Rindërtimi i Gazës dhe udhërrëfyesi për aktorët kryesorë

Gjatë dy viteve të fundit, Gaza ka qenë dëshmitare e një gjenocidi dhe një nga aktet më shkatërruese të shkatërrimit në historinë moderne nga Izraeli, të ndjekur drejtpërdrejt nga e gjithë bota. Gati dy milionë njerëz mbetën pa strehë, ndërsa struktura e qytetit, sistemet e infrastrukturës, institucionet e kujdesit shëndetësor dhe arsimor, së bashku me të gjitha aspektet e jetës shoqërore, u paralizuan nga sulmet e IDF (ushtrisë izraelite). E drejta ndërkombëtare dhe institucionet globale, dështuan të përmbushin përgjegjësitë e tyre gjatë kësaj periudhe shkatërrimi. Dhe tani bota do të përballet me sprova të reja.

Aktorët globalë dhe rajonalë kanë përgjegjësi parësore: Së pari, të bëjnë presion mbi Izraelin që të respektojë një armëpushim dhe së dyti, të ndihmojnë në koordinimin e procesit të rindërtimit të Gazës. Rindërtimi nuk ka të bëjë vetëm me riparimin ose rindërtimin e strukturave fizike. Ai gjithashtu kërkon një kornizë politike që siguron shërim shoqëror, një jetë njerëzore, liri, sovranitet dhe themelin për paqe të qëndrueshme. Prandaj, rindërtimi i Gazës nuk duhet të shihet thjesht si një çështje ndërtimi. Ai duhet të kuptohet gjithashtu si një luftë për dinjitet, përkatësi dhe drejtësi.

Si do të rindërtohet Gaza dhe çfarë lloj procesi na pret?

Rindërtimi i Gazës pas armëpushimit do të jetë një proces shumë kompleks, si teknikisht ashtu edhe diplomatikisht. Prioriteti i parë është të vlerësohet shkalla e plotë e dëmit të shkaktuar nga sulmet izraelite. Sipas OKB-së dhe organizatave të tjera ndërkombëtare, Gaza ka parë shkatërrimin më të keq të infrastrukturës civile, që nga Lufta e Dytë Botërore. Prandaj, vetëm ndihma humanitare afatshkurtër nuk do të jetë e mjaftueshme. Gaza ka nevojë për një plan zhvillimi afatgjatë dhe të qëndrueshëm.

E ardhmja e këtij procesi zhvillimi varet kryesisht nga faktorë politikë. Për sa kohë që Izraeli vazhdon bllokadën, presionin dhe shkeljet e ligjit ndërkombëtar mbi Gazën, ndihma ndërkombëtare do të mbetet e pamjaftueshme dhe arritja e atyre që kanë nevojë do të jetë e vështirë. Elementet kryesore në formësimin e procesit përfshijnë mekanizmin e kontrollit në kalimin kufitar Rafah, kapacitetin koordinues të OKB-së, mbështetjen financiare nga Katari dhe mbështetjen teknike nga Turqia.

Gjatë tranzicionit, njerëzit duhet të lëvizin nga strehimoret e përkohshme në shtëpi të përhershme. Infrastruktura, nga energjia te arsimi, duhet të rindërtohet sipas një plani të koordinuar dhe të sofistikuar. Komuniteti ndërkombëtar jo vetëm që duhet të rindërtojë Gazën, por edhe të ndihmojë në parandalimin e sulmeve të ardhshme të IDF-së. Pa një zgjidhje politike, rindërtimi do të jetë i pakuptimtë, vetëm ndërtesa që presin sulmin e ardhshëm izraelit. Rindërtimi i Gazës nuk është thjesht një përpjekje ndërtimi, por një provë historike e drejtësisë ndërkombëtare, bashkëpunimit rajonal dhe ndërgjegjes njerëzore.

Cilat vende ose institucione duhet të sigurojnë fonde për rindërtim?

Rindërtimi i Gazës kërkon burime financiare, por një strukturë financimi transparente dhe e qëndrueshme është po aq e rëndësishme. Në të kaluarën, modele si konferencat e donatorëve janë përdorur në raste të ngjashme, por metoda të tilla mund të mos jenë të mjaftueshme për Gazën. Këtë herë, sistemi duhet të jetë shumështresor, i besueshëm dhe i fokusuar në zhvillimin afatgjatë. Një kornizë e ndërtuar mbi shtylla mbështetëse mund të japë rezultate më efektive.

Shtylla e parë mund të përfshijë shtete që mbështesin popullin palestinez dhe pasqyrojnë solidaritetin rajonal, siç janë Turqia, Katari, Egjipti, Arabia Saudite dhe Kuvajti. Këta aktorë mund të marrin rolin udhëheqës në ofrimin e fondeve humanitare dhe teknike. Një fond bazë mund të lindë nëse fuqia financiare e Gjirit kombinohet me ekspertizën teknike të Turqisë, veçanërisht në ndërtim, kujdes shëndetësor dhe arsim. Roli i Egjiptit në menaxhimin e kufijve mund ta forcojë më tej përpjekjen. Së bashku, këto vende mund të formësojnë fazat e hershme më kritike të rindërtimit.

Shtylla e dytë duhet të përfshijë institucionet ndërkombëtare. Agjencitë e fokusuara në zhvillim si UNDP dhe organizatat si Banka Botërore dhe Banka Islamike e Zhvillimit, duhet t'i bashkohen procesit përmes granteve të bazuara në projekte dhe kredive falas ose me interes të ulët. Këto institucione sjellin gjithashtu mjetet e nevojshme si standardet teknike dhe mekanizmat e monitorimit. Mjete të tilla do të ndihmojnë në sigurimin e llogaridhënies, transparencës dhe qëndrueshmërisë.

Një kuadër transparent si një "Fond i Rindërtimit të Gazës" mund të krijohet për të koordinuar financimin. Fondi duhet të drejtohet nga institucionet lokale palestineze me mbikëqyrje dhe mbështetje ndërkombëtare. Kjo do të përmirësonte efikasitetin financiar dhe do të lejonte një përdorim më të mirë të kapacitetit lokal. Pa mbikëqyrje të duhur, buxhetet e mëdha të dhëna aktorëve lokalë rrezikojnë të shpërdorohen dhe mundësitë kyçe të humbasin.

Kush do të mbulojë koston e rindërtimit të Gazës?

Kjo nuk është vetëm një çështje politike ose ekonomike; ajo duhet të përgjigjet edhe përmes përgjegjësisë ligjore dhe morale. Nga perspektiva e së drejtës ndërkombëtare, pala që shkatërron sistematikisht zonat civile, synon infrastrukturën dhe përdor forcë joproporcionale është e detyruar të mbulojë koston e rindërtimit. Ky parim është përshkruar në disa rezoluta shumëkombëshe që lidhen me dëmshpërblimet e pasluftës.

Në rastin e Gazës, Izraeli - autori kryesor i shkatërrimit - duhet të jetë pala kryesore përgjegjëse si ligjërisht ashtu edhe moralisht. Megjithatë, pavarësisht këtyre normave ligjore dhe morale, realiteti aktual politik tregon në një drejtim tjetër. Dinamika e brendshme politike e Izraelit, politika e tij e gjatë e shmangies së hetimeve ndërkombëtare dhe diskursi i tij i sigurisë që nuk ka llogaridhënie e bëjnë të vështirë funksionimin e çdo mekanizmi kompensimi ose dëmshpërblimi.

Megjithatë, bashkësia ndërkombëtare ka mënyra për ta zbatuar këtë përgjegjësi përmes mekanizmave indirektë. Për shembull, një pjesë e aseteve të ngrira të Izraelit në tregjet globale mund të transferohet në një Fond të ardhshëm të Rindërtimit të Gazës. Kontributet e detyrueshme në pishinat e kompensimit nën OKB ose rialokimi i të ardhurave tatimore palestineze të mbajtura nën kontrollin izraelit janë mjete ligjore që duhet të merren në konsideratë. Aktivizimi i mjeteve të tilla mund të ndihmojë gjithashtu në parandalimin e akteve të ardhshme të agresionit nga Izraeli.

Një çështje tjetër që kërkon ndjeshmëri të madhe, është përfshirja e Izraelit në procesin e rindërtimit. Nëse Izraeli përfshihet në një mënyrë që vë në pikëpyetje legjitimitetin politik të procesit ose dëmton dinjitetin e popullit palestinez, kjo do të ishte e papranueshme. Çdo rol për Tel Avivin, duhet të kufizohet rreptësisht në përgjegjësitë teknike dhe vetëm brenda një kuadri nën mbikëqyrje ndërkombëtare. Përndryshe, rindërtimi mund të shndërrohet në një mjet të ri kontrolli për Izraelin, duke krijuar një cikël të ri varësie, në vend të një rimëkëmbjeje të vërtetë. Një model i drejtë dhe efektiv i rindërtimit, duhet ta mbajë Izraelin përgjegjës dhe ta vendosë vullnetin e popullit palestinez në qendër të procesit./ AA.