Marrëveshja historike globale e transportit detar, në prag të shkatërrimit pas presionit të SHBA-së

Një marrëveshje historike për të ulur emetimet globale të anijeve është braktisur, pasi Arabia Saudite dhe SHBA-të arritën t'i japin fund bisedimeve.

Më shumë se 100 vende ishin mbledhur në Londër për të miratuar një marrëveshje të arritur fillimisht në prill, e cila do ta kishte bërë transportin detar industrinë e parë në botë që do të miratonte objektiva të mandatuara ndërkombëtarisht për të ulur emetimet.

Por Presidenti Trump e kishte quajtur planin një "mashtrim të gjelbër" dhe përfaqësuesit e administratës së tij i kishin kërcënuar vendet me tarifa nëse ato do të votonin pro.

Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, e shpalli rezultatin një “fitore të madhe” për Trumpin.

Por, duke reflektuar presionin me të cilin përballen vendet, Sekretari i Përgjithshëm i Organizatës Ndërkombëtare Detare, Arsenio Dominguez, lëshoi një "lutje" që kjo të mos përsëritet.

Në një përfundim dramatik të premten, kur vendet duhet të votonin për të miratuar marrëveshjen, Arabia Saudite paraqiti një mocion për të shtyrë bisedimet për një vit.

Kryetari tha se kjo do të thoshte që marrëveshja nuk do të miratohej, pasi afatet kohore kryesore për traktatin do të duhej të rishikoheshin.

Mocioni u miratua me vetëm një grusht votash.

I nderuari Ralph Regenvanu, Ministër për Ndryshimet Klimatike për Republikën e Vanuatu-së, tha se mocioni i Arabisë Saudite ishte "i papranueshëm duke pasur parasysh urgjencën me të cilën përballemi në dritën e përshpejtimit të ndryshimeve klimatike".

"Ne erdhëm në Londër në mbështetje të ngurruar të Kornizës Net-Zero të IMO-s. Ndërsa i mungon ambicia që kërkon shkenca e klimës, ajo shënon një hap të rëndësishëm", tha ai.

Industria e transportit detar e ka mbështetur gjerësisht marrëveshjen sepse ajo ofronte standarde të qëndrueshme globale.

Duke folur pas përfundimit të bisedimeve, Thomas Kazakos, sekretari i përgjithshëm i organit të industrisë, Dhomës Ndërkombëtare të Transportit Detar, tha: "Jemi të zhgënjyer që shtetet anëtare nuk kanë qenë në gjendje të bien dakord për një rrugë përpara në këtë takim."

"Industria ka nevojë për qartësi që të jetë në gjendje të bëjë investimet", shtoi ai.

Mbretëria e Bashkuar dhe shumica e vendeve të BE-së votuan për të vazhduar bisedimet, por disa vende, përfshirë Greqinë, dolën kundër bllokut të BE-së dhe votuan për të abstenuar.

Vendet që votuan në favor të ndërprerjes së bisedimeve përfshinin Rusinë, Arabinë Saudite dhe SHBA-në, të cilat ngritën shqetësime se marrëveshja do të çonte në rritje të çmimeve për konsumatorët.

Disa vende kyçe, përfshirë Kinën, të cilat fillimisht kishin votuar për të mbështetur marrëveshjen në prill, ranë dakord të shtynin procedurat.

Shtetet ishullore Bahamas dhe Antigua dhe Barbuda, gjithashtu ndryshuan qëndrimin e tyre. Një delegat i Vanuatu-s, i tha BBC-së se këto vende mbështeten veçanërisht te SHBA-ja për tregti, dhe se administrata Trump i ka shtyrë shumë që të ndryshojnë qëndrimin e tyre.

Marrëveshja u arrit për herë të parë në prill pas dhjetë vitesh negociatash dhe u konsiderua historike pasi nënkuptonte se transporti detar do të bëhej industria e parë në botë me objektiva të mandatuara ndërkombëtarisht për të ulur emetimet.

Marrëveshja nënkuptonte që nga viti 2028, pronarët e anijeve do të duhej të përdornin karburante gjithnjë e më të pastra ose do të përballeshin me gjoba.

Transporti detar aktualisht përbën 3% të emetimeve globale, me nivele që rriten në përputhje me rritjen e tregtisë globale - 90% e mallrave aktualisht transportohen nëpërmjet detit. Ndryshe nga sektorët e tjerë, transporti detar nuk ka qenë në gjendje të zvogëlojë emetimet e tij, pjesërisht për shkak të mungesës së stimujve për koston.

“Nuk ka karburant aq të lirë sa nafta që përdorin anijet sot, sepse kur nxjerrim naftë bruto nga toka, heqim të gjitha pjesët e mira, që janë vajguri për aviacionin, nafta dhe benzina për makinat”, tha për BBC-në gjatë negociatave të fundit të IMO-s.

Kjo do të thotë që pa ndërhyrje, Organizata Ndërkombëtare Detare vlerësoi më parë se deri në vitin 2050 emetimet mund të rriten me nga 10% deri në 150%.

Takimi i kësaj jave në Londër midis kombeve kishte për qëllim miratimin përfundimtar dhe finalizimin e hapave të mëtejshëm. Por që nga prilli, SHBA-të kanë qenë gjithnjë e më të zëshme në lidhje me kundërshtimet e tyre ndaj planit, i cili sipas tyre mund të rrisë çmimet e mallrave për konsumatorët e tyre.

Duke postuar në Truth Social të enjten në mbrëmje, Presidenti Trump shkroi: "Shtetet e Bashkuara NUK do ta durojnë këtë Taksë të Re Mashtruese Globale të Gjelbër mbi Transportin Detar. Ne nuk do të tolerojmë rritjen e çmimeve për Konsumatorët Amerikanë."

Meqë bisedimet janë shtyrë tani, afati kohor i planifikuar me kujdes për të vënë në fuqi rregulloret për vitin 2028 nuk duket i realizueshëm.

Kur të takohen përsëri në prill, vendet nuk do të votojnë për ta miratuar marrëveshjen, por do të duhet ta rinegociojnë atë./ BBC.