U shënjestruan nga Izraeli, Irani nis rindërtimin e vendeve të prodhimit të raketave

Irani ka filluar rindërtimin e vendeve të prodhimit të raketave të shënjestruara nga Izraeli gjatë luftës 12-ditore në qershor, tregojnë imazhet satelitore të analizuara nga The Associated Press, por një komponent kyç ka të ngjarë të mungojë ende — mikserët e mëdhenj të nevojshëm për të prodhuar lëndë djegëse të ngurtë për armët.

Rindërtimi i programit të raketave është thelbësor për Republikën Islamike, e cila beson se mund të ndodhë një raund tjetër lufte me Izraelin. Raketat janë një nga të paktat mjete ushtarake penguese të Iranit, pasi lufta shkatërroi sistemet e tij të mbrojtjes ajrore - diçka që Teherani ka këmbëngulur prej kohësh se nuk do të përfshihet kurrë në negociatat me Perëndimin.

Ekspertët e raketave i thanë AP-së se sigurimi i mikserëve është një qëllim për Teheranin, veçanërisht ndërsa përgatitet për sanksione të mundshme të Kombeve të Bashkuara, që do të rivendosen ndaj vendit më vonë këtë muaj. Sanksionet do të penalizojnë çdo zhvillim të programit të raketave, ndër masa të tjera. Presidenti iranian, Masoud Pezeshkian do të mbajë një fjalim në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara të mërkurën.

Të njohura si mikserë planetarë, makinat kanë tehe që rrotullohen rreth një pike qendrore, si planetët që rrotullohen rreth tyre, dhe ofrojnë veprim më të mirë përzierjeje sesa llojet e tjera të pajisjeve. Irani mund t'i blejë ato nga Kina, ku ekspertët dhe zyrtarët amerikanë thonë se kanë blerë përbërës të karburantit për raketa dhe komponentë të tjerë në të kaluarën.

 “Nëse ata janë në gjendje të rimarrin disa gjëra kyçe si mikserët planetarë, atëherë ajo infrastrukturë është ende aty dhe gati për t’u vënë përsëri në punë”, tha Sam Lair, një bashkëpunëtor kërkimor në Qendrën James Martin për Studime të Mospërhapjes, i cili studioi vendet e raketave iraniane.

Misioni i Iranit në Kombet e Bashkuara nuk iu përgjigj pyetjeve, në lidhje me përpjekjet e vendit për të rindërtuar programin e tij të raketave.

Lufta izraelite shënjestroi vendet e raketave me lëndë djegëse të ngurta

Raketat me lëndë djegëse të ngurtë mund të qëllohen më shpejt se ato që përdorin lëndë djegëse të lëngshme, e cila duhet të ngarkohet pak para lëshimit. Kjo shpejtësi mund të bëjë diferencën midis lëshimit të një rakete dhe shkatërrimit të saj në një lëshues - diçka që ndodhi gjatë luftës me Izraelin.

Irani ka baza prodhimi raketash me lëndë djegëse të ngurtë në Khojir dhe Parchin, dy vende pak jashtë Teheranit, si dhe në Shahroud, rreth 350 kilometra (215 milje) në verilindje të kryeqytetit. Edhe para luftës më të fundit, të gjitha këto vende u sulmuan nga Izraeli në tetor 2024 gjatë armiqësive midis vendeve.

Sulmet gjatë luftës në qershor, duket se kishin për qëllim shkatërrimin e ndërtesave ku ndodheshin mikserët, të cilët janë të nevojshëm për të siguruar që karburanti i raketave të kombinohet në mënyrë të barabartë, sipas ekspertëve. Vende të tjera të goditura nga Izraeli përfshinin objekte prodhimi që ka të ngjarë të përdoren për të prodhuar mikserët.

Në Parchin, ndërtesat me përzierje duket se janë duke u riparuar, tha Lair, dhe rindërtime të ngjashme po ndodhin në Shahroud, që përfshijnë ndërtesa me përzierje dhe struktura të tjera.

Shpejtësia me të cilën Irani po rindërtohet, tregon rëndësinë që Teherani i jep programit të tij raketor. Vendet bërthamore të bombarduara të Iranit deri më tani nuk kanë parë të njëjtin nivel aktiviteti.

Gjatë luftës, Irani qëlloi 574 raketa balistike drejt Izraelit, sipas Institutit Hebraik për Sigurinë Kombëtare të Amerikës me seli në Uashington, i cili ka një marrëdhënie të ngushtë me ushtrinë izraelite. Në dy shkëmbime zjarri para luftës, Irani qëlloi 330 raketa të tjera, tha grupi i ekspertëve.

Ushtria izraelite kishte vlerësuar arsenalin e përgjithshëm të Iranit në rreth 2,500 raketa, që do të thotë se mbi një e treta e raketave të saj u qëlluan.

Përpara luftës, Irani ishte në rrugën e duhur për të qenë në gjendje të prodhonte më shumë se 200 raketa me lëndë djegëse të ngurtë në muaj, tha Carl Parkin, një bashkëpunëtor veror në Qendrën James Martin. Kjo tërhoqi sulmet izraelite ndaj objekteve të ndërtimit të raketave.

“Synimi i Izraelit tregon se ata besonin se përzierja ishte një pengesë në prodhimin e raketave të Iranit”, tha ai. “Nëse Irani është në gjendje të kapërcejë kufizimet e përzierjes, ata do të kenë të gjithë kapacitetin e derdhjes që u nevojitet për të filluar përsëri prodhimin në vëllime të larta.”

Ushtria izraelite refuzoi t'u përgjigjej pyetjeve në lidhje me strategjinë e saj. Ministri i mbrojtjes i Iranit, gjenerali Aziz Nasirzadeh, kohët e fundit pretendoi se Teherani tani ka raketa të reja me koka bërthamore më të përparuara.

“Lufta 12-ditore me Izraelin ka ndryshuar disa nga prioritetet tona”, tha ai më 22 gusht. “Tani jemi të përqendruar në prodhimin e pajisjeve ushtarake me saktësi më të lartë dhe aftësi më të mëdha operacionale.”

Mikserë kinezë shihen në vendin e raketave në Siri, të lidhur me Iranin

Irani mund të zgjedhë të mbështetet te Kina për të siguruar mikserë dhe kimikate për të prodhuar lëndë djegëse të ngurtë.

Kimikate të tilla mund të kenë shkaktuar një shpërthim masiv në prill, që vrau të paktën 70 persona në një port në Iran. Irani ende nuk e ka shpjeguar shpërthimin, i cili ndodhi ndërsa diplomatët e tij u takuan me amerikanët në Oman, lidhur me programine  tij bërthamor.

Vetëm disa ditë pas shpërthimit, Departamenti Amerikan i Shtetit vendosi sanksione ndaj firmave kineze që, sipas tij, i furnizonin Republikës Islamike “përbërës për raketa balistike”.

Ndërkohë, Garda Revolucionare e Iranit ka të ngjarë të ketë furnizuar një mikser planetar për një strukturë nëntokësore ndërtimi raketash balistike në Siri pranë qytetit Masyaf, rreth 170 kilometra (105 milje) në veri të kryeqytetit Damask, pranë kufirit libanez. Pamjet e publikuara nga ushtria izraelite muaj pas bastisjes së shtatorit 2024 në objekt treguan mikserin, i cili kishte një ngjashmëri me të tjerët të shitur në internet nga firmat kineze.

Presidenti dhe zyrtarët ushtarakë të Iranit vizituan Pekinin në fillim të këtij muaji për paradën e Ditës së Fitores në Kinë. Qeveria e Iranit nuk ka dhënë asnjë informacion të detajuar mbi atë që Pezeshkian i tha Presidentit kinez Xi Jinping, dhe media shtetërore e Kinës nuk ofroi asnjë indikacion se Teherani kërkoi ndihmë.

Ministria e Jashtme kineze, e pyetur në lidhje me furnizimin e mundshëm të Teheranit me mikserë dhe përbërës karburanti, i tha AP-së se Pekini është “i gatshëm të vazhdojë të shfrytëzojë ndikimin e tij për të kontribuar në paqen dhe stabilitetin në Lindjen e Mesme”.

“Kina mbështet Iranin në mbrojtjen e sovranitetit, sigurisë dhe dinjitetit kombëtar të tij”, tha ministria. “Në të njëjtën kohë, Kina është thellësisht e shqetësuar për përshkallëzimin e vazhdueshëm të tensioneve në Lindjen e Mesme.”

Can Kasapoğlu, një bashkëpunëtor i lartë në Institutin Hudson me seli në Uashington, tha se Pekini mund të furnizojë sisteme udhëzimi dhe mikroprocesorë edhe për raketat balistike të Iranit.

“Nëse Irani përdor marrëdhënien e tij me Kinën për të forcuar aftësitë e tij ushtarake shkatërruese, lufta 12-ditore mund të jetë thjesht një pengesë për regjimin iranian, në vend të një disfate vendimtare”, shkroi ai.

Analisti Lair tha se nëse Irani rifillon prodhimin e tij në nivelet e paraluftës, numri i madh i raketave të prodhuara do ta bëjë më të vështirë për izraelitët që t’i shkatërrojnë ose t’i rrëzojnë ato paraprakisht.

“Ata janë qartësisht shumë të investuar në programin e tyre të raketave dhe nuk mendoj se do ta negociojnë atë, ndonjëherë”, tha ai./ AP.