Paralajmërimet për përmbytjet shpëtojnë jetë

Në një kohë kur përmbytjet po bëhen më të shpeshta dhe më të dhunshme për shkak të ndryshimeve klimatike, ekspertët theksojnë se paralajmërimi në kohë dhe në mënyrën e duhur mund të bëjë diferencën mes jetës dhe vdekjes.

Në qytetin South Bend të Teksasit, banorët prej kohësh kanë shënuar në një shtyllë betoni nivelin që kanë arritur ujërat e përmbytjeve. Për Keri Stephens, profesoreshë e komunikimit të fatkeqësive në Universitetin e Teksasit në Austin, këto paralajmërime vizuale janë të fuqishme dhe të domosdoshme për ndërgjegjësimin publik. “Kjo i ndihmon njerëzit të mos harrojnë se kjo ka ndodhur më parë, dhe mund të ndodhë sërish”, thotë ajo.

Por gjatë përmbytjeve vdekjeprurëse të vitit 2025 në Teksas, shumë banorë u ndjenë të papërgatitur dhe thanë se nuk morën asnjë paralajmërim. Për të tjerë, sinjalet e alarmit u vonuan, ose nuk komunikuan qartë rrezikun. Kjo ka nxitur një debat më të gjerë për mënyrën se si komunikohen këto rreziqe.

Paralajmërime që funksionojnë

Ekspertët theksojnë se paralajmërimet efektive duhet të përmbajnë katër elementë thelbësorë:

• Përshkrim të qartë të rrezikut

• Vendndodhje specifike

• Udhëzime konkrete për veprim

• Besueshmëri nga burimi që i jep

Joseph Trujillo-Falcón nga Universiteti i Illinois thotë se mesazhet aktuale janë shpesh konfuze: “Njerëzit harxhojnë kohë duke kuptuar terminologjinë, në vend që të marrin masa. Duhet një gjuhë e drejtpërdrejtë që nxit veprimin”.

Psikologët në Universitetin e Hjustonit testuan një sistem të ri alarmi për përmbytje me udhëzime konkrete si “mos e ngisni makinën në rrugët e përmbytura”. Ky version u tregua shumë më efektiv sesa alarmet tradicionale me kode ngjyrash.
Të përshtatura për grupet e ndryshme

Ekspertët theksojnë gjithashtu rëndësinë e personalizimit të mesazheve sipas grupeve demografike. Për shembull, të rinjtë në Teksas e injoruan paralajmërimin “Kthehu, mos u mbyt”, por reaguan më mirë ndaj frazës “Mbaj makinën lart dhe të thatë”. Një analizë 60-vjeçare në SHBA ka treguar se burrat kanë më shumë gjasa të vdesin gjatë përmbytjeve për shkak të sjelljes së rrezikshme.

Liz Saccoccia nga World Resources Institute thekson nevojën për qasje të shumëllojshme: “Gratë, të moshuarit, personat me aftësi të kufizuara dhe ata pa akses në internet apo telefon, kanë nevojë për mënyra të ndryshme komunikimi”.

Në vende shumëgjuhëshe si SHBA, ku një në pesë qytetarë flet një gjuhë tjetër përveç anglishtes, paralajmërimet në disa gjuhë janë jetike. Trujillo-Falcón ka zbuluar se përkthimi aktual spanjisht i fjalës “warning” (aviso) nuk përçon urgjencë të mjaftueshme. Ai thotë se fjalët më të forta, si “advertencia”, mund të shpëtojnë jetë.
Komuniteti, pjesë e zgjidhjes

Në Bangladesh, një nga vendet më të goditura nga fatkeqësitë natyrore, sistemi i paralajmërimit është kthyer në model botëror falë pjesëmarrjes së komunitetit dhe vullnetarëve që shkojnë derë më derë me megafonë për të paralajmëruar banorët.

Në Peru, përmbytjet e vitit 2023 mobilizuan brigada komunitare të krijuara përmes bashkëpunimit me organizatën Practical Action. Falë tyre, qindra njerëz u evakuuan me sukses.

“Evakuimi nuk mund të bëhet vetëm me teknologji”, thotë Miluska Ordoñez nga kjo organizatë. “Ajo që funksionon është dëgjimi dhe përfshirja e komunitetit në ndërtimin e sistemit të paralajmërimit.”
Në fund, siç thotë Trujillo-Falcón: “Teknologjia është e domosdoshme, por nuk mjafton. Duhet t’i kthehemi komunitetit, sepse në momente të tilla, jemi të gjithë për njëri-tjetrin.”