Cilat janë detyrimet mbrojtëse të NATO-s, sipas neneve 4 dhe 5 të traktatit të saj?

Danimarka tha të enjten se po shqyrtonte nëse do të aktivizonte Nenin 4 të traktatit themelues të NATO-s, pasi ndërhyrjet me dronë mbyllën përkohësisht dy nga aeroportet e saj dhe prekën instalimet ushtarake në rajonin e saj perëndimor të Jutland gjatë natës.

Ministri danez i Mbrojtjes, Troels Lund Poulsen, i përshkroi inkursionet si "sulme hibride" të hartuara për të përhapur frikë, por tha se nuk e dinte se kush qëndronte pas tyre.

Më parë, kryeministrja Mette Frederiksen i lidhi ndërhyrjet e ngjashme me dronë që mbyllën përkohësisht aeroportin e Kopenhagenit gjatë natës deri të martën, me një seri ndërhyrjesh të dyshuara me dronë rusë dhe ndërprerje të tjera në të gjithë Evropën. Moska mohoi përfshirjen.

ÇFARË NDODH?

Aeroporti i Billund, i dyti më i madh në Danimarkë, u mbyll për një orë, dhe aeroporti i Aalborgut, i përdorur për fluturime tregtare dhe ushtarake, u mbyll për tre orë për shkak të ndërhyrjeve me dronë vonë të mërkurën, tha policia daneze. Të dy ishin rihapur të enjten.

Policia i tha Reuters se dronë u vunë re gjithashtu gjatë natës pranë aeroporteve në Esbjerg dhe Sonderborg, si dhe bazës ajrore Skrydstrup, ku ndodhen disa nga avionët luftarakë F-16 dhe F-35 të Danimarkës, dhe mbi një strukturë ushtarake në Holstebro.

Të gjitha vendet e prekura janë në gadishullin Jutland në Danimarkën perëndimore.

Autoritetet daneze thanë se vendosën të mos rrëzonin asnjë nga dronët në hapësirën e tyre ajrore për arsye sigurie, pavarësisht ndërprerjes së shkaktuar në trafikun ajror.

ÇFARË ËSHTË NENI 4?

Neni 4 thotë se anëtarët e Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut do të konsultohen së bashku sa herë që, sipas mendimit të ndonjërit prej tyre, territori, pavarësia politike ose siguria e ndonjërit prej tyre kërcënohet.

Sipas Nenit 4, diskutimet në Këshillin e Atlantikut të Veriut - organi kryesor vendimmarrës politik i NATO-s - mund të çojnë potencialisht në një formë vendimi ose veprimi të përbashkët.

Qeveria daneze po zhvillon diskutime brenda vendit dhe me NATO-n nëse do të aktivizojë Nenin 4, tha Ministri i Mbrojtjes Poulsen.

Nëse e bën këtë, do të jetë hera e dytë këtë muaj. Kryeministri polak Donald Tusk e thirri Nenin 4 më 10 shtator, pasi Polonia rrëzoi dronë në hapësirën e saj ajrore pas asaj që ai e quajti një "provokim në shkallë të gjerë" nga Rusia.

Ministria e Mbrojtjes e Rusisë tha se dronët e saj kishin kryer një sulm ndaj objekteve ushtarake në Ukrainën perëndimore, por se nuk kishte planifikuar të godiste ndonjë objektiv në Poloni.

Disa zyrtarë evropianë e përshkruan atë ndërhyrje, si të qëllimshme dhe një shenjë të përshkallëzimit rus.

Neni 4 u thirr gjithashtu në shkurt 2022 kur Bullgaria, Republika Çeke, Estonia, Letonia, Lituania, Polonia, Rumania dhe Sllovakia kërkuan konsultime pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia.

ÇFARË ËSHTË NENI 5?

Nëse Rusia do të ishte e vendosur të kishte sulmuar territorin e një shteti anëtar, fokusi do të zhvendosej te Neni 5, gurthemeli i traktatit themelues të NATO-s.

Aleanca u krijua në vitin 1949 me ushtrinë amerikane si shtyllën kryesore të saj të fuqishme, në thelb për t'iu kundërvënë Bashkimit Sovjetik dhe satelitëve të tij të bllokut lindor gjatë Luftës së Ftohtë.

Karta përcakton se "Palët bien dakord që një sulm i armatosur kundër njërës ose më shumë prej tyre në Evropë ose Amerikën e Veriut do të konsiderohet një sulm kundër të gjithave".

“Ata bien dakord që, nëse ndodh një sulm i tillë i armatosur, secili prej tyre, në ushtrim të së drejtës së vetëmbrojtjes individuale ose kolektive të njohur nga Neni 51 i Kartës së Kombeve të Bashkuara, do të ndihmojë Palën ose Palët e sulmuara duke ndërmarrë menjëherë, individualisht dhe në bashkëpunim me Palët e tjera, veprime të tilla që i konsideron të nevojshme, duke përfshirë përdorimin e forcës së armatosur, për të rivendosur dhe ruajtur sigurinë e zonës së Atlantikut të Veriut”, thuhet në të.

SI MUND TA SHKAKTOJË NENIN 5 LUFTA NË UKRAINË?

Meqenëse Ukraina nuk është pjesë e NATO-s, pushtimi në shkallë të plotë i Rusisë në shkurt 2022 nuk shkaktoi nenin 5, megjithëse Shtetet e Bashkuara dhe shtetet e tjera anëtare nxituan t'i ofrojnë Kievit ndihmë ushtarake dhe diplomatike.

Megjithatë, ekspertët kanë paralajmëruar prej kohësh për potencialin e një përhapjeje të situatës në vendet fqinje në krahun lindor të NATO-s, gjë që mund ta detyrojë aleancën të përgjigjet ushtarakisht.

Një veprim i tillë nga Rusia, qoftë i qëllimshëm apo aksidental, ka rritur rrezikun e zgjerimit të luftës duke i përfshirë drejtpërdrejt vendet e tjera në konflikt.

A ËSHTË AUTOMATIKE PËRDORIMI I NENIT 5?

Jo. Pas një sulmi ndaj një shteti anëtar, të tjerët mblidhen së bashku për të përcaktuar nëse bien dakord ta konsiderojnë atë si një situatë të Nenit 5.

Nuk ka afat kohor se sa mund të zgjasin konsultime të tilla dhe ekspertët thonë se gjuha është mjaft fleksibele për t'i lejuar secilit anëtar të vendosë se sa larg të shkojë në përgjigje të agresionit të armatosur kundër një tjetri.

Neni 5 është aktivizuar një herë më parë – në emër të Shteteve të Bashkuara, në përgjigje të sulmeve të 11 shtatorit 2001, me aeroplanë të rrëmbyer, në Nju Jork dhe Uashington./ Reuters.