Përtej forcës brutale: Një vështrim i ri mbi kërkimin e Samsonit për intimitet në Biblën Hebraike

Nga Tanner Ethan Walker - The Conversation/

Figura biblike e Samsonit është parë prej kohësh si një njeri me fuqi të jashtëzakonshme fizike, një luftëtar në periferi të shoqërisë, historia e të cilit shpesh përkufizohet nga dhuna dhe shkatërrimi. Megjithatë, krahas forcës së tij, Samsoni njihet edhe për marrëdhëniet e ndërlikuara me gratë.

Historia e Samsonit rrëfehet në Librin e Gjyqtarëve, kapitujt 13–16. Në kontekstin biblik, gjyqtarët nuk ishin autoritete ligjore, por udhëheqës të caktuar për të shpëtuar izraelitët nga shtypja. Samsoni është një prej tyre, i zgjedhur nga Zoti që para lindjes për të çliruar izraelitët nga sundimi filistin.

Me fuqinë e tij të madhe, Samsoni kryen vepra të jashtëzakonshme, përfshirë vrasjen e një luani me duart e tij dhe masakrimin e një ushtrie filistine me nofullën e një gomari.

Ai frikësohet si nga izraelitët, ashtu edhe nga filistinët; veprimet e tij shkatërruese shpesh nuk kanë qëllim të qartë. Lufton kundër filistinëve jo për të mbrojtur popullin e tij, por për shkak të inateve personale. Më në fund vdes së bashku me armiqtë e tij, filistinët.

Shumë interpretime akademike dhe teologjike theksojnë natyrën e tij impulsive. Edhe pse është një figurë heroike, pothuajse mitologjike, Samsoni rrallë shihet si një shembull për t’u ndjekur, por më shumë si një njeri i nxitur nga dëshirat dhe gjykimet e pamatura.

Por historia e Samsonit përcaktohet gjithashtu nga kërkimi i tij i dështuar për shoqëri dhe afërsi. Ai përpiqet të martohet me një grua filistine që tradhton besimin e tij. Më vonë, ai bie në dashuri me Delilën, një grua që zbulon sekretin e forcës së tij dhe ia pret flokët, duke ia marrë fuqinë dhe duke çuar në kapjen e tij.

Në punën time si studiuese e Biblës Hebraike, e lexoj këtë tekst përmes lentes së intimitetit. Unë argumentoj se teksti, po aq sa thekson dhunën e Samsonit, nënvizon edhe thellësinë emocionale dhe kërkimin e tij për lidhje romantike.

Më i fortë se një luan

Duke shpërfillur normat shoqërore dhe dëshirat e prindërve të tij, Samsoni, i lindur nga një nënë izraelite, vendos të martohet me një grua filistine. Gjatë dasmës, ai u paraqet të ftuarve një enigmë në dukje naive. Ai vë bast 30 rroba festash me ta se nuk do të arrijnë ta zgjidhin.

Para dasmës, Samsoni kishte hasur një luan në rrugë dhe, falë forcës së tij të jashtëzakonshme, e kishte vrarë me duar.

Më vonë, ai gjen diçka po aq të pazakontë: bletët kishin bërë mjaltë brenda kërmës së luanit. Në vend që ta ndajë këtë zbulim me të tjerët, ai e mban për vete, duke ngrënë mjaltin në heshtje.

Kjo vepër e fshehur bëhet baza e enigmës që ai u paraqet filistinëve: Nga ngrënësi doli ushqimi, nga i forti doli e ëmbla."

Meqenëse nuk i kishte treguar askujt për këtë ngjarje, filistinët nuk mund të zgjidhnin enigmën. Për të mos humbur bastin, ata e detyrojnë nusen e Samsonit ta tradhtojë. Nën kërcënim, ajo e shtyn Samsonin t’i zbulojë përgjigjen.

Duke parë shqetësimin e saj, Samsoni i tregon sekretin. Ajo ua përcjell përgjigjen filistinëve, të cilët ia kthejnë Samsonit në formë pyetjesh: "Çfarë është më e ëmbël se mjalti? Çfarë është më e fortë se luani?"

Intimiteti dhe tradhtia

Këto "përgjigje" janë të çuditshme. Jo vetëm që janë pyetje dhe jo përgjigje të plota ndaj enigmës origjinale, por nuk janë as pyetje retorike, që si nusja, ashtu edhe filistinët i marrin për të tilla. Në fakt, të dyja kanë përgjigje të qarta.

Samsoni vetë është më i fortë se një luan, këtë e dëshmoi duke e vrarë një të tillë me duar. Dhe sa për “çfarë është më e ëmbël se mjalti?”, kjo nuk është thjesht një metaforë e zakonshme. Edhe pse në tekstet biblike mjalti shpesh krahasohet me mençurinë ose mësimin hyjnor, këto kuptime nuk përputhen me kontekstin e Samsonit. Ai nuk po flet për virtyte apo dije abstrakte; enigma iu drejtua nuses së tij në një kontekst intim.

Në poezinë e lashtë të dashurisë akadike, shkruar në Mesopotaminë (dhe ndoshta bashkëkohëse me disa tregime të Biblës Hebraike), dashuria dhe intimiteti përshkruhen shpesh si “më të ëmbla se mjalti.” Të dashuruarit e përdorin këtë shprehje për të shprehur kënaqësinë fizike dhe lidhjen emocionale.

Me këtë në mendje, unë argumentoj se Samsoni po përpiqet t’i shprehë diçka personale dhe kuptimplotë nuses së tij. Kur ajo e ngacmon për përgjigjen e enigmës, ai në fakt i paraqet një enigmë të re, vetëm për të: dy pyetje me përgjigje të qarta, përgjigje që ajo do të duhej t’i dinte nëse vërtet dëshiron të jetë bashkëshortja e tij.

Në thelb, ai po thotë: “Unë jam më i fortë se një luan dhe dashuria jonë do të jetë më e ëmbël se mjalti.” Gjuha që përdor nuk është e një dhunuesi, por e një njeriu që përpiqet të lidhet përmes shprehjes poetike.

Por nusja e tij nuk i kupton pyetjet. Ajo e tradhton menjëherë, duke ua përcjellë pyetjet filistinëve, të cilët më pas ia kthejnë Samsonit në mënyrë tallëse. Kështu, fjalët e tij intime kthehen në përçmim publik.

Kjo tregon se Samsoni nuk paraqitet vetëm si një burrë i dhunshëm dhe brutal, por si një figurë e menduar që përdor gjuhën për të krijuar lidhje.

Cenueshmëri dhe intimitet

Ndryshe nga gjyqtarët e tjerë në Biblën Hebraike, Samsoni nuk udhëheq një ushtri, nuk bashkon Izraelin dhe nuk merr urdhra hyjnore në mënyrën tradicionale. Në vend të kësaj, ai vepron pothuajse tërësisht në izolim, i veçuar nga forca e tij hyjnore.

Ky izolim pasqyrohet edhe në marrëdhëniet e tij. Pas incidentit me enigmën, ai largohet dhe nusja e tij martohet me një burrë tjetër. Kjo përpjekje e parë për martesë është e mbushur me fshehtësi, tradhti dhe shantazh. Nusja e tij manipulohet nga filistinët, e detyruar të nxjerrë përgjigjen e enigmës nën kërcënim.

Edhe në marrëdhënien e tij të fundit me Delilën, Samsoni tregon një gatishmëri befasuese për të besuar, pas një jete të mbushur me tradhti.

Në Gjyqtarët 16, Delila e pyet Samsonin disa herë për sekretin e forcës së tij, dhe ai çdo herë i jep një përgjigje të rreme. Ky shkëmbim duket si një lojë mes tyre. Ai i jep një përgjigje të gabuar dhe ajo përpiqet ta kapë përmes filistinëve.

Pas tri përpjekjesh, të gjitha të përfunduara me sulme të dështuara, Samsoni ende qëndron me të. Më në fund, i tregon se forca e tij vjen nga flokët që nuk i janë prerë kurrë. Zoti kishte urdhëruar që ai të mos i priste flokët dhe ky ishte burimi i fuqisë së tij.

Ky rrëfim, pas shenjave të qarta të manipulimit nga ana e Delilës, në leximin tim, nuk është marrëzi, është një akt i fundit i cenueshmërisë, një zgjedhje e qëllimshme për të kërkuar intimitet, pavarësisht rrezikut. Marrëdhëniet e tij nuk janë thjesht shfryrje të pakujdesshme; ato pasqyrojnë një dëshirë të thellë për të qenë i njohur dhe i dashur përtej forcës së tij, edhe përballë rrezikut.

Rishikimi i historisë së Samsonit

Duke e lexuar historinë e Samsonit me një sy të ri, lexuesit mund të shkojnë përtej paraqitjes njëdimensionale të tij si një burrë brutal dhe i dhunshëm.

Historia e tij nuk është vetëm për forcë, por edhe për mall, intimitet dhe një ndjeshmëri të thellë emocionale. Enigma e tij nuk është një sfidë për të poshtëruar armiqtë, por një shprehje lidhjeje personale, një përpjekje për t’u lidhur, e cila, për fat të keq, përfundon në tradhti.