Si e provokoi reagimin e Putinit kthimi i Serbisë drejt Perëndimit
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, shpresonte t’i jepte fund shpejt luftës së Rusisë në Ukrainë, por gjashtë muaj pas marrjes së detyrës, ai mbeti vetëm për të shprehur zhgënjimin e tij me presidentin rus, Vladimir Putin, pas telefonatës së tyre javën e kaluar, për shkak të ngurrimit të vazhdueshëm të Putinit për t’i dhënë fund luftës trevjeçare në Evropë.
Putini po përgatitet për një betejë të gjatë politike ndikimi me Uashingtonin. Serbia, një vend i Ballkanit Perëndimor gjithashtu miqësor me Rusinë, duket se është tani një objektiv i ri, pasi ka dalë në dritë se Serbia e furnizonte Ukrainën me armë për një kohë të gjatë, që nga fillimi i luftës.
Moska e quajti atë “thikë pas shpine” dhe “tradhti”, me agjencinë ruse të spiunazhit që publikoi një deklaratë ku sugjeronte se raketat për lëshues të shumëfishtë raketash dhe predha mortajash, ose komponentët e tyre, u shitën përmes dy kompanive nga Bullgaria dhe Republika Çeke, duke e bërë këtë një qortim të dytë zyrtar nga Moska drejtuar Beogradit, brenda një muaji.
Aleksandr Dugin, filozof i njohur rus i ekstremit të djathtë, i referuar shpesh në mediat ruse si "truri i Putinit", i cili u sanksionua nga Departamenti i Thesarit i SHBA-së në vitin 2015 për përfshirjen e tij në luftën e Rusisë, sugjeroi që "Presidenti serb (Aleksandar) Vuçiç ka humbur legjitimitetin", duke dhënë gjithashtu mbështetje për protestat e vazhdueshme kundër korrupsionit, neglizhencës dhe ndërtimeve me cilësi të dobët në Serbi, që nuk u ndalën kurrë pas shembjes vdekjeprurëse të tendës në Novi Sad më 1 nëntor 2024. Kohët e fundit, presidenti serb njoftoi ndalimin e të gjitha eksporteve të pajisjeve ushtarake.
Përveç armatosjes së Ukrainës, Putinit nuk i pëlqyen marrëveshjet e fundit të mëdha të Serbisë me Perëndimin. Korrikun e kaluar, Serbia, BE-ja dhe Gjermania nënshkruan një marrëveshje për zinxhirin e furnizimit me bateri, duke i dhënë BE-së qasje në lëndët e para të nxjerra në Serbi.
Me një depozitë të konsiderueshme litiumi, veçanërisht në Luginën e Jadarit, Serbia ka potencialin të bëhet një furnizuese e madhe evropiane e metalit thelbësor për bateritë.
Kancelari i atëhershëm i Gjermanisë, Olaf Scholz, e vlerësoi marrëveshjen si një megaprojekt që mund të zvogëlonte varësinë e Evropës nga Kina. Nëse zbatohet, projekti i litiumit Jadar prej 2.4 miliardë dollarësh (2 miliardë euro) mund të mbulojë 90% të nevojave aktuale të Evropës për litium.
Në Beograd, dhjetëra mijëra protestues u mblodhën kundër marrëveshjes, nga frika e ndotjes së pariparueshme të luginës së Jadarit, pavarësisht paralajmërimeve të zyrtarëve për komplotin e tyre të dyshuar për të rrëzuar Vuçiçin dhe qeverinë e tij. Shumë prej tyre valëvitnin flamurin me ngjyra të kombinuara ruse dhe serbe.
Ndërsa Putini mund të ketë shpresuar të marrë në dorë rezervat e mëdha të litiumit në Serbi, vetëm javën e kaluar trupat ruse kanë marrë kontrollin e një prej depozitave më të vlefshme të litiumit në Ukrainë, pranë fshatit Shevchenko në rajonin e Donetskut, duke lënë vetëm dy nga katër depozita litiumi në Ukrainën qendrore nën kontrollin e qeverisë.
Serbia nënshkroi gjithashtu një marrëveshje prej 2.7 miliardë eurosh për të blerë avionë luftarakë Rafale nga Dassault Aviation e Francës, duke sinjalizuar një ndryshim të madh në qëndrimin e sigurisë dhe atë politik të Serbisë, duke u larguar nga Rusia, aleati i saj tradicional dhe furnizuesi i armëve.
Së fundmi, Bordi i Drejtorëve të EXIM-it të SHBA-së miratoi një angazhim paraprak ndaj Grupit Telekom të Serbisë prej 50 milionë dollarësh (42.8 milionë euro) për të mbështetur përgatitjen dhe zbatimin e rrjetit të tyre të telekomunikacionit 5G. Ky transaksion përforcon më tej Programin e EXIM-it për Kinën dhe Eksportet Transformuese (CTEP), pasi siguria 5G është një përparësi e lartë qeveritare dhe bie në njërën nga 10 fushat e eksportit transformues të mbështetura nga EXIM.
E gjithë kjo ishte e mjaftueshme që Moska të vendoste të përpiqej të destabilizonte qeverinë në Beograd. Mbetet të shihet nëse Putini e ka kaluar tashmë "vijën e kuqe" të Trump dhe nëse Uashingtoni është i gatshëm të zbatojë sanksione më të dhimbshme ndaj Rusisë.
Një gjë është e qartë – sfida e vazhdueshme e Moskës dhe aktivitetet e paligjshme në lagjet e saj e kanë zgjuar administratën Trump./ Euronews.