Jeremy Bowen: Dy vjet më pas, a do ta shfrytëzojnë Izraeli dhe Hamasi mundësinë për t'i dhënë fund luftës?

Pas dy vitesh lufte, është shfaqur një mundësi për një marrëveshje që mund t'i japë fund vrasjeve dhe shkatërrimit në Gaza dhe të kthejë pengjet izraelite, të gjallë e të vdekur, te familjet e tyre.

Është një mundësi, por nuk është e sigurt nëse Hamasi dhe Izraeli do ta shfrytëzojnë atë.

Është një rastësi e zymtë që bisedimet po zhvillohen pikërisht dy vjet pas sulmeve të 7 tetorit, kur Hamasi shkaktoi një traumë te izraelitët që vazhdon të jetë e freskët.

Sulmet e asaj dite vranë rreth 1200 persona, shumica civilë izraelitë, dhe 251 u morën peng. Sipas vlerësimeve izraelite, 20 pengje janë ende gjallë dhe Izraeli kërkon edhe kthimin e trupave të 28 të tjerëve.

Përgjigjja ushtarake shkatërruese e Izraelit ka rrënuar pjesën më të madhe të Gazës dhe ka vrarë më shumë se 66,000 palestinezë, shumica civilë, përfshirë mbi 18,000 fëmijë.

Shifrat vijnë nga ministria e shëndetësisë që është pjesë e administratës së Hamasit, dhe zakonisht janë konsideruar të besueshme. Një studim i botuar në revistën mjekësore The Lancet në Londër sugjeroi se shifrat mund të jenë më të mëdha.

Si izraelitët, ashtu edhe palestinezët duan t'i japin fund luftës. Izraelitët janë të lodhur nga lufta, dhe sondazhet tregojnë se shumica e tyre duan një marrëveshje që kthen pengjet dhe i jep fund konfliktit. Qindra mijëra rezervistë të forcave të armatosura, IDF-së, duan të kthehen në jetën civile pas shumë muajsh në shërbim aktiv.

Ndërkohë, më shumë se dy milionë palestinezë në Gaza po përballen me një katastrofë humanitare, të kapur midis zjarrit të IDF-së dhe urisë, në disa zona edhe me një uri të qëllimshme të shkaktuar nga kufizimet që Izraeli vendos për hyrjen e ndihmave në Rrip.

Versioni i Hamasit që ishte në gjendje të sulmonte Izraelin me forcë shkatërruese para dy vitesh nuk ekziston më si organizatë ushtarake e bashkuar. Ai është kthyer në një forcë guerilje urbane, që zhvillon një kryengritje kundër IDF-së mes rrënojave.

Hamasi kërkon një mënyrë për të mbijetuar, edhe pse ka pranuar të heqë dorë nga pushteti në favor të teknokratëve palestinezë. Ai pranon se do të duhet të dorëzojë ose të çmontojë armët e rënda që i kanë mbetur, por kërkon të mbajë mjaftueshëm forcë për t'u mbrojtur nga palestinezët që kërkojnë hakmarrje për gati dy dekada sundimi brutal dhe për katastrofën që sollën sulmet e tij.

Edhe pse nuk e thotë publikisht, një organizatë që ende ka ndjekës dhe një kartë që parashikon shkatërrimin e Izraelit, do të dëshironte të dalë nga kjo periudhë me aq forcë sa të jetë në gjendje të rindërtojë kapacitetet e saj, për të jetësuar sërish emrin e vet, Lëvizja e Rezistencës Islame.

Izraeli, në mënyrë ideale, do të donte të diktonte kushtet e dorëzimit të Hamasit. Por fakti që Hamasi ka mundësi për negociata serioze, hap më shumë perspektiva për të sesa dukej e mundur vetëm një muaj më parë. Atëherë, Izraeli u përpoq dhe dështoi të vriste drejtuesit e Hamasit me një seri sulmesh ajrore në Doha, ku ata po diskutonin propozimet e paqes të Donald Trump-it. Objektivi kryesor, udhëheqësi i lartë Khalil al-Hayya, tani është në krye të delegacionit të Hamasit në bisedimet që po zhvillohen në Sharm el-Sheikh në Detin e Kuq. Djali i al-Hayyas ishte mes të vrarëve, megjithëse udhëheqësit vetë shpëtuan gjallë.

Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka në mendje një lloj tjetër mbijetese. Ai kërkon të ruajë pushtetin, të shtyjë gjyqin për korrupsion, të fitojë zgjedhjet e planifikuara për vitin e ardhshëm dhe të mos mbahet mend si udhëheqësi përgjegjës për dështimet e sigurisë që çuan në ditën më të përgjakshme për hebrenjtë që nga Holokausti nazist.

Për ta arritur këtë, atij i duhet një mënyrë e besueshme për të shpallur "fitoren totale", një shprehje që e ka përdorur shpesh. Ai e ka përkufizuar këtë si kthimin e pengjeve, shkatërrimin e Hamasit dhe çmilitarizimin e Gazës. Nëse nuk arrin ta bëjë këtë, nuk do të mjaftojë për të që të përmendë dëmin e madh që Izraeli u ka shkaktuar armiqve të tij në Liban dhe Iran gjatë dy viteve të fundit.

Negociatorët izraelitë dhe ata të Hamasit nuk do të takohen ballë për ballë. Zyrtarët egjiptianë dhe ata të Katarit do të veprojnë si ndërmjetës, ndërsa amerikanët, të pranishëm gjithashtu, do të kenë ndikim të madh, ndoshta vendimtar.

Baza e bisedimeve është plani 20-pikësh i paqes për Gazën i Donald Trump-it. Por pavarësisht postimeve të tij të vazhdueshme në rrjetet sociale për një paqe të përhershme, plani nuk do t'i japë fund konfliktit të gjatë midis izraelitëve dhe palestinezëve për kontrollin e tokës midis lumit Jordan dhe Detit Mesdhe. Ai nuk përmend aspak të ardhmen e Bregut Perëndimor, pjesën tjetër të territoreve që Britania e Madhe dhe vende të tjera e kanë njohur si shtetin e Palestinës.

Është shumë në lojë në Sharm el-Sheikh. Ekziston një mundësi për arritjen e një armëpushimi që mund të çojë drejt fundit të luftës më shkatërruese dhe më të përgjakshme në më shumë se një shekull konflikti midis arabëve dhe hebrenjve.

Sfida e parë është të përcaktohen kushtet për lirimin e pengjeve izraelite, në këmbim të palestinezëve të dënuar me burgim të përjetshëm në burgjet izraelite, si edhe gazanëve të ndaluar pa gjyq që prej fillimit të luftës. Kjo nuk është një detyrë e lehtë.

Presidenti Trump do rezultate, shpejt. Ai dëshiron të ringjallë ambicien e tij për të ndërmjetësuar një marrëveshje të madhe në Lindjen e Mesme, në qendër të së cilës do të ishte pajtimi midis Izraelit dhe Arabisë Saudite. Kjo nuk mund të ndodhë sa kohë që Izraeli po vret një numër të madh civilësh palestinezë në Gaza, po vendos kufizime ndaj ndihmave humanitare që po shkaktojnë vuajtje të mëdha, dhe sa kohë që Hamasi mban pengje izraelite. Sauditët gjithashtu e kanë bërë shumë të qartë në një sërë deklaratash publike se kjo nuk mund të ndodhë pa një rrugë të qartë dhe të pakthyeshme drejt krijimit të një shteti të pavarur palestinez.

Trump e detyroi Netanyahu-n të nënshkruante një dokument që përfshin një referencë të paqartë dhe të përgjithshme për mundësinë e pavarësisë palestineze. Në një deklaratë pas nënshkrimit, Netanyahu e injoroi këtë pjesë, duke përsëritur zotimin se palestinezët nuk do të kenë kurrë një shtet. Megjithatë, dokumenti i Trump-it përmban shumë elemente që Izraeli dëshiron, sidomos për shkatërrimin e Hamasit dhe qeverisjen e ardhshme të Gazës.

Por Netanyahu është mësuar të imponojë vullnetin e tij në Zyrën Ovale. Kësaj radhe, Trump e detyroi të lexonte një ndjesë formale para kryeministrit të Katarit, për sulmin ajror që dështoi të eliminonte drejtuesit e Hamasit. Trump-it i duhet mbështetja e Katarit për të avancuar ambicien e tij për të riformësuar Lindjen e Mesme.

Një pyetje e madhe është pse Hamasi është i gatshëm të lirojë pengjet pa një afat të qartë për tërheqjen e Izraelit nga Gaza dhe përfundimin e luftës. Një mundësi është që katarianët i kanë bindur se Trump do ta sigurojë që kjo të ndodhë, nëse i jepet mundësia të shpallë fitoren përmes rikthimit të të gjithë pengjeve izraelitë, të gjallë dhe të vdekur.

Megjithatë, Trump vazhdon të përdorë një gjuhë që Netanyahu dëshiron ta dëgjojnë izraelitët, si kërcënimin ndaj Hamasit në rast se ai refuzon marrëveshjen, duke premtuar "mbështetjen time të plotë për Izraelin për të shkatërruar Hamasin".

Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, ka deklaruar se do të duhen vetëm disa ditë për të kuptuar nëse Hamasi është serioz. Por zbatimi praktik i një marrëveshjeje të ndërlikuar do të kërkojë shumë më tepër kohë. Deri tani ekziston vetëm korniza e Trump-it.

Dy vjet pas shpërthimit të konfliktit të gjatë e të pazgjidhur mes izraelitëve dhe palestinezëve në luftën e Gazës, sfida për t'udhënë fund vrasjeve dhe për të garantuar të ardhmen e afërt të të dy palëve mbetet e madhe. Kjo do të kërkojë diplomaci të aftë dhe angazhim të zgjatur me detajet, të cilat mungojnë në planin 20-pikësh të Trump-it. Gjetja e formulimeve të sakta për të plotësuar boshllëqet do të sjellë shumë pengesa potenciale.

Askush nuk ka një vlerësim më të lartë për aftësitë e Trump-it për të bërë marrëveshje sesa vetë ai. Por në politikën e jashtme, rezultatet reale nuk janë përputhur me mburrjet e tij. Ai nuk i ka përfunduar shumë nga luftërat që pretendon se ka ndalur, dhe numri i tyre ndryshon sipas mënyrës se si e tregon historinë. Më famëkeqja është premtimi i tij se do t'i jepte fund luftës Rusi-Ukrainë brenda një dite pasi të merrte detyrën, gjë që nuk ndodhi. Megjithatë, një aftësi që Trump me të vërtetë e zotëron, pas një jete në pasuri të patundshme, është instinkti i lindur për të ushtruar presion në mënyrën e duhur për të marrë atë që do.

Bisedimet indirekte në Egjipt po zhvillohen pikërisht sepse Trump ka arritur të ushtrojë presion mbi të dyja palët. Kërcënimi ndaj Hamasit me shkatërrim të plotë nëse nuk pranonte të angazhohej në planin e tij ishte pjesa e lehtë. Presidentët amerikanë tradicionalisht kanë udhëhequr presionin ndërkombëtar ndaj Hamasit që kur grupi fitoi zgjedhjet palestineze në vitin 2006 dhe mori pushtetin me forcë në Gaza një vit më vonë, duke përjashtuar rivalët e tij të Fatahut.

Një dallim i madh midis Donald Trump-it dhe presidentëve demokratë Clinton, Obama dhe Biden është se ai po kundërpërgjigjet më fort dhe me më vendosmëri ndaj përpjekjeve të Netanyahu-t për ta manipuluar, sesa ata ishin të gatshëm apo të aftë ta bënin. Trump e mori "po-në me kushte" të Hamasit si një po të plotë për paqe. Kjo i mjaftoi për të vazhduar me nxitim. Sipas shërbimit të lajmeve Axios, kur Netanyahu u përpoq të bënte të besonte se Hamasi po fitonte kohë, përgjigjja e Trump-it ishte: "Pse dreqin je kaq negativ?"

Izraeli është plotësisht i varur nga Shtetet e Bashkuara. SHBA ka qenë një partnere e plotë në luftë. Pa ndihmën amerikane, Izraeli nuk do të kishte mundur të godiste Gazën me kaq ashpërsi dhe për kaq gjatë. Shumica e armëve të tij vijnë nga SHBA, e cila gjithashtu siguron mbrojtje politike dhe diplomatike, duke u vënë veton disa rezolutave të Këshillit të Sigurimit të OKB-së që synonin të ushtronin presion ndaj Izraelit për të ndalur luftën.

Joe Biden, i cili e quante veten një "sionist irlandez", nuk e përdori ndikimin që vjen nga varësia e Izraelit ndaj SHBA-së. Donald Trump, në anën tjetër, e përdori fuqinë e fshehur amerikane ndaj Izraelit për të detyruar Netanyahu-n të përkulet ndaj vullnetit të tij, të paktën për sa i përket pjesëmarrjes në bisedime. Mbetet për t'u parë nëse ky presion do të vazhdojë, sepse Trump është i paparashikueshëm dhe ndryshon mendje shpesh.

Të dyja delegacionet, të Hamasit dhe të Izraelit, kanë kundërshtarë të fuqishëm në shtëpi që duan që lufta të vazhdojë. Burime të Hamasit i thanë BBC-së se komandantët ushtarakë që janë ende në Gaza janë të gatshëm të luftojnë deri në fund dhe të marrin sa më shumë izraelitë me vete. Nga ana tjetër, koalicioni i Netanyahu-t mbështetet te ekstremistët ultranacionalistë, të cilët besonin se ishin afër ëndrrës së tyre për të dëbuar palestinezët e Gazës dhe për t'i zëvendësuar me kolonë hebrenj.

Nëse bisedimet në Egjipt dështojnë, të dy skenarët mbeten të mundshëm. / BBC - Syri.net