Ushqimet që ju bëjnë të keni një aromë më tërheqëse

Hudhra, alkooli, mishi dhe madje edhe agjërimi mund të ndikojnë në erën e trupit tonë - dhe të ndryshojnë sa tërheqëse është aroma jonë për të tjerët.

Secili prej nesh ka një profil unik aromash, si një gjurmë gishtash. Çdo gjë, nga lloji i personalitetit tonë - siç është ekstraversioni, dominimi dhe neuroticizmi - deri te gjendja shpirtërore dhe shëndeti ynë, ndikon në mënyrën se si nuhasim.

"Dekadatat e fundit kanë zbuluar se aroma formohet nga gjenet, hormonet, shëndeti dhe higjiena jonë", thotë Craig Roberts, profesor i psikologjisë sociale në Universitetin e Stirlingut në Skoci. "Pavarësisht nëse jemi meshkuj apo femra, të rinj apo të moshuar, gej apo heteroseksualë, dominantë apo të nënshtruar, në ovulim apo shtatzënë, të sëmurë apo mirë, të lumtur apo të trishtuar." 

Shumë nga këta faktorë janë jashtë kontrollit tonë - por jo të gjithë. Një ndikim i rëndësishëm në mënyrën se si nuhasim është ushqimi që hamë. Jo vetëm që kjo ndikon në aromën tonë të përgjithshme, por edhe në mënyrën se si perceptohemi, duke përfshirë sa tërheqës dukemi për të tjerët, sipas një grupi të vogël, por në rritje studimesh. 

Frymëmarrje dhe djersë

Në një nivel biologjik, ushqimi ndikon në erën e trupit tonë nëpërmjet dy rrugëve kryesore, thotë Lina Begdache, një profesoreshë asistente e studimeve të shëndetit dhe mirëqenies në Universitetin Shtetëror të Nju Jorkut në Binghamton. Ato janë zorrët dhe lëkura jonë.

Së pari, zorrët. Ndërsa tretni ushqimin, bakteret janë në punë duke e metabolizuar atë brenda zorrëve tuaja. Disa nga këto bashkëveprime midis kimikateve të ushqimit dhe baktereve lëshojnë gazra - molekula të paqëndrueshme që e dalin atë nga trupi juaj në të njëjtën mënyrë siç hyri ushqimi, thotë Begdache. Kjo mund të rezultojë në erë të keqe të gojës, ose halitozë, veçanërisht në varësi të asaj që hani (më shumë rreth kësaj më vonë). Të dhënat sugjerojnë se rreth një e treta e të rriturve në mbarë botën vuajnë nga një formë e halitozës, megjithëse ka shkaqe të tjera përveç tretjes.

Së dyti, lëkura. Komponentët kimikë nga ushqimi juaj, pasi metabolizohen, udhëtojnë gjithashtu përmes qarkullimit të gjakut dhe shumë indeve të trupit. Disa përfundojnë duke u djersitur përmes lëkurës, ku bashkëveprojnë me bakteret e lëkurës dhe krijojnë një erë edhe atje. (Po, djersa në vetvete është pa erë; janë bakteret e lëkurës që lulëzojnë në djersë që e bëjnë djersën të mbajë erë.)

Ushqime të ndryshme kanë një sërë përbërësish kimikë që hyjnë në lojë në faza të ndryshme , duke rezultuar në nivele të ndryshme të erës së keqe. Por ushqimet me rezultatet më të forta pothuajse gjithmonë kanë një fajtor të përbashkët: squfurin. Çuditërisht, megjithatë, disa studime sugjerojnë se këto përbërës me erë të keqe mund të kenë një efekt të papritur duke na bërë më tërheqës. 

Fruta dhe perime

Brokoli, lakra, lakrat e brukselit dhe lulelakra mund të jenë përbërës bazë të një diete të shëndetshme, por ato janë të mbushura shumë me komponime sulfurore, të cilat shpesh mund të kujtojnë erën e vezëve të kalbura. Kur këto komponime kalojnë nëpër qarkullimin e gjakut dhe bashkëveprojnë me bakteret e lëkurës, djersa juaj mund të shndërrohet në një lëng shumë të athët, sipas terapistes së të ushqyerit Kerry Beeson.

Ushqimet nga familja e alliumit, të tilla si hudhra dhe qepët, mund të ndikojnë gjithashtu në erën e djersës dhe të frymëmarrjes sonë për të njëjtën arsye si perimet kryqëzore: kur ato metabolizohen nga trupi i njeriut, ato zbërthehen në komponime me erë të keqe si disulfidi dialil dhe sulfidi alil metil, të cilat emetohen nga trupi juaj në afate kohore paksa të ndryshme - menjëherë pas gëlltitjes dhe më pas, në rastin e sulfidit alil metil, me një kulm 30 minuta më vonë.

Çuditërisht, megjithatë, studimet sugjerojnë se, ndërsa hudhra e bën frymëmarrjen e njerëzve të keqe, ajo e bën djersën e sqetullave më tërheqëse. Shkencëtarët vunë 42 burra që të mbanin jastëkë sqetullash duke mbledhur djersën e tyre për 12 orë, ndërsa disa prej tyre hëngrën pak hudhër, disa hëngrën shumë hudhër dhe disa morën suplemente hudhre. Pastaj, 82 gra vlerësuan aromën e mbledhur nga ato jastëkë sipas vlerësimeve subjektive të këndshmërisë, atraktivitetit, mashkullorësisë dhe intensitetit. Burrat që konsumonin pak hudhër nuk shkaktuan një reagim të madh, por ata që hëngrën shumë hudhër u perceptuan si shumë seksi. Dhe ata që merrnin suplemente ishin gjithashtu më tërheqës.

"E përsëritëm këtë studim tri herë sepse mbetëm vërtet të befasuar", thotë shkencëtari që qëndron pas eksperimentit, Jan Havlíček, i cili studion etologjinë njerëzore dhe komunikimin kimik në Universitetin Charles në Republikën Çeke. Meqenëse hudhra ka veti antioksiduese dhe antimikrobike që përmirësojnë shëndetin e njerëzve, ai spekulon se kjo është ajo që mund ta bëjë aromën e këtyre burrave më të këndshme për gratë.

Perime të tjera kanë një efekt shumë unik në aromën tonë. Bima e asparagut prodhon një përbërës të quajtur acid asparagusiik dhe, kur tretet nga trupi juaj, çliron edhe përbërës të squfurit. Janë këto kimikate, të tilla si metanetioli dhe sulfidi dimetil, që e bëjnë djersën dhe urinën tuaj të mbajnë një erë të caktuar. Komponimet e squfurit janë shumë të paqëndrueshme, kështu që shpërndahen lehtësisht në ajër. Kjo është arsyeja pse ato janë kaq të lehta për t'u nuhatur nga tasa e tualetit. Kjo erë zakonisht zgjat më shumë se pesë orë.

Jo të gjithë e prodhojnë këtë erë, megjithëse studimet rreth kësaj vazhdojnë të dalin me gjetje të ndryshme . Në vitet 1950, hulumtimet duket se sugjeronin se më pak se 50% e njerëzve e prodhojnë aromën dalluese të urinës së shpargut, ndërsa në vitin 2010, studiuesit zbuluan se më shumë se 90% e pjesëmarrësve në test e prodhonin. Pra, nuk është e qartë. Dhe jo të gjithë mund ta perceptojnë erën e keqe: aftësia për të nuhatur urinën e fortë të shpargut duket se varet edhe nga gjenetika.

Megjithatë, kur bëhet fjalë për frutat dhe perimet në përgjithësi, ngrënia e më shumë prej tyre mund të çojë në një aromë më tërheqëse. Një studim i vitit 2017 në Australi, zbuloi se burrat që kishin konsumuar më shumë fruta dhe perime kishin një lidhje të konsiderueshme me aromën më të mirë - më shumë shije frutash, lulesh dhe të ëmbël. 

Studimi vëren gjithashtu, çuditërisht, se kur njerëzit duhet të vlerësojnë fytyrat e njerëzve, lëkura pak më e verdhë e pasur me karotenoid - një molekulë nga karotat, kungujt, domatet, papajat dhe të tjera - rezulton të jetë gjithashtu më tërheqëse. Por i njëjti studim sugjeron që njerëzit që konsumojnë dieta me pak yndyrë, mish, vezë dhe tofu ishin gjithashtu të lidhur me djersë me aromë më të këndshme. Dietat e pasura me karbohidrate prodhuan aromën më pak seksi. 

Mish dhe peshk

Mishi dhe peshku gjithashtu mund të prodhojnë një erë të veçantë trupi, pasi proteinat shtazore zbërthehen nga trupi në aminoacide dhe yndyrna, të cilat më pas ekskretohen përmes djersës - ku bashkëveprojnë me bakteret e lëkurës.

Peshku dhe fasulet, për shembull, mund të shkaktojnë erë të keqe trupi sepse janë të mbushura me trimetilaminë, një përbërës me erë shumë të fortë. Ekziston edhe një gjendje shëndetësore, e quajtur trimetilaminuria - e njohur edhe si "sindroma e erës së peshkut " - e cila lind kur trupi nuk mund ta shndërrojë trimetilaminën në një përbërës pa erë, thotë Beeson. "Kjo mund të çojë në një erë të fortë trupi", thotë ajo, por kjo gjendje është mjaft e rrallë. Për shembull, një raport rasti i vitit 2025 tregon një djalë 10 muajsh i cili zhvilloi trimetilaminuri dhe filloi të nuhaste si peshk i kalbur pasi hëngri peshk, përfshirë peshk shpatë. Gjendja ishte kalimtare dhe, përmes një menaxhimi të kujdesshëm, ai përfundimisht ishte në gjendje të hante peshk pa u rikthyer simptomat.

Një studim tjetër i kryer mbi burra të rritur nga viti 2006 nga ekipi i Havlíček mund të ofrojë të dhëna nëse mishi na bën më tërheqës. Shkencëtarët shqyrtuan 30 burra që hanin ose një dietë me mish ose pa mish për dy javë. Gratë vlerësuan aromën e tyre për këndshmërinë, atraktivitetin, mashkullorësinë dhe intensitetin e tyre. Aroma e burrave në dieta pa mish u vlerësua mesatarisht si më tërheqëse, më e këndshme dhe më pak intensive. 

"Për habinë tonë, ata që hanin mish mbanin erë pak më të keqe sesa kur nuk hanin mish", thotë Havlíček. 

Kjo nuk ishte ajo që ai priste të gjente, sepse mishi konsiderohet një pjesë e rëndësishme e dietës njerëzore gjatë gjithë evolucionit. Megjithatë, asnjë njeri i hershëm nuk hante aq shumë mish sa është e zakonshme në shoqërinë komplekse dhe të industrializuar të sotme. "Është diçka që nuk ishte e zakonshme gjatë evolucionit tonë, të hamë mish çdo ditë", thotë Havlíček.

Alkooli dhe kafeja

Alkooli - veçanërisht i konsumuar në sasi të mëdha dhe në intervale të rregullta, thotë Begdache - mund të shkaktojë erë të keqe si nga trakti gastrointestinal ashtu edhe nga gjëndrat e djersës. Kur trupi juaj përpunon alkoolin duke e zbërthyer atë brenda mëlçisë, ai çliron një përbërës të quajtur acetaldehid, një përbërës toksik dhe i paqëndrueshëm, i cili ka një aromë të fortë dhe të dallueshme të pijeve alkoolike të ndenjura. (Një studim tregoi se oficerët e policisë mund të dallonin nëse njerëzit kishin pirë vetëm nga aroma e gojës së tyre midis 60 dhe 85% të kohës, varësisht nga sa kishin pirë.) Dhe meqenëse alkooli ju dehidraton dhe zvogëlon rrjedhjen e pështymës, ai lejon që më shumë baktere të qëndrojnë në gojën tuaj, duke shkaktuar që era e keqe e gojës të vazhdojë. 

Një studim vuri re, për shembull, se nga 235 persona, njerëzit që konsumonin alkool çdo ditë kishin më shumë gjasa të ankoheshin për erën e keqe të gojës dhe kishin përqendrime më të larta të komponimeve të paqëndrueshme të squfurit në frymëmarrjen e tyre. Një studim tjetër i vitit 2010 studioi burrat që pinë birrë gjatë një eksperimenti dhe ata që pinë ujë në vend të saj. Ata zbuluan se ata që pinin birrë ishin më tërheqës - por për fat të keq vetëm për mushkonjat.

Ndërkohë, kafeina që gjendet në kafe dhe çaj mund të stimulojë gjëndrat apokrine , të cilat janë përgjegjëse për prodhimin e djersës në zona si sqetullat dhe ijët. Ky prodhim i shtuar i djersës mund të krijojë një mjedis më të favorshëm për bakteret që të shumohen, duke çuar potencialisht në një erë më të fortë të trupit, thotë Beeson. Për më tepër, një studim tregoi se molekulat e kafeinës mund të gjenden edhe në djersë - por nuk ka të dhëna nëse vetë kafeina ndikon në erën e trupit.

"Ne jemi gjitarë dhe, si të gjithë gjitarët, aroma pothuajse me siguri ka një ndikim të rëndësishëm në ndërveprimin shoqëror", thotë Roberts, i cili studion aromën dhe ndërveprimet shoqërore.

Aroma është vetëm një nga një gamë e gjerë faktorësh që ndikojnë në mënyrën se si njerëzit na shohin tërheqës. Është jashtëzakonisht sfiduese, "nëse jo e pamundur", të izolosh efektet e aromës nga këto sinjale të tjera sociale, të tilla si mënyra se si duken, sillen dhe flasin njerëzit, thotë Roberts. 

Por prapëseprapë, edhe shkenca që mat me përpikëri këto ndryshime eterike dhe delikate ka dalë në gjetje kontradiktore.

Për shembull, Havlíček kreu gjithashtu një eksperiment ku burrat i vlerësuan gratë për aromën e jastëkut të djersës nën sqetulla për këndshmërinë, atraktivitetin, feminitetin dhe intensitetin e tyre, pasi disa gra hëngrën normalisht dhe të tjerat agjëruan për 48 orë. Ndërsa nuk kishte një ndarje të madhe midis grupeve, gratë që agjëronin kishin djersitje më tërheqëse sesa gratë që nuk e bënin këtë. "Kjo ishte përsëri diçka që nuk e prisnim", thotë Havlíček.

Por këto rezultate do të duhej të përsëriteshin për të ndihmuar në krijimin e një tabloje më të qartë. Dhe, ndërsa djersa juaj mund të ketë erë më të mirë, një studim i vitit 2018 në Zvicër zbuloi se agjërimi e bënte frymëmarrjen e njerëzve të merrte erë më të keqe. 

Nëse ka ndonjë gjë, surpriza e vazhdueshme që rrjedh nga rezultatet e studimit të tyre i ka bërë studiues si Roberts dhe Havlíček të kuptojnë se nuk ka një formulë të qartë se si ushqimi ndikon në aromën dhe perceptimin e trupit tonë. Ka shumë ndryshueshmëri.

"Ka shumë komponime aromatike dhe në shumicën e tyre nuk e dimë se si ndikojnë në aromën e trupit tonë, por ka një probabilitet të lartë që ta bëjnë këtë", thotë Havlíček. / BBC.