Një histori e shkurtër arti mbi tradhtinë bashkëshortore

Një shikim i vjedhur mes një turme, një hije që rrëshqet nëpër një derë, një dashnor i fshehur pas një perdeje, tradhtia bashkëshortore ka qenë gjithmonë një dramë e fshehtësisë.

Nga kryeveprat e Rilindjes te fotot e tabloidëve, akti i tradhtisë romantike jo vetëm që ka ndikuar jetët personale, por ka lënë gjurmë edhe në historinë e artit. Piktorët ndër shekuj e kanë kthyer këtë shkelje intime në art, duke ftuar shikuesin të bëhet vëzhgues i pasionit, fajit dhe dëshirës.

Historikisht, përfaqësimet artistike të tradhtisë janë përdorur për të ngritur pyetje rreth rëndësisë së dashurisë dhe dëshirës seksuale në martesë. Artistët kanë eksploruar gjithashtu fajin dhe ndëshkimin, si dhe pasojat që sjell pabesia për familjet e të pabesëve.

Artistët e Rilindjes dhe Barokut e kanë trajtuar temën e tradhtisë përmes tregimeve biblike. Duke paraqitur skena nga periudha kur ndëshkimi për gratë tradhtare ishte vdekja, artistë si Rembrandti, Rubensi dhe Tintoretto eksploruan proceset fetare ndëshkuese dhe vështirësinë për të dhënë gjykime morale.

Piktura e Rembrandtit “Gruaja e Kapur në Tradhti” (1644) tregon historinë kur një grup farisenjsh testojnë bindjen e Krishtit ndaj ligjit hebraik duke i sjellë para një grua që tradhton. Dënimi i saj sipas ligjit të Moisiut ishte gurëzimi deri në vdekje. Por Krishti u përgjigj: “Ai që është pa mëkat, le të hedhë i pari gurin mbi të”, duke theksuar hipokrizinë morale të burrave që e gjykonin.

Edhe pse figura e Jezusit është qendrore në pikturë, gruaja është në thelb të skenës. Ajo duket e penduar, veshur me të bardha dhe e rrethuar nga dritë, kontrast i fortë me figurat mashkullore në hije përreth saj.

Kjo nuk do të thotë se gratë përherë përshkruheshin si të pambrojtura. Në Europën e hershme moderne (rreth viteve 1450–1800), perceptimet për gratë ndihmoheshin nga figura biblike si Eva. Besohej gjerësisht se gratë ishin më epshore, më të dobëta ndaj tundimit dhe më dinake se burrat. Piktori gjerman Lucas Cranach e përshfaqi këtë bindje në pikturën “Përralla e Gojës të së Vërtetës” (1534), ku një grua e martuar përpiqet të shmangë ndëshkimin përmes një mashtrimi të organizuar nga dashnori i saj i maskuar si budalla.

Zhanre të caktuara artistike u përdorën për të publikuar dhe kritikuar ndryshimet ligjore rreth tradhtisë dhe divorcit. Për shekuj, gjykatat kishtare në Britani merreshin me mosmarrëveshjet martesore. Divorci i plotë (që lejonte martesë të re) mund të miratohej vetëm nga Parlamenti, duke e bërë atë të arritshëm vetëm për burrat shumë të pasur.

Arti i divorcit

Pas miratimit të Ligjit për Shkaqet Martesore në vitin 1857, divorci kaloi në gjykatat civile, duke u bërë i mundshëm për shtresa më të gjera të shoqërisë. Disa vepra të para-rafaelitëve, si cikli “E kaluara dhe e tashmja” nga Augustus Egg, përshkruajnë dëmet që tradhtia dhe divorci sillnin në familje. Egg theksonte se gratë pas divorcit përjashtoheshin nga rrjetet shoqërore e familjare dhe ndëshkoheshin më ashpër se burrat.

Satiristët si James Gillray dhe Thomas Rowlandson zgjodhën mjete të tjera për të kritikuar ligjet mbi tradhtinë përmes talljeve ndaj padisë civile të njohur si “Bisedë Kriminale”. Kjo padi, e përdorur nga fillimi i shekullit XVIII deri në vitin 1857, lejonte një burrë të padiste dashnorin e gruas për humbjen e dashurisë dhe mbështetjes shtëpiake. Nëse fitonte, ai merrte dëmshpërblim, ndonjëherë në dhjetëra mijëra sterlina.

Paditë “crim con” zakonisht bëheshin nga aristokracia dhe shpesh gjykoheshin në Gjykatën Mbretërore, që ishte e hapur për publikun dhe gazetarët, duke i kthyer proceset në spektakël publik. Moralistët e kohës i kritikonin këto gjyqe si amorale, duke theksuar absurditetin që një burrë të përfitonte para për shërbimet seksuale të gruas së tij.

Rasti më i famshëm ishte ai i Worsley kundër Bisset në shkurt 1782. Thuhej se Lady Worsley po bënte një banjë në Maidstone, kur burri i saj ngriti dashnorin e saj, kapiten Bisset-in, mbi supe që të shihte trupin e saj lakuriq. Implikimi që Worsley ishte një vëzhgues pervers që “shiste” gruan e vet u përhap aq shumë sa ndikon edhe gjyqin: gjykatësi i dha vetëm një shilingë dëmshpërblim.

Këto satira ishin argëtuese, por shërbyen edhe për të kritikuar elitën sunduese dhe për të nxitur reforma politike. Tradhtitë e figurave publike, si admiral Nelsoni, politikani Charles James Fox, aktorja Mary Robinson apo vetë mbreti George IV, përdoreshin për të nxjerrë në pah prishjen morale të elitës.

Historia e tradhtisë në art hedh dritë mbi ndërlidhjen mes marrëdhënieve personale dhe sferës publike. Edhe sot, kur marrëdhëniet konsensuale nuk mbikëqyren më nga ligji, tradhtitë mbeten temë debati për moralin privat, martesën ideale dhe të drejtën për të gjykuar. Ne vazhdojmë të shijojmë rastet për të moralizuar ndërsa kënaqemi nga historitë pikante të të tjerëve. / The Conversation