A do t’ia dalë Andrej Babiš të formojë qeverinë e re çeke?
Andrej Babiš është takuar me presidentin çek, Petr Pavel, dhe do të zhvillojë bisedime me udhëheqës të tjerë të partive, ndërsa populisti miliarder fillon punën e vështirë të formimit të një qeverie të qëndrueshme pasi partia e tij ANO (Po) fitoi zgjedhjet parlamentare, por nuk arriti të sigurojë shumicën.
Rezultatet përfundimtare treguan se ANO fitoi 34.5% të votave, të mbajtura të premten dhe të shtunën, duke përkthyer në 80 vende të përkohshme në parlamentin me 200 anëtarë. Koalicioni i qendrës së djathtë Spolu i kryeministrit në largim, Petr Fiala, u rendit i dyti me 23.4%.
“Kam premtuar … t’i tregoj presidentit një zgjidhje që do të jetë në përputhje me ligjet çeke dhe evropiane”, tha Babiš, një figurë polarizuese, mandati i mëparshëm i të cilit si kryeministër nga viti 2017 deri në vitin 2021 shkaktoi protesta masive, ndërsa bisedimet filluan të dielën.
Paveli tha më pas se nuk do të përpiqej të emëronte një qeveri të re deri në nëntor, të paktën, duke shtuar se do të këmbëngulte në “një drejtim pro-perëndimor” për vendin dhe “ruajtjen e të gjitha institucioneve të një shteti demokratik”.
Ndërsa e përshëndeti “rezultatin historik” si “kulmin absolut” të karrierës së tij politike, Babiš ka pengesa të konsiderueshme për të kapërcyer për t’u bërë kryeministër dhe për të fituar e ruajtur mbështetjen për qeverinë e pakicës, me një parti të vetme që ai ka thënë se dëshiron.
Analistët kanë thënë gjithashtu se edhe nëse ai ia del mbanë, Babiš nuk ka gjasa t'u bashkohet kryeministrave populistë dhe autoritarë të Hungarisë dhe Sllovakisë, përkatësisht Viktor Orbán dhe Robert Fico, si një anëtar i plotë i skuadrës së vështirë të BE-së.
Partitë kryesore kanë përjashtuar hyrjen në ndonjë koalicion me ANO-n, duke e detyruar Babiš-in të kërkojë mbështetje nga dy grupe të krahut të djathtë periferik – dhe potencialisht përçarës – Liria dhe Demokracia e Drejtpërdrejtë (SPD) dhe Shoferët, për të fituar një votëbesim parlamentar.
“Ne do të zhvillojmë bisedime me SPD-në dhe Shoferët, dhe do të kërkojmë një qeveri njëpartiake të udhëhequr nga ANO”, tha të dielën Babiš, njeriu i shtatë më i pasur i vendit, me një pasuri neto të vlerësuar në 3.9 miliardë dollarë (2.9 miliardë paund).
ANO bëri fushatë me premtime për rritje më të shpejtë ekonomike, paga dhe pensione më të larta, si dhe taksa më të ulëta. Ajo gjithashtu premtoi të luftonte paktin e migracionit të BE-së dhe marrëveshjen e gjelbër, si dhe t'i jepte fund ‘iniciativës çeke’ ‘guaska për Ukrainën’ , duke mbështetur në vend të kësaj Kievin vetëm përmes BE-së.
Partia ndan disa pika të përbashkëta me SPD-në e ekstremit të djathtë, e cila është gjithashtu kundër politikave të BE-së për klimën dhe imigracionin, ashtu si edhe partia më e vogël e krahut të djathtë, Shoferët.
Por SPD-ja, e cila është miqësore me Moskën dhe anti-NATO, bëri gjithashtu fushatë mbi një premtim “Czexit” për të tërhequr Republikën Çeke nga blloku me 27 anëtarë, të cilin Babiš e ka refuzuar menjëherë. Ai ka këmbëngulur vazhdimisht se partia e tij është “pro-evropiane dhe pro-NATO”.
Si Shoferët ashtu edhe SPD-ja kanë thënë se janë të hapur për bisedime me ANO-n, por nuk është e qartë se sa e gatshme është secila parti të mbështesë një qeveri minoritare të ANO-s në vend që të kërkojë një marrëveshje koalicioni detyruese - ose sa gjatë mund të zgjasë mbështetja e tyre.
Analistët vunë në dukje se pjesa prej 7.8% e votave të SPD-së ishte dukshëm më e ulët se 13% që parashikohej të fitonte para zgjedhjeve, që do të thotë se pozicioni i saj negociues në bisedimet për çdo marrëveshje besimi dhe furnizimi, mund të mos jetë aq i fortë sa ishte imagjinuar më parë.
Edhe duke supozuar se Babiš është në gjendje t’i paraqesë Pavelit – i cili e mundi miliarderin për t’u bërë president në zgjedhjet e mbajtura në vitin 2023 – një marrëveshje shumëpartiake që përfaqëson një shumicë prej 101 vendesh në parlament, problemet e tij mund të mos kenë mbaruar.
Paveli tha para zgjedhjeve se nuk do të emëronte asnjë ministër që kërkonte daljen e Çekisë nga BE-ja ose nga NATO-ja. Ai tha gjithashtu se po merrte këshilla ligjore mbi një konflikt të mundshëm interesi në lidhje me interesat e gjera të biznesit të Babiš.
Babiš ka premtuar ta zgjidhë problemin, por Paveli ka të drejtën kushtetuese ta refuzojë atë si kryeministër nëse e konsideron zgjidhjen të pamjaftueshme. Kjo nuk ka gjasa të ndodhë, por mund t’i japë miliarderit një moment për të menduar rreth kabinetit të tij të propozuar.
Udhëheqësit evropianë të ekstremit të djathtë, përfshirë Orbàn, i cili postoi në mediat sociale se “e vërteta ka triumfuar” dhe Marine Le Pen e Francës, e cila tha se “partitë patriotike” po “thirren në pushtet… në të gjithë Evropën”, nxituan ta përgëzonin Babišin.
Megjithatë, megjithëse ANO bën pjesë në grupin e ekstremit të djathtë Patriotët për Evropën në parlamentin Evropian dhe Babiš e ka quajtur veten admirues të Orbàn-it, kryepërçarësit të bllokut, është e paqartë se sa larg do ta rreshtojë veten me kampin anti-BE.
Analistët thonë se politikat e Babiš janë më pragmatike sesa ideologjike dhe se ai nuk ka gjasa të fillojë një luftë serioze me Brukselin për sa kohë që Republika Çeke ka nevojë për fonde të BE-së dhe bizneset e miliarderit vazhdojnë të përfitojnë nga të qenit në bllok.
Institucionet çeke ka të ngjarë ta kufizojnë miliarderin në vend, me ndryshime rrënjësore që ka të ngjarë të pengohen nga senati, i cili mund të vërë veton ndaj çdo ligji zgjedhor të propozuar ose ndryshimi kushtetues dhe duhet të miratojë gjyqtarët e emëruar në gjykatën kushtetuese./ The Guardian.