Europa flet shumë për Gazën, por e ka të vështirë të veprojë

Edhe pse kritikat ndaj Izraelit po rriten dhe një numër gjithnjë e më i madh shtetesh thonë se do ta njohin shtetin palestinez, veprimet konkrete mbeten të kufizuara.

Nga Jeanna Smialek - NYT/

Shtetet europiane po rreshtohen pas një plani për të njohur Palestinën si shtet në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara këtë javë në Nju Jork. Zyrtarët kryesorë dënojnë gjerësisht veprimet e Izraelit në Gaza dhe disa madje kanë filluar ta quajnë luftën "gjenocid."

Por fjalët e mëdha ende nuk janë kthyer në veprime të mëdha.

Bashkimi Europian ka propozuar tarifa më të larta mbi mallrat izraelite, por nuk është e qartë nëse kjo do të ndodhë. Përpjekjet e tjera për të ndëshkuar qeverinë e kryeministrit Benjamin Netanjahu kanë ngecur përballë kundërshtimeve, sidomos nga Gjermania.

Veprimet e vendeve individuale kanë mbetur gjithashtu larg retorikës. Përpjekjet për të futur ndihma në Gaza kanë qenë të kufizuara, edhe pse uria ka përfshirë territorin. Dhe vendet kanë pranuar vetëm një numër shumë të vogël azilkërkuesish nga Gaza, pasi emigracioni shpesh është një pikë e nxehtë në politikën e brendshme.

Belgjika ka më shumë aplikantë për azil palestinez sesa çdo vend tjetër në Europë, ndoshta prej praktikave të saj më tolerante në imigracion dhe komunitetit të madh palestinez që tashmë jeton atje. Por edhe aty, aplikimi për azil mund të jetë i vështirë. Shumë azilkërkues janë refuzuar këtë vit. Ndërkohë që Belgjika ka evakuuar qytetarët e saj dhe anëtarët e familjeve të banorëve e refugjatëve të saj nga Gaza, vendi e mbylli listën e evakuimit, e cila arrinte rreth 500 vetë, në prill.

Bahjat Madi, 34 vjeç, nga qyteti Rafah në Gazën jugore, është në Belgjikë që prej vitit 2022 dhe është banor që prej vitit 2024. Ai po e përjeton situatën nga afër: babai i tij është ende në Gaza, tha ai, duke luftuar për t'u larguar.

"Unë dua të bëj gjithçka që babai im të mbetet gjallë," tha Madi, i cili po e çon çështjen në gjykatë në mënyrë që aplikimi i vizës së babait të pranohet në distancë.

Babai i tij po kërkon një vizë humanitare, por kërkohet të aplikojë në konsullatën në Jerusalem, gjë praktikisht e pamundur për dikë të bllokuar në Gaza. Nëse e merr vizën, ndoshta më vonë mund të shtohet në një listë evakuimi. Është një mundësi shumë e vogël dhe mund të zgjasë me vite.

"Dua t'i them vetes natën: 'Unë bëra më të mirën time,'" tha Madi. "Por nuk mjafton."

Për vendimmarrësit, pyetja është nëse Europa do t'i kthejë fjalët dënuese dhe shqetësuese në veprime më të fuqishme. Opinioni publik europian është kthyer kundër mënyrës si Izraeli po e zhvillon luftën, por aleancat e hershme dhe historitë e ndërlikuara politike i kanë mbajtur vende si Gjermania dhe Italia larg mbështetjes për veprime të mëdha.

"Nuk kam parë ndonjë moment kur një hov ndërkombëtar të jetë krijuar kaq shpejt, ndaj mendoj se ka një mundësi të vërtetë," tha Kristina Kausch, zëvendësdrejtoreshë e përgjithshme e German Marshall Fund South, një institut studimesh për marrëdhëniet ndërkombëtare. "Por duhet të shohim çfarë angazhimesh konkrete do të vijnë, përtej fjalëve."

"Kjo nuk lidhet vetëm me palestinezët," shtoi ajo. "Kjo lidhet me faktin nëse Perëndimi, dhe Europa, mund të mbrojnë të drejtën ndërkombëtare dhe multilateralizmin."

Luksemburgu njoftoi javën e kaluar se do t'i bashkohet Belgjikës, Britanisë dhe një grupi vendesh të tjera për të njohur një shtet palestinez në takimin e OKB-së në Nju Jork, një nismë e udhëhequr nga presidenti Emmanuel Macron i Francës që synon të rrisë presionin ndaj Izraelit. Të martën e kaluar, një komision i Kombeve të Bashkuara që po heton luftën në Gaza tha se Izraeli po kryente gjenocid ndaj palestinezëve, një temë që pritet të jetë e spikatur në takimin e OKB-së. Izraeli e quan një akuzë të tillë "të shtrembëruar dhe të rreme."

Disa shtete europiane individuale kanë ndërmarrë veprime më konkrete. Kryeministri Pedro Sánchez i Spanjës, për shembull, së fundmi premtoi një ndalim të përhershëm të shitjes së armëve dhe municioneve për Izraelin, pasi anuloi një kontratë me vlerë 700 milionë euro për të blerë raketa hedhës. Belgjika njoftoi së fundmi plane për një ndalim importesh nga vendbanimet izraelite në Bregun Perëndimor të pushtuar.

Por lëvizje të tilla kanë pasur pak ndikim në rrjedhën e luftës. Dhe masa të tjera, si ndihma për njerëzit që të largohen nga rajoni, janë politikisht më të vështira.

Pas valës së madhe të refugjatëve sirianë në vitin 2015, që ndihmoi në ngritjen e së djathtës ekstreme në Gjermani dhe gjetkë, vendet kanë qenë të kujdesshme për të pranuar palestinezë të zhvendosur në numër të madh. Kjo ka lënë shumë nga Gaza të bllokuar ose të bllokuar në vendet fqinje si Egjipti.

Vendet kanë argumentuar se ekzistojnë kufizime për atë që çdo vend mund të bëjë dhe kanë kërkuar nga Bashkimi Europian, me fuqinë e tij ekonomike dhe diplomatike, të përgjigjet. Në tërësi, blloku është partneri më i madh tregtar i Izraelit, dhe në vitin 2024 përbënte 32 për qind të tregtisë së përgjithshme të mallrave të Izraelit.

"Është emergjente që Europa të ndërmarrë veprime," tha Maxime Prévot, ministri i jashtëm belg, në një intervistë këtë muaj. "Shumë njerëz, në opinionin publik, nuk e kuptojnë pse Europa është kaq e ndrojtur."

Por përpjekjet në nivel blloku kanë hasur në vështirësi.

Kur dega diplomatike e BE-së zhvilloi këtë vit një rishikim të një traktati që rregullon marrëdhëniet e bllokut me Izraelin, ajo gjeti indikacione se Izraeli kishte shkelur detyrimet e tij për të drejtat e njeriut sipas marrëveshjes.

Pas këtij përfundimi, Komisioni Europian, krahu ekzekutiv i bllokut, propozoi që liderët politikë të Europës të mund ta ndalonin Izraelin nga pjesëmarrja në një program financimi kërkimor të quajtur Horizon Europe. Por edhe ky hap pati vështirësi për të marrë mbështetje të mjaftueshme nga shtetet anëtare.

Më shumë se 200 ish-ambasadorë dhe punonjës diplomatikë të bllokut i shkruan muajin e kaluar liderëve të Bashkimit Europian, duke shprehur "zhgënjimin e tyre të thellë" për dështimin në ushtrimin e presionit më efektiv ndaj Izraelit.

Tani, komisioni po bën përpjekjen më të madhe deri tani, duke u përpjekur të pezullojë një pjesë të marrëveshjes tregtare të bllokut me Izraelin. Kjo do të hiqte trajtimin preferencial nga miliarda euro tregti.

"Ajo që po ndodh në Gaza ka tronditur ndërgjegjen e botës," tha Ursula von der Leyen, presidentja e komisionit, në një fjalim të fundit.

Propozimi sinjalizon një dënim për atë që po bën Izraeli. Për shkak se për miratimin e tij do të duhej një shumicë e madhe, por jo unanimitet, analistët thonë se ka mundësi që të kthehet në politikë.

Por kjo mbetet larg së qenit e garantuar.

Gjermania, në veçanti, me historinë e Holokaustit, ka hezituar ta kritikojë Izraelin shumë hapur. Italia, gjithashtu, ka qenë e rezervuar.

Kancelari Friedrich Merz i Gjermanisë paralajmëroi javën e kaluar se kritika ndaj Izraelit ishte "gjithnjë e më shumë një pretekst nën të cilin përhapet helmi i antisemitizmit." Merz sugjeroi të enjten se qeveria e tij do të vendosë deri në fillim të muajit të ardhshëm nëse do ta mbështesë përpjekjen e Bashkimit Europian për të ndëshkuar Izraelin.

Kaja Kallas, kryediplomatja e bllokut, sugjeroi të mërkurën se sfida për të gjetur marrëveshje mund të vazhdojë.

"Vijat politike janë ende në vendnumëro," tha Kallas. / New York Times - Syri.net