Kabul po mbaron ujin... Si një kryeqytet modern po përballet me katastrofën e thatësirës

Kur dielli ngrihet mbi malet e tharë të Kabulit, fillon për familjen një betejë e përditshme për të gjetur ujë – dhe për ta ruajtur atë.

Zëri i tankerëve të ujit që kalojnë në lagjen e Raheelës në kryeqytetin afgan nxit nënën 42-vjeçare të katër fëmijëve të dalë me ngut në rrugë për të mbushur kovat dhe kanistrat e familjes së saj. Sasia e ujit që kanë gjithmonë është e pakët, thotë ajo, dhe çdo litër kushton shtrenjtë, duke u shtrirë deri në limitin e durimit dhe buxhetit të tyre.

“Nuk kemi fare akses në ujë (për pije),” i tha Raheela, që përdor vetëm një emër, CNN-it. “Mungesa e ujit është një problem i madh që prek jetën tonë të përditshme.”

Kabul është pranë një katastrofe. Sipas një raporti të fundit të organizatës joqeveritare Mercy Corps, kryeqyteti mund të bëhet qyteti i parë modern në botë që do të mbetet plotësisht pa ujë, dhe kjo krizë mund të çojë në kolaps ekonomik.

Rritja e popullsisë, kriza klimatike dhe nxjerrja e tepruar e ujit nëntokësor kanë shteruar burimet, thonë ekspertët, dhe pothuajse gjysma e puseve të qytetit kanë tharë.

Familja e Raheelës duhet të paguajë për çdo pikë uji dhe e përdor atë me kujdes, duke sakrifikuar ushqimin dhe nevojat e tjera vetëm për të pirë dhe larë.

“Jemi shumë të shqetësuar,” tha ajo. “Shpresojmë për më shumë shi, por nëse gjërat përkeqësohen, nuk di si do t’ia dalim,” tha ajo për CNN.

Është një emergjencë që “nuk është vetëm një çështje uji,” paralajmëroi Marianna Von Zahn, drejtoreshë programesh e Mercy Corps në Afganistan. “Është krizë shëndetësore, krizë ekonomike dhe emergjencë humanitare, të gjitha së bashku.”

Një kombinim i fuqishëm

Vetëm tridhjetë vjet më parë, popullsia e Kabulit ishte nën 2 milionë, por rrëzimi i Talibanit në 2001 solli një valë emigrantësh, tërhequr nga premtimi për siguri dhe mundësi ekonomike.

Ndërsa popullsia rritej, rritej edhe kërkesa për ujë.

Kabul mbështetet kryesisht në ujin nëntokësor, i cili furnizohet nga shkrirja e borës dhe akullnajave në malet e Hindu Kush. Por menaxhimi i keq dhe nxjerrja e tepruar kanë ulur nivelet deri në 30 metra gjatë një dekade, sipas Mercy Corps.

Kabul nxjerr 44 milion metra kub ujë nëntokësor më shumë çdo vit sesa natyra mund ta ripërtërijë, tha Mercy Corps, një pabarazi shqetësuese që po shteron rezervat e qytetit dhe financat e banorëve.

Disa familje, si ajo e Ahmad Yasin, kanë gërmuar puse më të thellë, duke kërkuar ujë më shumë për kovat e tyre.

Yasin, 28 vjeç, jeton në një familje të madhe me 10 anëtarë në veri të qytetit. Për muaj me radhë, ai dhe vëllai i tij rrinë në radhë orë të tëra çdo ditë pranë një xhamie me pus të madh për të marrë ujë për fëmijët, prindërit dhe familjarët.

“Kjo na pengonte në punë dhe ndikonte në të ardhurat,” tha ai. Kështu kursyen për gjashtë muaj, duke sakrifikuar ushqimin, për të mbledhur 40,000 afganë (rreth 550 dollarë) për të gërmuar pusin në oborr.

Ata gërmuan 120 metra derisa gjetën ujë – që është falas për përdorim bazik, por nuk mund ta pinë. “Nuk është i sigurt,” tha ai.

“Që kur shpenzuam të gjitha paratë për pusin, nuk mund të blejmë filtër apo ujë të pastër. Prandaj ne e zienim ujin e pusit për shumë kohë, e lëmë të ftohet dhe pastaj e pimë.”

Derisa 80% e ujit nëntokësor të Kabulit është i kontaminuar, sipas Mercy Corps, për shkak të përdorimit të gjerë të tualeteve me gropë dhe ndotjes nga mbeturinat industriale.

Diarrea dhe të vjellat janë “probleme të përditshme në qytet,” tha Sayed Hamed, 36 vjeç, që jeton me familjen në lagjen Taimani.

“Në qytet shpesh sëmuremi për shkak të ujit të ndotur, qoftë duke pirë në shtëpi të të tjerëve, në restorante, apo edhe kur lahemi,” tha punonjësi i qeverisë.

Kriza thellohet edhe nga ndjeshmëria e Kabulit ndaj ndryshimeve klimatike.

“Po bie më shumë shi, por po bie më pak borë,” tha Najibullah Sadid, studiues i menaxhimit të burimeve ujore. “Kjo po ndikon në qytetin që ka pak infrastrukturë për të kontrolluar përmbytjet e shpejta… bora na ndihmonte, por tani kemi më pak dhe kjo po dëmton ripërtëritjen e ujit nëntokësor.”

Nëse trendi vazhdon, UNICEF parashikon që Kabul do të shterojë nga uji nëntokësor deri në vitin 2030.

Kur uji mungon, shumë shkojnë tek tankerët

Ata që nuk kanë mundësi të gërmojnë puse të thella janë të varur nga kompanitë private ose nga ndihmat.

Rustam Khan Taraki shpenzon deri në 30% të të ardhurave për ujë, kryesisht duke blerë nga tankerët e licencuar.

Por për familjet që nuk kanë mundësi, opsioni i vetëm është të shkojnë në xhami, shpesh larg, për ujë.

Në agim, Hamed, punonjësi i qeverisë, qëndron në radhë për orë pranë një pusi për të mbushur dy kovë për familjen e tij. Gjatë ditës, dy fëmijët e tij, 13 dhe 9 vjeç, bëjnë radhë për ta mbushur sërish, duke lënë shkollën për të ngjitur kodrën me kova të rënda nën diellin e nxehtë.

Kriza po ndikon në të ardhmen e fëmijëve, tha Von Zahn nga Mercy Corps. “Orët që fëmijët duhet të kalojnë në shkollë, tani i kalojnë duke sjellë ujë për familjet,” tha ajo.

“Këto strategji të dëmshme thellojnë ciklin e varfërisë dhe rrezikut për gratë dhe fëmijët.”

Gratë përballen më shumë me këtë krizë — detyrohen të ecin orë të tëra nëpër Kabul për ujë, duke rrezikuar sigurinë e tyre nën sundimin e Talibanit, i cili ndalon që ato të dalin jashtë pa një burrë të familjes.

“Nuk është e lehtë për një grua të dalë, sidomos në kushtet aktuale kur ajo duhet të jetë me një mashkull nga familja që të mund të dalë,” tha për CNN një grua 22-vjeçare nga Kabul, që nuk deshi të identifikohej.

“Ka shumë vështirësi për çdo grua apo vajzë të dalë vetëm për ujë. Mund të ngacmohen apo shqetësohen në rrugë,” tha ajo.

CNN ka kërkuar përgjigje nga Talibanët.

Një e ardhme e zymtë

Përveç krizës klimatike, rritjes së popullsisë dhe menaxhimit të keq, kriza e ujit në Kabul thellohet nga trazirat politike.

Talibanët morën kontrollin e vendit në gusht 2021 pas tërheqjes kaotike të forcave të udhëhequra nga SHBA-ja, duke çuar vendin në prag të kolapsit ekonomik pasi ndihmat e zhvillimit dhe sigurimit u pezulluan.

Që atëherë, ndihmat humanitare, përmes organizatave joqeveritare dhe jashtë kontrollit qeveritar, kanë mbuluar pjesërisht boshllëkun. Por vendimi i presidentit amerikan Donald Trump për të ndalur ndihmat këtë vit ka përkeqësuar situatën.

Pezullimi i fondeve nga USAID është “një nga ndikimet më të mëdha,” tha Von Zahn nga Mercy Corps. Deri në fillim të 2025, vetëm rreth 8 milion dollarë nga 264 milionë dollarë të nevojshëm për ujë dhe sanitacion janë dhënë.

“Kjo është një përzierje e rrezikshme: sistemet lokale që po shkatërrohen, financime të ngrira dhe tensione rajonale — ndërkohë që afganët e thjeshtë përballen me një krizë në përkeqësim çdo ditë,” tha ajo.

Kjo lë të ardhmen e shumë prej banorëve të Kabulit në pasiguri.

Vite më parë, kur Raheela dhe familja e saj u zhvendosën në lagjen aktuale, qiraja ishte më e lirë, xhamia kishte ujë dhe jeta ishte e menaxhueshme, tha ajo.

Tani, ajo nuk e di sa kohë do të mund të mbijetojnë në qytet.

“Nuk do të kemi tjetër zgjedhje veçse të shpërngulemi përsëri,” tha ajo, “Ku do të shkojmë nga këtu? Nuk e di.”/CNN