Posterat kundër Boerit në Romë, mes akuzave dhe vizioneve për të ardhmen urbane

Nga Alba Kepi

“Modelin e Milanos nuk e duam”. “Rrezik social”. Këto janë fjalët që shfaqën në disa posterë të vendosur pranë stacionit të metrosë Monti Tiburtini në Romë, me fotografinë e arkitektit milanez Stefano Boeri, i cili aktualisht është në qendër të një debati të ashpër. Boeri, i hetuar në një çështje urbanistike në Milano bashkë me figura të tjera të njohura, u bë objekt i protestave anonime që shprehin pakënaqësi të dukshme ndaj projektit të tij të rigjenerimit urban të kryeqytetit italian, “Laboratorio Roma050”.

Por kush është Stefano Boeri vërtet, dhe përse një model si ai i Milanos shkakton kaq shumë polemika?

Në vitet e fundit, Boeri ka qenë protagonist i disa prej transformimeve urbane më të rëndësishme në Itali dhe jo vetëm. “Modeli i Milanos”, që ai ndihmoi të ndërtojë, është lavdëruar shpesh për aftësinë e tij për të tërhequr investime, inovacion dhe rritje ekonomike, si dhe për të menaxhuar kompleksitetin e qytetit modern. Por, ky model akuzohet gjithashtu se ka krijuar pabarazi shoqërore dhe ka përqendruar pasurinë në ambiente ekskluzive.

Në Romë, projekti “Laboratorio Roma050” tentoi të imagjinonte një të ardhme transformimi të qëndrueshëm dhe gjithëpërfshirës deri në vitin 2050, me një ekip arkitektësh ekspertë dhe të rinj të thirrur për të riparë kryeqytetin. Megjithatë, reagimet nuk munguan: sulmet e drejtpërdrejta në posterat anonimë tregojnë për një pjesë të qytetit që refuzon këtë vizion, ndoshta nga frika e ndryshimeve të shpejta ose nga një mosbesim më i gjerë ndaj elitave urbane.

Projekti “Roma050”: Vizion për të ardhmen e kryeqytetit mes sfidave dhe polemikave

Në vitin 2022, Stefano Boeri, arkitekti milanez u ftua nga kryetari i Bashkisë së Romës, Roberto Gualtieri, dhe nga këshilltari për Urbanistikën, Maurizio Veloccia, për të drejtuar një grup pune të përbërë nga arkitektë ekspertë dhe të rinj, me qëllim të hartimit të një vizioni të gjatë për të ardhmen e kryeqytetit italian deri në vitin 2050. Ky projekt u quajt “Laboratorio Roma050 – e ardhmja e Metropolit Botëror” dhe ishte propozimi i vetë Boerit.

Qeveria qendrore e majtë në Romë vendosi të ndërtojë rreth këtij projekti një mundësi strategjike, duke shfrytëzuar ekspertizën dhe reputacionin e arkitektit të lindur në vitin 1956. Megjithatë, rruga nuk ishte pa polemika. Një buxhet prej 750 mijë eurosh u caktua për të mbështetur punën e grupit prej 13 profesionistësh, përfshirë Boerin. Ky vendim, i miratuar nga Këshilli Bashkiak dhe menaxhuar nga “Risorse per Roma”, u kritikua ashpër nga partitë opozitare si Fratelli d’Italia dhe M5S, por edhe nga organizata lokale e arkitektëve, e cila denoncoi mungesën e transparencës dhe procedurat pa garë të hapur për përzgjedhjen e stafit.

Megjithatë, puna e Boerit dhe ekipit të tij të të rinjve filloi në vitin 2023 dhe solli rezultatet e para më 22 qershor 2025, me prezantimin në Campidoglio të skenarëve të transformimit dhe rigjenerimit urban të Romës për dekadat e ardhshme. Plani parashikon tre faza kryesore:

•           “Atlanti i Transformimeve”, që mbulon periudhën deri në vitin 2030,

•           “Afresku i Romës së ardhshme”, për periudhën 2030-2050,

•           dhe “Karta për Romën”, një manifest që përmbledh vizionin pas vitit 2050.

Ky projekt ambicioz synon të rigjallërojë Romën duke bashkuar zhvillimin urban, qëndrueshmërinë mjedisore dhe përfshirjen sociale, duke i dhënë qytetit një perspektivë të re, në një kohë kur sfidat e kryeqytetit janë më të mëdha se kurrë.

Megjithatë, ndërsa plani merr formë, kundërshtimet dhe dyshimet mbeten të pranishme, duke reflektuar tensionet politike dhe shqetësimet sociale që shoqërojnë çdo përpjekje për ndryshim në një qytet me trashëgimi kaq të thellë si Roma.