U shënjestrua nga rusët?/ Raporte kontradiktore për bllokimin e dyshuar të GPS-it të avionit të von der Leyen

Raportet se avioni i Presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, u shënjestrua nga bllokimi i dyshuar i GPS-it rus, ndërsa ajo udhëtonte nga Varshava në qytetin bullgar të Plovdivit më 31 gusht kanë ngjallur spekulime të mëdha.

Hetimi është intensifikuar, pasi burimet zyrtare kanë ndryshuar deklaratat, duke u dukur se kanë hedhur poshtë pretendimet e hershme se përçarja ishte shkaktuar nga ndërhyrja e dyshuar ruse.

Kronologjia

Gazeta Financial Times e publikoi lajmin më 1 shtator, duke raportuar se avioni i von der Leyen — një avion çarter i operuar nga linja ajrore e Luksemburgut LuxAviation — qarkulloi rreth aeroportit të Plovdivit për një orë, duke përdorur harta letre për ulje, pasi u shënjestrua nga “ndërhyrje e dyshuar ruse e GPS-it”.

Po atë ditë, Komisioni Evropian deklaroi se kishte marrë informacion nga autoritetet bullgare, që sugjeronte se bllokimi i dyshuar ishte "për shkak të ndërhyrjes së hapur nga Rusia".

Më vonë atë ditë, faqja e njohur e ndjekjes së fluturimeve, FlightRadar24, lëshoi ​​një deklaratë në të cilën hodhi dyshime mbi idenë se kishte ndonjë bllokim të GPS-it në zonën përreth Plovdivit në kohën e uljes së avionit.

Të dhënat e ofruara nga FlightRadar24 zbuluan gjithashtu se fluturimi kishte zgjatur nëntë minuta më shumë se sa ishte planifikuar, duke kundërshtuar pretendimin fillestar të bërë nga Financial Times se avioni kishte qenë duke fluturuar rreth aeroportit të Plovdivit për një orë.

Më vonë, pretendimet e Financial Times se "harta letre" ishin përdorur për të kryer uljen u kundërshtuan, pasi autoritetet bullgare lëshuan një deklaratë ku specifikonin se ishte përdorur një sistem navigimi radiofonik me bazë në tokë, i njohur si ILS.

Ndërsa historia zbulohej, doli një regjistrim në të cilin piloti i avionit raportonte "probleme me GPS-in" te kontrollorët bullgarë të trafikut ajror, duke konfirmuar me sa duket një lloj ndërprerjeje në sistemet e navigimit të avionit.

Por disa ditë më vonë, më 4 shtator, në një intervistë me kanalin bullgar bTV, Zëvendëskryeministri dhe Ministri i Transportit, Grozdan Karadjov mohoi se qeveria kishte paraqitur ndonjë informacion mbi këtë çështje në Komisionin Evropian, duke kundërshtuar pohimin e Komisionit se autoritetet bullgare dyshonin se ndërprerja ishte rezultat i luftës hibride të Kremlinit.

Sipas Zëvendëskryeministrit, autoritetet bullgare të aviacionit i dorëzuan Agjencisë Evropiane të Sigurisë së Aviacionit (EASA) një raport të bisedës midis pilotit të avionit dhe kullës së kontrollit, por ndërsa ky shkëmbim iu referua "problemeve të vogla" me GPS-in, nuk përmendi ndërhyrjen ruse. 

"EASA ende duhet të heqë kompjuterët në bordin e avionit dhe të shohë se çfarë kanë regjistruar këta kompjuterë", shtoi Karadjov.

Më vonë atë ditë, kryeministri i Bullgarisë Rosen Zhelyazkov tha se nuk kishte “asnjë provë” për “ndërhyrje ose bllokim të zgjatur” të sinjalit GPS rreth aeroportit të Plovdivit, në një fjalim para Parlamentit.

Zhelyazkov më vonë u duk se tërhiqej nga pretendimet e tij të mëparshme, duke deklaruar se, megjithëse nuk ishte zbuluar asnjë bllokim nga "instrumentet tokësore", kjo nuk përjashtonte mundësinë që "pajisjet në bord" të kenë përjetuar bllokim.

Zhelyazkov më pas urdhëroi autoritetet e aviacionit të nisnin një hetim për atë që ndodhi, pavarësisht se autoritetet bullgare fillimisht deklaruan se nuk do të kishte një të tillë.

Perspektiva kontradiktore nga analistët

Euronews u konsultua me analistë, disa prej të cilëve mbështesin mundësinë e një “mashtrimi” ose “incidenti bllokimi”, ndërsa të tjerë pohuan me vendosmëri se nuk ka prova për bllokim të GPS-it në zonën përreth Plovdivit, në ditën në fjalë.

Ian Petchenik, drejtor i komunikimeve për Flightradar24, tha se "transponderi i avionit raportoi cilësi të mirë të sinjalit GPS nga ngritja deri në ulje", bazuar në analizën e tyre të vlerave të Kategorisë së Integritetit të Navigimit (NIC), e cila është një tregues i cilësisë së të dhënave të navigimit të marra nga avioni.

Megjithatë, Petcheniku shtoi se ndërhyrja "mund të ketë qenë e brendshme e avionit ose nga një burim tjetër".

Por Mahmoud Elsanhoury nga Universiteti Vaasa i Finlandës, tha se mashtruesit kanë zhvilluar teknika gjithnjë e më të sofistikuara të cilat i lejojnë ata të duken sikur një nivel i mirë sinjali po transmetohet në një avion, kur në realitet nuk është kështu.

"Nëse niveli i sinjalit është i mirë dhe piloti po bën rrathë, ky është një tregues shumë i rëndësishëm se ishte një incident falsifikimi", shpjegoi Elsanhoury.

Edhe pse ka një mori dyshimesh rreth këtij incidenti, Moska ka intensifikuar bllokimin e GPS-it, duke synuar aeroplanët dhe anijet që kur nisi pushtimin e saj në shkallë të plotë të Ukrainës në shkurt 2022, kryesisht në zonën përreth Detit Baltik. 

“Jemi shumë të vetëdijshëm se për fat të keq ky incident nuk është specifik për presidentin, që do të thotë se ndodh shumë rregullisht për shumë avionë që fluturojnë veçanërisht pranë kufirit tonë lindor”, tha një zëdhënës i Komisionit Evropian të enjten, duke shtuar se “nevojitet një veprim i koordinuar nga Bashkimi Evropian” për të trajtuar kërcënimin./ Euronews.