Skandal në përpjekjet për zhdukjen e poliomelitit: Hetimi zbulon të dhëna të falsifikuara, vaksinë problematike dhe keqmenaxhim

Një hetim i thelluar i agjencisë Associated Press ka zbuluar se fushata shumëvjeçare globale për zhdukjen e poliomelitit – një nga përpjekjet më të mëdha dhe më të kushtueshme në historinë e shëndetit publik – po përballet me sfida serioze që rrezikojnë të zhbëjnë progresin e arritur.

Dokumente të brendshme të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH) dhe dëshmi nga punonjës aktualë e ish-punonjës zbulojnë një mozaik shqetësues të të dhënave të falsifikuara, vaksinuesish të pa trajnuar, dhe mungesës së mbikëqyrjes në terren, veçanërisht në Afganistan dhe Pakistan – dy vendet ku poliomeliti vijon të jetë i pranishëm.

Falsifikime dhe keqadministrim në fushatat e vaksinimit

Raporte të shumta nga terreni tregojnë se punonjësit shpesh regjistrojnë fëmijët si të vaksinuar pa e kryer realisht imunizimin. Në disa raste, shishet e vaksinës të përdorura rezultuan të ishin më shumë sesa sasia e dërguar, duke ngritur dyshime për manipulim.

Një raport nga viti 2017 për Kandaharin e Afganistanit shënon se fushatat zhvilloheshin “me nxitim, pa ndonjë plan monitorimi”. Në fshatin Nawzad, vetëm gjysma e zonës u mbulua dhe rreth 250 familje mbetën pa u regjistruar.

Vaksina orale, një armë me dy tehe

Edhe pse vaksina orale kundër poliomelitit ka qenë bazë e suksesit global – me mbi tre miliardë fëmijë të vaksinuar – ekspertët paralajmërojnë se ajo ka edhe rreziqe. Në raste të rralla, virusi i gjallë që përmban mund të kthehet në një formë që shkakton sëmundjen, veçanërisht në komunitete me mbulim të ulët vaksinimi.

Shumica e rasteve të poliomelitit jashtë Pakistanit dhe Afganistanit tani janë të lidhura pikërisht me këtë vaksinë. Pavarësisht thirrjeve nga ekspertë që vaksina orale të zëvendësohet me versionin e injektueshëm – më i sigurt por më i kushtueshëm – strategjia aktuale mbetet kryesisht e pandryshuar.

Kritika për strategji të vjetëruar dhe mungesë përgjegjësie

Ish-shkencëtarë të OBSH-së, si Dr. T. Jacob John, kanë kërkuar publikisht që agjencia të ndryshojë qasje. “OBSH-ja po krijon poliomelitin me njërën dorë dhe po përpiqet ta kontrollojë me tjetrën,” shkroi ai në një email drejtuar Drejtorit të Përgjithshëm të OBSH-së.

Edhe Dr. Tom Frieden, anëtar i një bordi të pavarur monitorimi, ka kritikuar mungesën e llogaridhënies: “Nuk ka menaxhim,” tha ai.

Me një buxhet vjetor prej rreth 1 miliard dollarësh, fushata globale po përballet me presion të madh për të justifikuar investimin e madh financiar, ndërsa rezultatet janë gjithnjë e më të diskutueshme, sidomos në Pakistan, ku janë shpenzuar mbi 1 miliard dollarë në pesë vitet e fundit – pa arritur zhdukjen e virusit.

Mosbesim dhe dezinformim në rritje

Në terren, punonjësit raportojnë sfida të jashtëzakonshme kulturore dhe sociale. Në disa zona, familjet nuk i pranojnë vaksinat, të frikësuar nga thashethemet se ato mund të shkaktojnë sterilitet. Disa kërkojnë më parë ndihma bazë si ushqim dhe ujë.

Në Afganistanin juglindor, një nënë pesëfëmijëshe tha për AP se dëshironte të vaksinoheshin fëmijët e saj, por u ndalua nga bashkëshorti dhe të afërmit, që besojnë se vaksina është e rrezikshme për pjellorinë. “Nëse e lejoj, do të më rrahin dhe më nxjerrin jashtë,” tha ajo, duke mbetur anonime.

OBSH-ja mbron përpjekjet dhe thekson sukseset

Pavarësisht kritikave, drejtori i OBSH-së për poliomelitin, Dr. Jamal Ahmed, mbrojti përpjekjet dhe theksoi suksesin historik të vaksinës orale. “Pothuajse çdo vend që është pa poliomelit sot e ka përdorur këtë vaksinë për ta arritur atë,” tha ai.

Por ekspertët paralajmërojnë se pa rishikim të strategjisë, pa përmirësim të menaxhimit dhe pa adresim të shkaqeve kulturore dhe logjistike në terren, përpjekja globale për zhdukjen e poliomelitit mund të dështojë – dhe pasojat mund të jenë të rënda për miliona fëmijë në mbarë botën.