Çfarë dimë për 'fazën e parë' të marrëveshjes së paqes në Gaza

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha se Izraeli dhe Hamasi kanë rënë dakord për fazën e parë të një marrëveshjeje paqeje në Gaza.

Kjo vjen dy vjet e dy ditë pasi Izraeli nisi një fushatë ushtarake në Gaza në përgjigje të sulmit të 7 tetorit 2023, në të cilin persona të armatosur të udhëhequr nga Hamasi vranë rreth 1,200 njerëz dhe morën peng 251 të tjerë.

Të paktën 67,183 persona janë vrarë nga operacionet ushtarake izraelite në Gaza që atëherë, përfshirë 20,179 fëmijë, thotë ministria e shëndetësisë e drejtuar nga Hamasi.

Ja çfarë dimë për marrëveshjen dhe çfarë mbetet e paqartë:

Çfarë është shpallur?

Pas negociatave intensive në Egjipt, Izraeli dhe Hamasi kanë rënë dakord për fazën e parë të një plani paqeje të SHBA-së, tha presidenti i SHBA-së.

Duke njoftuar marrëveshjen në mediat sociale, Trump tha: "Kjo do të thotë që të gjithë pengjet do të lirohen shumë shpejt, dhe Izraeli do të tërheqë trupat e tij në një vijë të rënë dakord."

“Të gjitha palët” do të trajtoheshin në mënyrë të drejtë, tha Trump, i cili i quajti këto, “hapat e parë drejt... paqes së përhershme”.

Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu e quajti atë "një ditë të madhe për Izraelin" dhe tha se qeveria e tij do të mblidhet të enjten, për të miratuar marrëveshjen dhe për të "kthyer në shtëpi të gjithë pengjet tona të dashura".

Duke konfirmuar njoftimin, Hamasi tha se do të "i jepte fund luftës në Gaza, do të siguronte tërheqjen e plotë të forcave pushtuese, do të lejonte hyrjen e ndihmës humanitare dhe do të zbatonte një shkëmbim të burgosurish".

Izraeli dhe Hamasi nuk flasin drejtpërdrejt me njëri-tjetrin - negociatat u ndërmjetësuan nga i dërguari i Trump në Lindjen e Mesme, Steve Witkoff, dhëndri i Trump, Jared Kushner, dhe ndërmjetësues nga Egjipti, Katari dhe Turqia.

Çfarë ndodh më pas?

Qeveria e Izraelit pritet të votojë për marrëveshjen të enjten.

Nëse e miratojnë zyrtarisht, Izraeli duhet të tërheqë trupat e tij nga Gaza në vijën e rënë dakord, tha një zyrtar i lartë i Shtëpisë së Bardhë për partnerin amerikan të BBC-së, CBS News. Tërheqja ka të ngjarë të ndodhë brenda 24 orëve, tha zyrtari.

Pasi të ndodhë kjo, do të fillojë një afat 72-orësh, ku Hamasi duhet të lirojë pengjet e gjalla.

Lirimi i pengjeve ka të ngjarë të fillojë të hënën, tha zyrtari i lartë i Shtëpisë së Bardhë.

Çfarë nuk dimë?

Ajo që është njoftuar deri më tani është vetëm faza fillestare e planit të paqes prej 20 pikash të Trump, të cilin Izraeli e ka pranuar dhe Hamasi është dakord pjesërisht.

Megjithatë, njoftimet nuk mbuluan disa çështje të ngutshme për të cilat të dyja palët nuk kanë arritur në një zgjidhje.

Vlen të përmendet se nuk ka detaje rreth çarmatimit të Hamasit - një pikë kyçe në planin e Trump. Hamasi më parë ka refuzuar të dorëzojë armët, duke thënë se do ta bëjë këtë vetëm kur të jetë themeluar një shtet palestinez.

Qeverisja e ardhshme e Gazës është gjithashtu një pikë ngërçi. Plani 20-pikësh i Trump thotë se Hamasi nuk do të ketë asnjë rol në të ardhmen në Rrip, dhe propozon që ai të qeveriset përkohësisht nga një "komitet palestinez teknokratik dhe apolitik", përpara se t'i dorëzohet Autoritetit Palestinez.

Netanyahu dukej se kundërshtoi përfshirjen e Autoritetit Palestinez javën e kaluar, edhe pse pranoi planin e Trump.

Ultranacionalistët e linjës së ashpër brenda koalicionit qeverisës të Netanyahut, shumë prej të cilëve duan të rindërtojnë vendbanimet hebraike në Gaza, ka të ngjarë të kundërshtojnë gjithashtu këtë pikë.

Në përgjigje, Hamasi tha se ende pret të ketë një rol në qeverisjen e Gazës.

Përveç kësaj, deri të mërkurën në mbrëmje, Hamasi nuk kishte marrë ende listën përfundimtare të të burgosurve palestinezë që Izraeli planifikon të lirojë në këmbim të pengjeve në Gaza, tha një burim palestinez për BBC-në.

Plani me 20 pika thotë se 250 të burgosur me burgim të përjetshëm plus 1,700 banorë të Gazës që u ndaluan pas 7 tetorit 2023 do të lirohen.

Cili ka qenë reagimi?

Të afërmit e pengjeve izraelite e kanë mirëpritur marrëveshjen.

Eli Sharabi, gruaja dhe fëmijët e të cilit u vranë, dhe trupi i vëllait të të cilit, Yossi, po mbahet nga Hamasi, postoi: "Gëzim i madh, mezi pres t'i shoh të gjithë në shtëpi".

Nëna e pengut Nimrod Cohen postoi: "Fëmija im, ti po kthehesh në shtëpi".

Ndërkohë, në Gaza, shpërthyen festime pas njoftimit. "Falënderimi i takon Zotit për armëpushimin, fundin e gjakderdhjes dhe vrasjeve", citohet të ketë thënë nga Reuters Abdul Majeed abd Rabbo, një burrë në qytetin jugor të Gazës, Khan Younis.

"Nuk jam i vetmi i lumtur, i gjithë Rripi i Gazës është i lumtur, të gjithë popujt arabë, e gjithë bota është e lumtur me armëpushimin dhe fundin e gjakderdhjes."

Udhëheqësit botërorë u kanë bërë thirrje palëve që ta zbatojnë marrëveshjen.

"Vuajtjet duhet të marrin fund", tha Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, António Guterres, duke shtuar se OKB-ja do të mbështeste "zbatimin e plotë" të marrëveshjes, si dhe do të rriste shpërndarjen e ndihmës dhe përpjekjet e rindërtimit në Gaza.

Kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar, Sir Keir Starmer, e përshëndeti lajmin, duke thënë: "Ky është një moment lehtësimi të thellë që do të ndihet në të gjithë botën, por veçanërisht për pengjet, familjet e tyre dhe për popullsinë civile të Gazës, të cilët kanë duruar vuajtje të paimagjinueshme gjatë dy viteve të fundit."

Kryeministri i Australisë, Anthony Albanese, e quajti marrëveshjen një "hap shumë të nevojshëm drejt paqes", dhe u bëri thirrje palëve të "respektojnë kushtet e planit".

Ligjvënësit në SHBA kanë mbajtur një ton optimist të kujdesshëm.

"Ky është një hap i parë dhe të gjitha palët duhet të sigurohen që kjo të çojë në një fund të qëndrueshëm të kësaj lufte", tha senatori demokrat Chris Coons në një postim në X.

Republikani James Risch, kryetar i Komitetit të Senatit për Marrëdhëniet me Jashtë, e quajti atë një marrëveshje të mirëpritur dhe tha se "mezi pret të mësojë detajet e saj"./ BBC.