Mikroplastika në trupin e njeriut: Nga ajri që thithim te kockat dhe truri, çfarë rreziku përfaqëson ky ndotës i padukshëm?

Mikroplastikat nuk janë më vetëm një ndotës mjedisor: ato janë bërë pjesë e përditshmërisë sonë biologjike. Për herë të parë, shkencëtarët kanë konfirmuar praninë e tyre brenda kockave dhe trurit të njeriut, ndërsa hulumtimet sugjerojnë se këto grimca mikroskopike plastike po hyjnë në trupin tonë përmes ushqimit, ajrit dhe ujit – dhe më pas mund të grumbullohen në organet jetësore. Këto të dhëna alarmante vijnë ndërsa një sërë studimesh të reja po hetojnë rolin e mikroplastikës në përkeqësimin e sëmundjeve kardiovaskulare, rritjen e rrezikut për goditje në tru apo demencë, madje edhe për përshpejtimin e plakjes së trupit tonë.

Një burim i paçmuar i provave ndodhet në një fushë të qetë në Hertfordshire të Anglisë, ku prej vitit 1843 ruhen mostra toke dhe gruri nga eksperimentet më jetëgjata bujqësore në botë. Aty, krahas shenjave të testimeve bërthamore të viteve 1950, janë gjetur edhe mikroplastikat e para që përkojnë me zgjerimin e përdorimit të plastikës nga vitet ’60 e tutje. Andy Macdonald, kujdestari i koleksionit në Rothamsted Research, thotë se mikroplastika mund të ketë depërtuar në tokë përmes erës, gomave të traktorëve apo plehrave plastike, por tashmë është bërë pjesë e zinxhirit ushqimor.

Këto grimca janë gjetur jo vetëm në gjak, mëlçi dhe mushkëri, por edhe në arteriet që çojnë gjak në tru, në muskujt skeletorë dhe madje edhe në tru. Një studim i vitit 2024 nga studiues italianë zbuloi mikroplastika në pllakat e arterieve karotide të pacientëve me sëmundje të hershme të zemrës. Pas tre vitesh ndjekjeje, këta pacientë kishin 4.5 herë më shumë rrezik për atak në zemër, goditje në tru apo vdekje të papritur. Një tjetër studim në SHBA gjeti mikroplastika në tru, me pacientët që kishin pasur demencë që mbanin deri në 10 herë më shumë grimca plastike sesa ata pa këtë diagnozë.

Në një përpjekje për të kuptuar saktësisht sesi mikroplastika hyn dhe qarkullon në trupin e njeriut, në fillim të vitit 2025, tetë vullnetarë në Londër morën pjesë në një eksperiment ku gëlltitën qëllimisht lëngje që përmbanin mikroplastikë. Pjesë e një studimi të udhëhequr nga Stephanie Wright në Imperial College London, kjo “provë sfiduese njerëzore” synon të masë përqendrimin dhe lëvizjen e mikroplastikës në gjak. Në mungesë të një pragu të njohur për toksicitetin, këto të dhëna janë thelbësore për të kuptuar se sa plastikë mund të tolerojë trupi njerëzor përpara se të dëmtohet.

Por çfarë pasoja afatgjata mund të sjellë kjo? Studiuesit po shqyrtojnë lidhjet mes mikroplastikës dhe sëmundjeve kronike përmes studimeve te kafshët dhe modele të enëve të gjakut të rritura në laborator. Disa studime sugjerojnë se këto grimca mund të ndikojnë në plakjen e enëve të gjakut, të nxisin inflamacion të vazhdueshëm dhe të çojnë në dëmtime të ADN-së. Në det, zogjtë e detit janë diagnostikuar me një gjendje të re të quajtur “plasticozë”, e cila lidhet me akumulimin e mikroplastikës në trupin e tyre – një fenomen që mund të jetë duke ndodhur edhe te njerëzit.

Një aspekt tjetër shqetësues është roli që mikroplastikat mund të luajnë në përhapjen e rezistencës ndaj antibiotikëve. Disa mikroplastika veprojnë si bartëse të gjeneve rezistente ndaj medikamenteve, duke u bashkuar me bakteret dhe viruset në mënyra që mund të zvogëlojnë efektivitetin e trajtimeve. Aktualisht, në Antarktidë, studiuesit po mbledhin mostra nga ujërat e zeza të anijeve turistike për të identifikuar këto lloje të mikroplastikës në një mjedis të pastër nga ndotësit e tjerë.

Për ata që vuajnë nga sëmundje të frymëmarrjes, si astma, mikroplastikat që thithen nga ajri mund të përkeqësojnë ndjeshëm simptomat. Eksperimentet në shtëpitë e pacientëve po matin cilësinë e ajrit dhe po analizojnë mukusin për përmbajtje plastike në përpjekje për të lidhur ekspozimin me shpërthime të simptomave. Couceiro, që udhëheq këtë hulumtim në Universitetin e Portsmouth, thotë se qëllimi përfundimtar është të ndihmojnë prodhuesit të modifikojnë llojet e plastikës që përdoren në produkte të ndjeshme si pajisjet mjekësore.

Për më tepër, kërkime të fundit tregojnë se mikroplastikat mund të ndikojnë edhe në mënyrën si funksionojnë ilaçet – duke u bashkuar me to dhe duke ndryshuar përthithjen e përbërësve aktivë, veçanërisht në pacientët me kancer. Ndërsa nanoplastikat, edhe më të vogla se mikroplastikat, mund të kalojnë membranat qelizore dhe të grumbullohen brenda qelizave, duke shkaktuar potencialisht dëme të pariparueshme.

Përfundimisht, edhe pse nuk ka ende një lidhje shkak-pasojë të pakundërshtueshme mes mikroplastikës dhe sëmundjeve specifike, shkenca po avancon me hapa të sigurt drejt një kuptimi më të qartë të kësaj krize të padukshme. Studiuesit paralajmërojnë se, ndryshe nga ndotës të tjerë si tymi i duhanit, mikroplastikat përbëjnë një rrezik shumë më kompleks dhe të ndryshueshëm. Megjithatë, një gjë është e qartë: mikroplastika nuk është më thjesht një ndotës i ambientit – është tashmë një faktor që po sfidon shëndetin tonë nga brenda./ BBC - Syri.net