera përreth", tha De Wever. "Askush nuk flet kurrë për këtë."
Në të vërtetë, askush, ose pothuajse askush, nuk e bën këtë.
Pas vërejtjeve të De Wever në samitin e papërfunduar, Euronews kontaktoi vendet perëndimore që, nëpërmjet raporteve të medias dhe analizave të pavarura, janë identifikuar si mbajtëse të një pjese të aseteve të Bankës Qendrore Ruse.
Këto janë: Franca, Luksemburgu, Gjermania, Zvicra, Mbretëria e Bashkuar, Shtetet e Bashkuara, Kanadaja, Japonia dhe Australia, të cilat janë të gjitha të lidhura me përpjekjet ndërkombëtare për të paralizuar makinën e luftës së Kremlinit dhe për t'i dhënë fund pushtimit të Ukrainës.
Ironikisht, përgjigjet më të sakta erdhën nga dy vendet që tradicionalisht janë të lidhura më shumë me errësirën financiare: Luksemburgu dhe Zvicra.
Sipas një studimi të kohëve të fundit nga shërbimi kërkimor i Parlamentit Europian, Luksemburgu mban rreth 10 deri në 20 miliardë euro në asete sovrane ruse.
Por në një deklaratë të përbashkët, ministrat e financave dhe të punëve të jashtme të Dukatit të Madh dhanë një shifër krejtësisht të ndryshme. "Shuma e aseteve të Bankës Qendrore të Rusisë që aktualisht janë të bllokuara në Luksemburg është nën 10,000 euro", thanë ata.
Zvicra, nga ana e saj, konfirmoi se zotëron 7.45 miliardë franga zvicerane, rreth 8 miliardë euro, në asete sovrane ruse. Fondet mbahen në banka komerciale.
Zvicra nuk është as anëtare e BE-së dhe as e G7-ës, kështu që nuk është e detyruar të ndjekë iniciativën për të lëshuar një kredi dëmshpërblimi. Megjithatë, ajo po e ndjek nga afër procesin.
“Këshilli Federal do të përcaktojë qëndrimin e tij duke marrë parasysh ligjin zviceran, përfshirë ligjin ndërkombëtar, objektivat e politikës së jashtme të Zvicrës, si dhe ruajtjen e stabilitetit financiar, me qëllim shmangien e pasojave të padëshiruara për tregjet financiare dhe operacionet e ardhshme të bankës qendrore në sistemin financiar ndërkombëtar”, tha ai.
Vendet e tjera të kontaktuara nga Euronews dhanë deklarata me gjatësi të ndryshme, por shmangën sqarimin se sa asete sovrane ruse zotërojnë.
Gjermania, e cila vlerësohet se mban një pjesë të kufizuar në fondet e imobilizuara, tha se nuk mund të “zbulojë vëllimin ose vendndodhjen e aseteve të Bankës Qendrore Ruse” në vend për shkak të kërkesave për mbrojtjen e të dhënave dhe ligjit të sanksioneve të BE-së.
Japonia nuk u angazhua po aq shumë. Besohet se vendi zotëron diku midis 25 dhe 30 miliardë eurove në asete sovrane ruse, një numër që nuk është konfirmuar kurrë zyrtarisht nga Tokio. (De Wever ka pohuar se Japonia mban vetëm 50 miliardë euro.)
"Qeveria e Japonisë nuk zbulon informacionin në lidhje me detajet e aseteve sovrane të Rusisë të vendosura në Japoni, duke përfshirë sasinë dhe vendndodhjen e tyre. Prandaj, ne përmbahemi nga bërja e komenteve në lidhje me këtë", thuhet në deklaratë.
Franca refuzoi të komentojë mbi vlerën e aseteve të ruajtura në tokën e saj, edhe nëse ish-ministri i saj i financave, Bruno de Maire, kishte folur më parë për bllokimin e 22.8 miliardë eurove nga Banka Qendrore Ruse.
Departamenti i Thesarit i SHBA-së nuk iu përgjigj Euronews.
Në shtator 2023, Axios raportoi se një grup pune global i njohur si Elitat, Përfaqësuesit dhe Oligarkët Rusë (REPO) kishte gjetur rreth 5.06 miliardë dollarë (4.41 miliardë euro) në asete sovrane ruse të shpërndara në të gjithë sistemin bankar amerikan.
Muri i heshtjes
Mungesa e transparencës nga Perëndimi është në kontrast të fortë me qartësinë në Belgjikë.
Euroclear publikon rregullisht raporte mbi asetet sovrane ruse, përbërjen e tyre sipas monedhës dhe përditësime mbi fitimet e papritura që ato gjenerojnë. Politikëbërësit, investitorët, gazetarët dhe analistët kanë të gjithë qasje në të dhëna.
Duhet pranuar që Euroclear, si një depozitues qendror i letrave me vlerë, është i detyruar të zbatojë standarde më të rrepta të transparencës dhe mbikëqyrjes krahasuar me bankat private, ku parimet e sekretit dhe privatësisë konsiderohen të shenjta për të mbrojtur klientët.
Deri më sot, aleatët e G7 nuk janë në gjendje të japin një ndarje të detajuar të aseteve sovrane ruse që ata kontrollojnë, një dështim i dukshëm në kontekstin e kredisë së dëmshpërblimeve.
Komisioni Evropian, i cili hartoi propozimin ambicioz për kredinë prej 140 miliardë eurosh, i është shmangur vazhdimisht pyetjeve nëse do të shikonte përtej Euroclear.
Dr. Szymon Zaręba, një studiues i lartë në Institutin Polak të Çështjeve Ndërkombëtare (PISM), u përpoq të përcaktonte me saktësi vendndodhjen dhe vlerën e aseteve të Bankës Qendrore Ruse. Përpjekja e tij hasi në të njëjtat pengesa që hasi Euronews.
“Gjatë diskutimeve tona joformale me përfaqësuesit e disa shteteve anëtare të G7 dhe BE-së, nuk morëm asnjë informacion në lidhje me arsyet pse të dhënat mbi madhësinë e saktë të aseteve nuk janë të disponueshme publikisht”, tha Zaręba.
Studiuesi sfidoi pikëpamjen se zbulimi i statistikave të qarta rreth aseteve mund t’i ekspozonte kompanitë perëndimore që ende operojnë në Rusi ndaj konfiskimit hakmarrës nga Kremlini, një perspektivë e përmendur edhe nga De Wever në komentet e tij të fundit.
"Në fund të fundit, Rusia e di saktësisht se ku janë depozituar fondet e saj para se të shpërthente lufta, kur asetet e saj u ngrinë dhe pronën private të kujt duhet të shënjestrojë", shtoi ai.
Një tjetër pengesë e përsëritur në kërkimin e aseteve është dallimi (i rrallë) midis aseteve sovrane, përkatësisht rezervave të Bankës Qendrore Ruse, dhe aseteve private të individëve rusë të sanksionuar, siç janë oligarkët dhe udhëheqësit e biznesit.
Mbretëria e Bashkuar është një shembull kryesor.
Nga njëra anë, vendi ka mbështetur kredinë e dëmshpërblimeve.
“Tani është koha për veprim ndërkombëtar për të përdorur asetet sovrane të ngrira të Rusisë për të mbështetur Ukrainën”, shkroi Sekretarja e Jashtme Yvette Cooper në The Times. “Sepse, sinqerisht, është Rusia ajo që duhet të paguajë për dëmin që po i shkakton Ukrainës.”
Por nga ana tjetër, ka mbjellë konfuzion rreth sasisë së aseteve që zotëron.
Që nga maji i vitit 2025, Zyra e Zbatimit të Sanksioneve Financiare (OFSI) e Mbretërisë së Bashkuar ka regjistruar 28.7 miliardë paund (rreth 32.6 miliardë euro) në asete të ngrira si rezultat i sanksioneve të shumta të vendosura ndaj Rusisë që nga shkurti i vitit 2022. Por në realitet, shifra kryesore prej 28.7 miliardë paundësh, e cituar shpesh në shtyp, përjashton tërësisht asetet sovrane.
Qeveria britanike refuzoi të jepte një numër të veçantë.
Policia Mbretërore Kanadeze e Kalëruar (RCMP) thotë se Kanadaja "efektivisht" ka ngrirë 185 milionë dollarë kanadezë (114 milionë euro) në asete ruse dhe si rezultat ka bllokuar 473 milionë dollarë kanadezë (291 milionë euro) në transaksione. Megjithatë, Euronews nuk mori asnjë të dhënë se sa, nëse kishte, i përkiste Bankës Qendrore Ruse, duke e bërë të pamundur dallimin.
Australia, e cila ka një sasi më të vogël, gjithashtu nuk pranoi të jepte një ndarje të të dhënave.
"Nuk ka shifra të sakta. Kjo ia vlen të theksohet në të gjitha këto. Shtetet individuale mund të kenë një ide - ose do të shpresonit se do të kishin një ide të përafërt se çfarë saktësisht është brenda juridiksionit të tyre - por ka shumë pak mbikëqyrje publike mbi këtë. Dhe kjo është arsyeja pse debati po zhvillohet në terma kaq të gjerë", tha Francis Bond, një bashkëpunëtor i lartë në firmën ligjore Macfarlanes të specializuar në sanksionet ndërkombëtare.
"Nuk kemi parë kurrë diçka të tillë të propozuar. Dhe është një përgjigje ndaj diçkaje që shihet si një situatë krejtësisht e jashtëzakonshme dhe e pazakontë. Dhe kjo është arsyeja pse rreziqet ligjore, rreziqet financiare dhe rreziqet politike janë kaq të larta, sepse nuk kemi një plan veprimi për të përcaktuar se si mund të zhvillohet kjo."/ Euronews.