Harresa: Normale apo shenjë alarmante? Ja si ta dalloni
Harresa si pjesë e moshës apo një paralajmërim i trurit për diçka më shumë?
Zbuloni si të dalloni ndryshimet normale nga ato që kërkojnë kujdes mjekësor.
Mosha është një proces natyror që ndryshon trupin dhe trurin. Lidhjet nervore që mundësojnë kujtesën, përqendrimin dhe përpunimin e informacionit dobësohen gradualisht me kalimin e viteve. Por ku mbaron harresa normale dhe ku fillon ajo që mund të jetë shenja e një sëmundjeje si demenca apo Alzheimer?
Çfarë është harresa “normale” e moshës?
Sipas Institutit Kombëtar për Plakjen në SHBA (National Institute on Aging), është normale të kesh vështirësi në:
• Kujtimin e emrave ose fjalëve që nuk përdorni shpesh
• Humbjen e përkohshme të sendeve (çelësa, syze)
• Harrimin e takimeve, që më pas kujtohen vetë
• Kujtimin e një ngjarjeje, por me pak detaje të mjegullta
Studim 2012 – Columbia University: Kujtesa episodike (kujtesa e ngjarjeve të jetës) fillon të bjerë në mënyrë graduale që në fund të të 30-ave, por kjo nuk është tregues i demencës.
Kur harresa është shenjë alarmi?
Kur harresa ndikon në përditshmëri, përtej momenteve sporadike. Shenjat që kërkojnë vëmendje mjekësore përfshijnë:
• Harroni pjesë të rëndësishme të ngjarjeve që sapo kanë ndodhur
• Nuk mbani mend që keni qenë në një takim apo event
• Bëheni të varur nga të tjerët për kujtesën e ditës
• Ju mungon orientimi në kohë apo vend (harroni se ku ndodheni)
• Nuk mbani mend biseda të fundit me të afërmit
• Keni vështirësi në ndjekjen e recetave, faturave apo udhëzimeve
Sipas Alzheimer’s Association (2024): Më shumë se 6.7 milionë amerikanë jetojnë me Alzheimer, dhe shumë prej tyre raportojnë si simptomë të parë “harresë të theksuar të gjërave të zakonshme”.
Çfarë ndodh në tru gjatë moshimit?
• Reduktimi i neurotransmetuesve si acetilkolina, që ndihmon kujtesën
• Tkurrja e hipokampusit, zona e trurit që menaxhon kujtesën
• Ulje e aktivitetit të sinapseve nervore
• Rritje e stresit oksidativ dhe inflamacionit në tru
Një studim nga “Harvard Medical School” (2023) tregoi se ushqimi, lëvizja dhe stili i jetës ndikojnë ndjeshëm në ruajtjen e funksioneve kognitive.
Si mund të ruani kujtesën dhe shëndetin e trurit?
1. Aktivitet fizik i rregullt
• Nxit qarkullimin cerebral dhe formimin e lidhjeve të reja nervore.
2. Ushqim i pasur në antioksidantë dhe omega-3
• Peshku, boronica, avokado, arrat, farat e linit – të gjitha lidhen me ulje të rrezikut për humbje të kujtesës.
3. Gjumë cilësor
• Gjatë gjumit truri “pastrohet” nga proteinat e dëmshme si beta-amiloidi (e lidhur me Alzheimerin).
4. Aktivitet mendor i vazhdueshëm
• Leximi, lojërat logjike, gjuha e re, bisedat aktive – të gjitha ndihmojnë në stimulim të trurit.
Kur duhet të shkoni te mjeku?
Nëse:
• Harresa ju shkakton shqetësim të përditshëm
• Po përkeqësohet shpejt
• Ju pengon në punë apo në jetën sociale
• E vëreni ju ose të afërmit që nuk jeni “si më parë”
Atëherë është momenti për një vlerësim neurologjik dhe testim kognitiv. Diagnostikimi i hershëm bën diferencën në menaxhimin e gjendjes.