Shkencëtarët kanë gabuar për dekada me radhë lidhur me gjymtyrët fantazmë

Brenda çdo truri njerëzor gjendet një hartë e detajuar e trupit, ku zona të ndryshme i kushtohen pjesëve të ndryshme të trupit, duarve, buzëve, këmbëve e të tjera. Por çfarë ndodh me këtë hartë kur një pjesë e trupit hiqet?

Për dekada me radhë, shkencëtarët kanë besuar se kur një pjesë e trupit amputohet, harta trupore e trurit riorganizohet në mënyrë dramatike, me pjesët fqinje të trupit që marrin zonën e përfaqësuar më parë nga gjymtyra e munguar.

Kjo ide e riorganizimit në shkallë të gjerë të trurit u bë një shtyllë qendrore e asaj që neuroshkencëtarët e quajnë plasticitet i trurit të të rriturve: aftësia e trurit për të ndryshuar strukturën dhe funksionin e tij si përgjigje ndaj dëmtimeve, përvojave të reja apo trajnimeve.

Studimi ynë i ri, i botuar në Nature Neuroscience, tregon të kundërtën: harta trupore e trurit mbetet jashtëzakonisht e qëndrueshme, edhe pas shumë vitesh nga një amputim. Për të testuar se çfarë ndodh në tru pasi një person humbet një pjesë të trupit, ne përdorëm një qasje unike.

Duke punuar me kirurgë të NHS-së, ne ndoqëm tre pacientë të rritur që po përgatiteshin për amputime të krahut, si pjesë e ndërhyrjeve për shpëtimin e jetës për arsye mjekësore, si p.sh. kanceri ose probleme të rënda me furnizimin me gjak. Ne skanuam trurin e tyre me rezonancë magnetike funksionale (MRI) para amputimit dhe në mënyrë të përsëritur pas tij, në disa raste deri në pesë vjet.

Gjatë rezonancës magnetike, ne u kërkuam pacientëve të lëviznin pjesë të ndryshme të trupit: të trokisnin me gishtat veç e veç, të përkulnin gishtat e këmbëve ose të shtrëngonin buzët. Kjo na lejoi të hartonim aktivitetin e trurit dhe të ndërtonim hartën trupore të tij.

Pas operacionit, ne përsëritëm skanimin, kësaj here duke u kërkuar atyre të lëviznin gishtat e munguar (fantazmë). Lëvizjet fantazmë nuk janë imagjinare: shumica e personave me amputim vazhdojnë të ndiejnë ndjesi të gjalla nga gjymtyrët e tyre të humbura, edhe pse fizikisht ato nuk ekzistojnë më. Kjo na dha një mundësi të rrallë për të krahasuar drejtpërdrejt hartën e dorës në tru para dhe pas amputimit tek i njëjti person.

Zbuluam se, tek të tre pacientët, harta e dorës në tru mbeti çuditërisht e pandryshuar dhe nuk u zëvendësua nga pjesë të tjera të trupit, si p.sh. fytyra. Kjo qëndrueshmëri nervore ndihmon në shpjegimin e faktit se pse kaq shumë persona me amputim vazhdojnë të ndiejnë gjymtyrët e tyre të munguar.

Megjithatë, për shumicën e tyre, ndjesitë fantazmë nuk janë neutrale; ato janë të dhimbshme dhe përshkruhen si djegie, therje ose kruarje. Për vite me radhë, shpjegimi mbizotërues për këto dhimbje vinte nga ideja se harta trupore e trurit ishte riorganizuar. Nga kjo teori u frymëzuan terapi të tilla si terapia me kuti pasqyre, trajnimi në realitet virtual ose ushtrime për dallimin shqisor, të gjitha të synuara për të "rregulluar" harta të supozuara si të prishura.

Zbulimet tona tregojnë se harta trupore e trurit nuk është e prishur. Kjo ndihmon të kuptohet pse këto terapi dështojnë vazhdimisht të japin rezultate më të mira se trajtimet placebo në provat klinike. Nëse harta mbetet e paprekur, përpjekja për ta rregulluar atë është një rrugë pa krye.

Fajtori i vërtetë

Në vend të kësaj, rezultatet tona sugjerojnë që duhet kërkuar diku tjetër, për shembull, tek nervat që priten gjatë operacionit. Nervat e prerë mund të formojnë grumbuj të ngatërruar që dërgojnë sinjale të gabuara drejt trurit. Po zhvillohen teknika të reja kirurgjikale të amputimit për të ruajtur sinjalizimin nervor dhe për të mbajtur lidhje të qëndrueshme me trurin.

Gjetjet tona kanë rëndësi të madhe për zhvillimin e protezave dhe ndërfaqeve tru-kompjuter. Ndërfaqet invazive të gjeneratës së re mund të lidhen drejtpërdrejt me hartën e ruajtur të pjesës së amputuar të trupit për të deshifruar se çfarë lëvizjesh po synohen ose madje të ofrojnë stimulim elektrik në hartë për t'u mundësuar pacientëve të ndiejnë gjymtyrën e munguar.

Këto teknologji janë ende në zhvillim, por një ditë mund të rikthejnë kontrollin dhe ndjesitë natyrale e intuitive të një proteze, duke përdorur hartën trupore të ruajtur.

Rezultatet tona tregojnë se truri ynë ka një model të qëndrueshëm të trupit që ruan përfaqësimet, edhe kur humbet hyrja shqisore. Për të amputuarit, kjo do të thotë se gjymtyra e munguar "jeton" ende në tru, ndonjëherë si burim shqetësimi, por edhe si një burim që teknologjitë e ardhshme mund ta shfrytëzojnë. / The Conversation - Syri.net