Ministra virtualë dhe korrupsion real: Shqipëria mes inovacionit dhe papërgjegjshmërisë

Nga Alba Kepi

Kryeministri shqiptar Edi Rama ka paraqitur për botën një risë që do të zgjonte diskutime: një ministre e inteligjencës artificiale, krejtësisht virtuale, e ngarkuar të paktën në emër me drejtimin e luftës kundër korrupsionit. Një akt që, në pamje të parë, mund të duket inovativ dhe modern.

Por, pasi e shikon me vëmendje, lindin pyetje serioze dhe legjitime për stabilitetin demokratik, institucional dhe ligjor të një vendi që prej vitesh përballet me sfida të thella në transparencë dhe qeverisje të mirë.

Një ministre pa bazë ligjore

Cili është themeli kushtetues i një emërimi të tillë? A është legjitime që të japësh betimin për një detyrë ministrore për një “entitet” që nuk është as person fizik as juridik?

Kush kontrollon, mbikëqyr ose përgjigjet për veprimet e tij/saj? Për këto pyetje, qeveria shqiptare ende nuk ka dhënë përgjigje bindëse. Dhe heshtja, në raste të tillë, nuk është aspak neutrale. 

Baballarët e inovacionit paralajmërojnë

Nuk është hera e parë që teknologjia prezantohet si zgjidhje për problemet strukturore. Por që në shekullin e kaluar, Norbert Wiener, themelues i kibernetikës, paralajmëronte:

“Epoka jonë është ajo në të cilën informacioni ka marrë më shumë rëndësi se pushteti. Por kjo nuk na jep të drejtë të zëvendësojmë etiken me efikasitetin.” 

Në të njëjtën mënyrë, Joseph Weizenbaum, njëri prej pionierëve të inteligjencës artificiale, kujtonte:

“Vetëm sepse diçka mund të bëhet me kompjuter, nuk do të thotë se duhet të bëhet.” 

Zbatimi i inteligjencës artificiale brenda qeverisë, pa rregulla të qarta, kontroll njerëzor, përgjegjësi dhe transparencë, nuk është progres, por një rrezik. 

Një zgjedhje që shmang, më shumë sesa përballet me problemin

Shqipëria, sipas shumë raporteve ndërkombëtare (Transparency International, Freedom House, etj.), mbetet ndër vendet evropiane me nivelet më të larta të perceptimit të korrupsionit. Në vend që të forcohen institucionet ekzistuese, të trajnohen prokurorë dhe inspektorë të pavarur, të garantohet liria e medias dhe akses në informacionet publike, zgjidhet të delegohet një detyrë kaq e ndjeshme te një softuer. 

Një lëvizje që duket më shumë si manovër për audiencë të jashtme sesa një përgjigje reale për qytetarët. Një vitrine digjitale për të qetësuar vëzhguesit ndërkombëtarë, pa u përballur me thelbin e problemit: pandëshkueshmëria dhe mungesa e vullnetit politik. 

Kush programon pushtetin?

Një tjetër nyje thelbësore është mungesa totale e transparencës se kush zhvillon dhe menaxhon këtë inteligjencë artificiale. Cili është ekipi teknik? Cilat algoritme përdoren? A janë të dhënat mbi të cilat bazohet të arritshme, të verifikueshme, neutrale? Sa kushton ky operacion për shtetin dhe, rrjedhimisht, për qytetarët shqiptarë? 

Përtej retorikës së indiferencës, ekziston një realitet shumë më pak shkëlqyes: një qeverisje algoritmike e paqartë, që nuk përgjigjet askënd, por që potencialisht mund të ndikojë vendime politike dhe publike.

Ky artikull është shkruar nga gazetarja Alba Kepi për median italiane - /www.articolo21.org/