Diplomati iranian: SHBA-të duhet të kompensojnë humbjet nga programi bërthamor i Teheranit

Ministri i jashtëm iranian ka thënë se vendi i tij ka ende aftësinë për të pasuruar uranium, ndërsa vazhdon të jetë në përputhje me fetvanë e Udhëheqësit të tij që ndalon posedimin e çdo lloj armësh të shkatërrimit në masë.

Abbas Araghchi i bëri komentet në një intervistë të kohëve të fundit me Financial Times (FT).

Ai theksoi për FT se “rruga drejt negociatave është e ngushtë”, ndërsa përcakton kushtet për një diplomaci të ripërtërirë pas luftës.

SHBA-të duhet të bien dakord të kompensojnë Iranin për humbjet e pësuara gjatë luftës së muajit të kaluar, tha ministri i jashtëm i republikës islamike, ndërsa Teherani ngurtëson qëndrimin e tij dhe vendos kushte të reja për rifillimin e bisedimeve bërthamore me administratën Trump.

Ministri tha më tej se Irani nuk do të pranonte të “vazhdonte puna si zakonisht” pas konfliktit 12-ditor me Izraelin, të cilit SHBA-ja iu bashkua për pak kohë pavarësisht se kishte qenë në bisedime me Iranin.

“Ata duhet të shpjegojnë pse na sulmuan në mes të… negociatave dhe duhet të sigurohen që nuk do ta përsërisin këtë [gjatë bisedimeve të ardhshme]”, tha ai në një intervistë në Teheran. “Dhe duhet ta kompensojnë [Iranin] për dëmin që kanë shkaktuar.”

Araghchi, kryenegociatori bërthamor i Iranit, tha se ai dhe i dërguari i SHBA-së, Steve Witkoff, shkëmbyen mesazhe me njëri-tjetrin gjatë dhe pas luftës, me iranianin që i tha amerikanëve se duhej një "zgjidhje fitimtare për të dyja palët", për të zgjidhur ngërçin disavjeçar mbi programin bërthamor të Iranit.

“Rruga drejt negociatave është e ngushtë, por jo e pamundur. Duhet ta bind hierarkinë time se nëse shkojmë për negociata, pala tjetër po vjen me vendosmëri të vërtetë për një marrëveshje të favorshme për të dyja palët”, tha ai.

Araghchi tha se Witkoff është përpjekur ta bindë se kjo është e mundur dhe ka propozuar rifillimin e bisedimeve. Por diplomati veteran iranian shtoi: “Ne kemi nevojë për masa të vërteta për ndërtimin e besimit nga ana e tyre.”

Ai tha se kjo duhet të përfshijë kompensim financiar, pa dhënë detaje, dhe siguri se Irani nuk do të sulmohet përsëri gjatë negociatave.

“Mesazhi im [për Witkoff] nuk është aq i komplikuar”, tha Araghchi. “Thashë se agresioni i fundit vërtetoi se nuk ka zgjidhje ushtarake për programin bërthamor të Iranit, por një zgjidhje e negociuar mund të gjendet.”

Araghchi tha se një uzinë e tretë e re pasurimi pranë Isfahanit — për të cilën Teherani kishte thënë disa ditë para konfliktit se do të aktivizohej në përgjigje të kritikave nga bordi i guvernatorëve të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike — u sulmua gjithashtu.

“Për aq sa di unë, u bënë përgatitjet [për pasurim], por nuk ishte aktiv kur u sulmua”, tha Araghchi.

Në një shenjë të sfidave me të cilat përballet rifillimi i diplomacisë, ai tha se lufta kishte nxitur rezistencë në rritje ndaj negociatave brenda establishmentit qeverisës të Iranit.

Ministri këmbënguli se Republika Islamike ishte e përkushtuar ndaj një programi paqësor dhe civil, nuk do ta ndryshonte doktrinën e saj dhe do t’i përmbahej një fetvaje dy dekadash të lëshuar nga Udhëheqësi i Revolucionit Islamik, Ajatollah Ali Khamenei, që ndalonte zhvillimin e armëve bërthamore.

Por Araghchi tha se lufta vetëm sa e kishte thelluar mosbesimin ndaj Presidentit të SHBA-së Donald Trump, i cili gjatë mandatit të tij të parë braktisi një marrëveshje të vitit 2015 që Irani nënshkroi me administratën Obama dhe fuqitë e tjera botërore.

“Ndjenjat kundër negociatave janë shumë të larta”, tha Araghchi. “Njerëzit më thonë: ‘Mos e humb më kohën, mos u mashtro prej tyre… nëse vijnë në negociata, kjo është vetëm një mbulim për qëllimet e tyre të tjera.’”

Araghchi përsëriti se nuk mund të ketë marrëveshje për sa kohë që Trump kërkon që Irani të bjerë dakord për zero pasurim, por tha se Uashingtoni duhet t'i adresojë shqetësimet e tij përmes negociatave.

«Ne mund të negociojmë, ata mund të paraqesin argumentin e tyre dhe ne do të paraqesim argumentin tonë», tha Araghchi. «Por me pasurim zero, nuk kemi asgjë». 

Araghchi kritikoi Mbretërinë e Bashkuar, Francën dhe Gjermaninë, nënshkrueset evropiane të marrëveshjes së vitit 2015, të cilat kanë paralajmëruar se do të aktivizojnë një mekanizëm "rikthimi" për të rivendosur sanksionet e OKB-së në fund të gushtit, nëse Teherani nuk rifillon negociatat me Uashingtonin dhe bashkëpunimin me IAEA-n.

Araghchi tha se Teherani do t’i jepte fund bisedimeve me fuqitë evropiane nëse ato do ta bënin këtë, duke i akuzuar ato se nuk i kanë përmbushur angazhimet e tyre sipas marrëveshjes së vitit 2015.

“Me evropianët, nuk ka asnjë arsye tani për të negociuar, sepse ata nuk mund t’i heqin sanksionet, nuk mund të bëjnë asgjë”, tha ai. “Nëse ata rikthehen, kjo do të thotë se ky është fundi i rrugës për ta.”/ Mehr Agency News.