‘A kanë ar brenda?’ - Prada nën akuzë për plagjiaturë: Sandalet tradicionale të Indisë shiten si luks pa asnjë meritë për artizanët

Qyteti Kolhapur në Indinë Perëndimore është futur në qendër të vëmendjes ndërkombëtare, pasi mijëra artizanë vendas akuzojnë markën luksoze italiane Prada për plagjiaturë të sandaleve tradicionale Kolhapuri, pa dhënë asnjë lloj krediti.

Në një punëtori të vogël, 58-vjeçari Sadashiv Sanake vazhdon të rrahë lëkurën me çekiç për të prodhuar 8-10 palë sandale në ditë, që shiten për vetëm 8 deri në 10 dollarë. Ai mësoi zanatin si fëmijë. Kur BBC i tregoi atij se modelet e Prada-s mund të shiten për qindra paund, ai pyeti me ironi: "Po a kanë ar brenda?"

Zemërimi shpërtheu në rrjete sociale, ku u ngritën akuza për përvetësim kulturor, duke e detyruar Prada-n të njohë publikisht origjinën e dizajnit. Tani, politikanë lokalë dhe shoqata artizanësh janë rreshtuar në mbështetje të mjeshtërve vendas, që kërkojnë njohje dhe përfitime nga trashëgimia e tyre.

Një industri tradicionale në krizë

Vetëm 5,000 artizanë vazhdojnë të merren me prodhimin tradicional në Kolhapur. Kushtet e vështira, mungesa e mbështetjes dhe konkurrenca nga produktet sintetike kanë zbehur interesin për zanatin. Edhe fëmijët e mjeshtreve nuk duan ta trashëgojnë.

Sunita Satpute, 60 vjeç, fiton vetëm 4 deri në 5 dollarë në ditë, pavarësisht punës intensive, veçanërisht në gdhendjen e detajeve fine që bëjnë këto sandale unike.

Rritja e kostove dhe ndalimi i therjes së lopëve

Tradicionalisht, sandalet prodhoheshin nga lëkura e lopëve dhe buajve, por pas ndalimit të therjes së lopëve në vitin 2015 në shtetin Maharashtra, artizanët janë detyruar të blejnë lëkurë nga shtetet fqinje – çka ka rritur kostot dhe vështirësitë.

Prada dhe mungesa e mbrojtjes ndërkombëtare

Në vitin 2019, sandalet Kolhapuri morën statusin e treguesit gjeografik (GI) në Indi, që i mbron brenda vendit, por nuk ka asnjë ligj ndërkombëtar që ndalon markat e huaja nga imitimi estetik.

Aishwarya Sandeep, avokate nga Mumbai, thotë se India mund ta çojë çështjen në Organizatën Botërore të Tregtisë (OBT), por kjo është një procedurë e gjatë dhe e kushtueshme.

Prada në dialog, artizanët në pritje

Shoqata tregtare MCCIA po planifikon të patentojë dizajnin Kolhapuri, dhe është në negociata me Prada-n. Një takim pritet të zhvillohet javën që vjen, tha kreu i MCCIA, Lalit Gandhi.

Sipas tij, përfshirja e Prada-s mund të sjellë përfitime, nëse ndajnë fitimet me artizanët. Rohit Gavali, një shitës sandalesh në Kolhapur, tha se ka pasur interes në rritje: "Klientë nga Dubai, SHBA dhe Katari po kërkojnë modelin e Prada-s. Por duhet edhe respekt, jo vetëm bujë."

Një problem më i gjerë: kultura e përvetësimit në modën globale

Kjo nuk është hera e parë që një markë ndërkombëtare akuzohet për përvetësimin e motiveve indiane, pa përfshirje të drejtpërdrejtë të artizanëve.

Ritu Beri, stiliste e njohur indiane, thotë:

"India duhet të luftojë për bashkë-markim dhe ndarje të të drejtave. Sa më shumë të vlerësojmë trashëgiminë tonë, aq më pak do të na shfrytëzojnë."

Për momentin, një kërkesë zyrtare është dorëzuar në gjykatë të lartë, ku kërkohet kompensim financiar dhe bashkëpunim i detyruar ndërmjet Prada-s dhe shoqatave artizanale.