3 arsye pse të rinjtë ka më shumë gjasa t'i besojnë teoritë konspirative dhe si mund t’i ndihmojmë të zbulojnë të vërtetën

Teoritë konspirative janë një dukuri e përhapur në botën e sotme të tejlidhur dhe të polarizuar.

Ngjarje si Brexit-i, zgjedhjet presidenciale të SHBA-së në vitet 2016 dhe 2020, si dhe pandemia e COVID-it, shërbejnë si kujtesa të fuqishme për mënyrën se si këto narrativa mund të depërtojnë me lehtësi në diskursin publik.

Pasojat për shoqërinë janë të mëdha, pasi përkushtimi ndaj teorive konspirative mund të minojë normat thelbësore demokratike dhe të dobësojë besimin e qytetarëve te institucionet kyçe. Siç mësuam nga trazirat e 6 janarit në Kapitolin e SHBA-së, ato mund të nxisin edhe dhunë politike.

Por kush ka më shumë gjasë të besojë në këto konspiracione?

Studimi im i ri me Daniel Stockemer-in nga Universiteti i Otavës jep një përgjigje të qartë dhe ndoshta befasuese. I botuar në revistën Political Psychology, kërkimi ynë tregon se mosha është një nga parashikuesit më të fortë të besimit në teori konspirative, por jo në mënyrën që shumë mund të mendojnë.

Njerëzit nën moshën 35 vjeç janë vazhdimisht më të prirur t'i përkrahin idetë konspirative. Ky përfundim mbështetet në një bazë të fuqishme të dhënash. Së pari, ne realizuam një meta-analizë, një “studim të studimeve”, e cila përfshiu dhe sintetizoi rezultatet e 191 artikujve të rishikuar nga kolegët, të botuar mes viteve 2014 dhe 2024.

Kjo bazë të dhënash e madhe, me mbi 374,000 pjesëmarrës, tregoi një lidhje të fortë mes moshës së re dhe besimit në konspiracione.

Për ta konfirmuar këtë, realizuam edhe një sondazh shumëkombësh me më shumë se 6000 persona në gjashtë vende të ndryshme: Australi, Brazil, Kanada, Gjermani, SHBA dhe Afrikën e Jugut.

Rezultatet ishin të njëjta. Në fakt, mosha rezultoi të ishte një parashikues më i fuqishëm i besimit në teori konspirative se çdo faktor tjetër demografik që matëm, përfshirë gjininë, të ardhurat apo nivelin e arsimit.

Pse të rinjtë janë më të prirur ndaj konspiracioneve?

Pasi konstatuam se teoritë konspirative janë më të përhapura tek të rinjtë, u përpoqëm të kuptonim pse.

Projekti ynë testoi disa faktorë potencialë dhe identifikoi tri arsye kryesore pse brezat e rinj janë më të ndjeshëm ndaj teorive konspirative:

1. Tjetërsimi politik

Një nga shtytësit më të fortë që identifikuam është ndjenja e thellë e pakënaqësisë politike mes të rinjve.

Shumica e të rinjve ndihen të tjetërsuar nga sistemet politike të drejtuara nga politikanë që janë dy ose tre breza më të vjetër se ata.

Kjo përfaqësim i ulët mund të sjellë frustrim dhe ndjesinë se demokracia nuk po funksionon për ta. Në këtë kontekst, teoritë konspirative ofrojnë një shpjegim të thjeshtë dhe bindës për këtë shkëputje: sistemi jo vetëm që po dështon, por po kontrollohet dhe manipulohet fshehurazi nga aktorë të këqij.

2. Stili aktivist i pjesëmarrjes

Mënyra se si të rinjtë zgjedhin të marrin pjesë në politikë luan gjithashtu një rol të rëndësishëm.

Megjithëse mund të jenë më pak të prirur për të marrë pjesë në praktika tradicionale si votimi, ata shpesh angazhohen fuqishëm në forma jo tradicionale pjesëmarrjeje, si protesta, bojkotet dhe fushatat online.

Këto mjedise aktiviste, veçanërisht ato online, mund të bëhen terren pjellor për zhvillimin dhe përhapjen e teorive konspirative. Ato shpesh bazohen në narrativat e “ne kundër tyre”, ku një grup i “drejtë” vihet përballë një “sistemi të korruptuar”.

3. Vetëvlerësimi i ulët

Së fundmi, kërkimi ynë konfirmoi një lidhje të rëndësishme psikologjike me vetëvlerësimin.

Për individët me vetëvlerësim të ulët, besimi në një teori konspirative, pra, fajësimi i forcave të jashtme dhe të fshehta për problemet e tyre, mund të shërbejë si një mënyrë përballimi me ndjesinë e pafuqisë.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për të rinjtë. Kërkimet prej kohësh tregojnë se vetëvlerësimi priret të jetë më i ulët në rini, përpara se të rritet gradualisht me kalimin e moshës.

Çfarë mund të bëhet?

Të kuptuarit e këtyre shkaqeve rrënjësore është thelbësor, sepse tregon se thjesht të hedhësh poshtë pretendimet e rreme nuk është një zgjidhje e mjaftueshme.

Për të adresuar me të vërtetë rritjen e teorive konspirative dhe për të kufizuar pasojat e tyre, duhet të trajtojmë çështjet themelore që i bëjnë këto narrativa kaq tërheqëse në radhë të parë.

Duke qenë se tjetërsimi politik luan një rol kyç, një hap i rëndësishëm përpara është të bëjmë demokracitë tona më përfaqësuese. Kjo ilustrohet më së miri nga zgjedhja së fundmi e senatores laburiste Charlotte Walker, e cila është vetëm 21 vjeç.

Duke punuar aktivisht për të rritur përfaqësimin e të rinjve në institucionet tona politike, mund t’u japim atyre besimin se sistemi mund të funksionojë edhe për ta, duke reduktuar kështu tërheqjen ndaj teorive që pretendojnë se ai është i pashpresë dhe i korruptuar.

Një demokraci më gjithëpërfshirëse

Kjo nuk do të thotë të zbehim pasionin e aktivizmit rinor. Përkundrazi, bëhet fjalë për fuqizimin e të rinjve me mjetet e duhura për të lundruar në peizazhin kompleks të informacionit sot.

Promovimi i edukimit të fortë mediatik dhe digjital mund të ndihmojë individët të vlerësojnë në mënyrë kritike informacionin me të cilin përballen, edhe brenda hapësirave aktiviste online.

Lidhja me vetëvlerësimin gjithashtu na çon drejt një përgjegjësie më të gjerë shoqërore.

Duke investuar në shëndetin mendor dhe mirëqenien e të rinjve, mund të ndihmojmë në rritjen e qëndrueshmërisë psikologjike dhe ndjenjës së vetëvlerësimit që i bën ata më pak të prekshëm ndaj narrativave të thjeshta e fajtore që ofrojnë teoritë konspirative.

Në fund të fundit, ndërtimi i një shoqërie që është rezistente ndaj keqinformimit nuk ka të bëjë me fajësimin e një brezi të caktuar.

Ka të bëjë me krijimin e një demokracie më të fortë dhe më gjithëpërfshirëse, ku të gjithë qytetarët, veçanërisht të rinjtë, të ndihen të përfaqësuar, të fuqizuar dhe të sigurt. / The Conversation - Syri.net