Nxehtësi, akull dhe relaksim i thellë në një sauna estoneze me tym

Dhoma është e lagësht, e nxehtë dhe e zezë nga bloza.

Ka erë torfe, pylli vjeshtor plus një aromë proshute. Nuk ka dritare, vetëm një burim i vogël drite ndriçon dobët fytyrën e Eda Verojës, ndërsa ajo rri e zhveshur me daullen e saj mbi stolin prej druri.

"Nxirr frymën," thotë ajo dhe bën disa ritme të mbytura. "Tani merr frymë."

Më thellë dhe më ngadalë. "Kjo na lidh me rrahjet e zemrës së saunës, me paraardhësit tanë dhe të gjitha brezat që do të vijnë pas nesh."

Ajo mbyll sytë dhe ...pastaj spërkat ujë mbi gurët e nxehtë. Gurët fishkëllojnë dhe nxjerrin avull, dhe pikat e para formohen në lëkurën e saj.

Eda Verooja është mjeshtrja më e famshme e saunës me tym në Estoni. Sauna e saj me tym është mbi 100-vjeçare. E vendosur në një liqen të vogël në fermën e saj Mooska, ajo është e rrethuar nga pyje të dendura në juglindje të vendit.

Këtu, në rajonin me popullsi të rrallë të Võromaa-s, një traditë që daton mijëvjeçarë më parë praktikohet ende, ndërsa në veri të vendit ose midis fqinjëve finlandezë të Estonisë, është pothuajse e harruar.

Është forma origjinale e saunës, dhe saunat tradicionale të Estonisë mund të jenë më të vjetrat në botë.

Ajo që i bën të veçanta është se, ndryshe nga saunat konvencionale me dru, nuk kanë oxhak.

Soba e saunës ngrohet tetë orë më parë. Kjo e mbush dhomën me tym të nxehtë e të dendur, i cili i kthen muret prej druri në të zeza. Ai çlirohet përmes derës ose dritares, por nxehtësia që lë pas është veçanërisht e këndshme, e butë dhe afatgjatë.

As burrë as grua

"Çdo sauna me tym ka shpirtin e vet", thotë Eda. "Është porta midis botëve, një vend shpirtëror pastrimi. Në saunën me tym, ju lidheni me veten dhe hiqni dorë nga rolet tuaja. Në të, ju nuk jeni as grua as burrë; ju nuk keni gjini, vetëm një trup."

Rituali mund të zgjasë deri në shtatë orë, pasi transformimi që përshkruan Eda kërkon kohë.

Djersa pikon nga trupat tanë të zhveshur, ndërsa poret tona hapen. Eda shpërndan degë dëllinje të lidhura në tufa, të cilat të gjithë i përdorin për të përkëdhelur veten.

Ne fillojmë me këmbën e majtë, lëvizim lart drejt zemrës dhe kthehemi poshtë në këmbën e djathtë. Gjilpërat delikate kruajnë këndshëm dhe vajrat esencialë që ato përmbajnë, stimulojnë qarkullimin e gjakut dhe lehtësojnë muskujt tanë.

Pastaj është koha për freskimin tonë të parë. Vrapojmë nga sauna dhe futemi në liqen dhe lyhemi me borë. Mrekullueshme! Brenda, në dhomën ngjitur, po digjet një zjarr, ka batanije për t'u krehur dhe çaj të ëmbël me mjaltë dhe boronica.

Simfonia për saunën e tymit

Kultura e saunës me tym është thellësisht e rrënjosur në identitetin estonez, duke shërbyer si një kishë, një vend i shenjtë dhe ku të gjithë heqin maskat. Me Simfoninë e tij "Soma Sauna", premierë e së cilës ishte në vitin 2019, kompozitori Märt-Matis Lill ka kompozuar pjesën e parë dhe të vetme muzikore kushtuar një saune.

Ky është vendi ku lindën fëmijë dhe ku vdiqën të moshuarit.

Përdoret gjithashtu për të tymosur mish ose lesh të thatë.

Politika zhvillohet edhe këtu, madje edhe sot. Krerët e shteteve estonezë dhe ligjvënës të tjerë, shkojnë së bashku në sauna për të folur. Shumë thonë se atje merren vendime të mençura.

Ndërkohë, Eda po shpërndan hi, kripë dhe mjaltë për t’i fërkuar në trupat tanë dhe për t’i përkëdhelur me dashuri. Përsëri ajo spërkat ujë mbi gurët që përvëlojnë dhe përsëri ne djersitemi, këndojmë, psherëtijmë dhe marrim frymë.

"Vetëm kur jemi vërtet të relaksuar mund të hapemi", thotë Eda. Çdo gjë mund të ndodhë në një sauna me tym: të qara, të qeshura, lëshim, ekstazë, madje edhe gjendje që Eda i përshkruan si "shpërbërje egoje".

Sauna ofron hapësirë ​​për të gjitha emocionet që duan të dalin, thotë ajo.

Drejt fundit të ritualit, njerëzit shpesh zhvillojnë biseda intensive që janë brutalisht të sinqerta, pa tabu. Shumë mysafirë e gjejnë këtë çliruese. Papritmas, bëhet e lehtë të flasësh për tema që nuk kanë vend jashtë.

"Sauna me tym mund të jetë si një seancë mini-terapi", thotë Eda. Gjithsesi je lakuriq, kështu që shtresa e fundit e mbrojtjes zhduket shpejt.

Interesante është se nuk mund të debatosh vërtet në sauna. Dallimet në opinione të lënë pa frymë. Shpirti i saunës të nxjerr menjëherë jashtë.

Shpëtimtari i kulturës së lashtë

Po të mos ishte për Edën, kultura e saunës me tym mund të ishte harruar tashmë. Shumë nga saunat me dru në vend po zëvendësohen nga sauna të ngrohura me energji elektrike, të cilat Eda i konsideron të mjaftueshme vetëm "për të ngrohur gjymtyrët".

Në vitin 2007, asaj i lindi ideja që njohuritë e saj t’ia bënte të disponueshme të gjithë botës. Ajo e hapi saunën e saj për publikun, themeloi shkollën e saj të saunës dhe bëri të gjitha dokumentet, që sauna me tym të përfshihej në Listën e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s.

Ajo ia doli mbanë në vitin 2014 dhe që atëherë, njerëz nga e gjithë bota kanë ardhur për të përjetuar këtë gjendje të veçantë të qenies, e cila ka të ngjarë të jetë e mundur vetëm në një sauna të vërtetë me tym.

Ne humbasim ndjenjën e kohës, duke alternuar vazhdimisht midis zhytjes në ujë të ftohtë me akull, pirjes së çajit pranë zjarrit dhe kthimit në nxehtësinë e errët dhe të lagësht.

Orë kalojnë derisa Eda më në fund i rrah trupat tanë të ngrohur me degë të thata lulesh bliri. Është një masazh i zhurmshëm dhe intensiv që depërton në çdo qelizë me një shuplakë.

Kjo na lë me një lëkurë rozë, të butë si të një fëmije, mendjet tona të lira nga mendimet dhe një ndjenjë të thellë kënaqësie. Eda thotë: "Dil si një person tjetër."

Të paktën aroma unike e një saune me tym zgjat për ditë të tëra, prej dheu, torfe, rrëshire dhe e pastër. "Parfumi më i çmuar në botë", thonë estonezët./ DPA News.