OKB drejt vendimit historik për detyrimet ligjore të shteteve ndaj krizës klimatike

Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND) pritet të japë të mërkurën një opinion këshillimor vendimtar, i cili do të përcaktojë se cilat janë detyrimet ligjore të shteteve përballë krizës klimatike. Ky vendim vjen si rezultat i një fushate të nisur nga studentë të Ishujve të Paqësorit dhe e mbështetur më pas nga Vanuatu dhe mbi 130 vende të tjera, të cilët i kërkuan OKB-së të sqarojë përgjegjësitë e shteteve përballë ndryshimeve klimatike.

Gjykata pritet t’u japë përgjigje dy pyetjeve thelbësore: Çfarë detyrimesh kanë shtetet sipas ligjit ndërkombëtar për të mbrojtur klimën për brezat e tanishëm dhe të ardhshëm? Dhe cilat janë pasojat ligjore për ato shtete që dështojnë të përmbushin këto detyrime, duke shkaktuar dëme të rënda klimatike?

Kryeministri i Vanuatusë, Jotham Napat, e cilësoi këtë moment si “një moment përcaktues për drejtësinë klimatike globale”, ndërsa theksoi se vendimi i GJND-së mund të jetë një mjet i fuqishëm për shtetet e cenueshme, për të kërkuar llogaridhënie dhe financim për humbjet dhe dëmet e pësuara nga ndryshimet klimatike.

Në seancat dëgjimore të dhjetorit të kaluar, GJND-ja dëgjoi më shumë se 100 shtete dhe organizata ndërkombëtare, duke e kthyer këtë rast në çështjen më të gjerë që është shqyrtuar ndonjëherë në historinë e kësaj gjykate të OKB-së.

Edhe pse opinioni i gjykatës nuk ka karakter detyrues, ai pritet të ketë ndikim të madh në formësimin e ligjit ndërkombëtar të klimës, të ndihmojë gjykatat kombëtare në vendimmarrje dhe të forcojë negociatat për klimën, përfshirë edhe ato që do të mbahen në COP30 në Brazil më vonë këtë vit.

Vendet e Paqësorit, të cilat janë në vijën e parë të pasojave klimatike – nga zhdukja e territorit për shkak të rritjes së detit, te dëmet nga ciklonet e fuqishme – kanë kërkuar që vendimi i gjykatës të vendosë qartazi se shtetet mbajnë përgjegjësi edhe për dëmet përtej kufijve të tyre.

Megjithatë, disa nga ndotësit më të mëdhenj në botë kanë argumentuar se kuadri ekzistues ndërkombëtar, përfshirë Marrëveshjen e Parisit, është i mjaftueshëm dhe nuk nevojiten udhëzime të reja. Ata i druhen pasojave që një vendim i tillë mund të ketë përballë padive gjyqësore ose kërkesave për kompensim.

Por për shumë ekspertë ligjorë dhe aktivistë klimatikë, vendimi i GJND-së është një moment kthese, një përballje historike e shteteve të vogla dhe më të cenueshme me strukturat globale të pushtetit – një betejë e re e “Davidit kundër Goliathit”, me drejtësinë klimatike si qëllimin e përbashkët.