Efektet e fshehura të telefonave inteligjentë në gjuhën e fëmijëve

Që nga dalja e tyre në 2007, telefonat inteligjentë janë bërë një pjesë e pandashme e jetës së përditshme, duke ndikuar në ndërveprimet mes prindërve dhe fëmijëve. Hulumtimet tregojnë se, megjithëse prindërit zakonisht i përdorin telefonat inteligjentë rrallë në praninë e fëmijëve të tyre (Hiniker et al., 2015), kur e bëjnë këtë, vëmendja e tyre fokusohet kryesisht te pajisja. Kjo çon në një fenomen të quajtur teknondërhyrje, e cila i referohet ndërprerjeve të ndërveprimeve prind-fëmijë të shkaktuara nga përdorimi i teknologjisë (Vanden Abeele et al., 2020; McDaniel & Coyne, 2016). Këto ndërprerje mund të jenë të dëmshme për zhvillimin e fëmijës (Bordeleau et al., 2012). Duke marrë parasysh që fëmijët kalojnë një kohë të konsiderueshme në shtëpi me prindërit para se të fillojnë shkollën, është thelbësore të shqyrtojmë efektet e teknondërhyrjes gjatë këtyre viteve formuese (Smith et al., 2000).

Teknondërhyrja, veçanërisht shpeshtësia e njoftimeve zanore që marrin prindërit, mund të pengojë zhvillimin e fjalorit tek foshnjat. Një studim i kryer me fëmijë 18-25 muajsh në Zelandën e Re tregoi një lidhje negative mes nivelit të njoftimeve dhe rritjes së fjalorit (Corkin et al., 2021). Në eksperimente me nëna amerikane dhe fëmijët e tyre 2-vjeçarë, ndërprerjet nga thirrjet telefonike çuan në ulje të mësimit të fjalëve të reja të veprimit, krahasuar me ndërveprimet pa ndërprerje (Reed et al., 2017). Një tjetër studim me fëmijë 3-5 vjeç tregoi se prindërit bënin më pak pyetje eksploruese kur përdornin telefona inteligjentë sesa gjatë aktiviteteve të tjera, duke bërë që edhe fëmijët të bënin më pak pyetje (Gaudreau et al., 2021). Këto studime sugjerojnë se teknondërhyrja ndikon negativisht në zhvillimin gjuhësor.

Megjithatë, është e rëndësishme të shqyrtohen faktorët ndërmjetësues që mund të ndikojnë në marrëdhënien mes teknondërhyrjes dhe zhvillimit të gjuhës. Teknondërhyrja mund të çojë në humbjen e vëmendjes ndaj foshnjave gjatë ndërveprimeve, duke penguar ndjekjen e shikimit (Bury et al., 2020). Hulumtimet tregojnë se përdorimi i telefona inteligjentëve ndikon negativisht në kontaktin me sy mes prindërve dhe fëmijëve. Studime vëzhguese në SHBA dhe Izrael zbuluan se prindërit që përdornin telefonat në ambiente publike, si parqe apo restorante, shpesh kthenin shikimin larg fëmijëve, duke reduktuar kontaktin me sy (Elias et al., 2020). Një tjetër studim tregoi se, megjithëse prindërit mbanin kontaktin me sy gjatë thirrjeve telefonike, ata angazhoheshin më pak gjatë navigimit në ekran (Radesky et al., 2014).

Duke qenë se nënat priren të përdorin më shumë gjuhë gjatë vëmendjes së përbashkët me fëmijët (Tomasello & Farrar, 1986), përdorimi i telefonave inteligjentëve mund të pengojë këto mundësi të vlefshme gjuhësore. Studimet tregojnë se kur prindërit përdorin telefonat e tyre, ata nisin më pak ndërveprime verbale dhe joverbale me fëmijët (Radesky et al., 2015). Një studim në SHBA zbuloi se kujdestarët angazhoheshin më pak në vëmendje të përbashkët kur përdornin pajisje mobile krahasuar me kur ishin pa to, me një rënie më të madhe kur ishin thellësisht të përqendruar në pajisje (Ochoa et al., 2021).

Një numër në rritje studimesh sugjerojnë se teknondërhyrja lidhet me uljen e reagimit prindëror (Braune-Krickau et al., 2021). Në një studim me nëna japoneze dhe foshnjat e tyre 3-6 muajshe, ato që nuk përdornin telefonat inteligjentë gjatë ushqyerjes me gji ishin më të afta të përshtatnin qëndrimin e tyre për të ruajtur kontaktin me sy dhe të vërenin menjëherë kur foshnja kishte mbaruar ushqyerjen. Por kur të njëjtat nëna përdornin telefonat gjatë ushqyerjes, përgjigjet e tyre ishin dukshëm të vonuara (Nakagawa et al., 2019). Kjo sugjeron se teknondërhyrja, edhe në fazat e hershme të zhvillimit, mund të pengojë aftësinë e prindërve për të interpretuar dhe reaguar ndaj sinjaleve të foshnjave të tyre.

Studimet vëzhguese në mjedise të ndryshme e kanë konfirmuar këtë, duke treguar një rënie të reagimit të prindërve kur angazhohen me telefonat inteligjentë (Abels et al., 2018; Elias et al., 2020), veçanërisht me rritjen e njoftimeve (Corkin et al., 2021). Vetë fakti që një telefon inteligjentë është i ndezur mund të çojë në ndërveprime më pak të ngrohta dhe të përgjegjshme mes prindërve dhe fëmijëve (Rothstein, 2018). Kjo sugjeron se prania e një telefoni inteligjent të aktivizuar mund të shkaktojë shpërqendrime njohëse që ndikojnë negativisht në prindërimin (McDaniel, 2021), duke penguar kështu zhvillimin e gjuhës.

Ndërprerjet në kontingjencë mund të luajnë një rol kyç në mënyrën se si teknondërhyrja ndikon në zhvillimin e gjuhës, pasi ndërhyrjet mund të pengojnë përgjigjet e vazhdueshme dhe të qëndrueshme (Reed et al., 2017). Nëse prindërimi i përgjegjshëm është jetik për përvetësimin e gjuhës, atëherë ndërprerjet, pavarësisht burimit të tyre, mund të ndikojnë në këto ndërveprime. Një studim tjetër tregoi se ndërprerjet si nga telefonat inteligjentë ashtu edhe nga detyrat me letër ulën njësoj reagimin prindëror (Konrad et al., 2021). Prandaj, teknondërhyrja mund të mos ndikojë drejtpërdrejt në gjuhë, por të ndërpresë proceset thelbësore për zhvillimin e saj.

Megjithatë, disa prova sugjerojnë se përdorimi i telefonave inteligjentëve nuk e prish gjithmonë ndërveprimin. Ndonjëherë, përdorimi i telefona inteligjentëve nga prindërit mund të ketë edhe efekte pozitive në zhvillimin e gjuhës (Kildare & Middlemiss, 2017). Për shembull, mund të shërbejë si një pikë e përbashkët vëmendjeje, duke ndihmuar në zgjerimin e fjalorit përmes diskutimeve të ndara mbi pajisjen (Corkin et al., 2021). Aktivitetet si shikimi i ekraneve ose bërja e fotove nxisin nivele më të larta të vëmendjes së përbashkët krahasuar me dërgimin e mesazheve apo rrëshqitjen në ekran (Ochoa et al., 2021). Kështu, ndikimi i përdorimit të telefonit inteligjent në zhvillimin e gjuhës varet nga mënyra dhe qëllimi i përdorimit të tij.

Telefonat inteligjentë gjithashtu mund të ndihmojnë në uljen e stresit të prindërve duke ofruar mbështetje emocionale dhe praktike, si qasja në informacion dhe rrjete sociale (Wolfers, 2021). Për shembull, një studim tregoi se kërkimi i mbështetjes sociale përmes telefonave inteligjentë uli ndjeshëm ndjenjat e vetmisë tek nënat (Coyne et al., 2022). Kur prindërit përjetojnë nivele më të ulëta stresi, ndërveprimet e tyre me fëmijët kanë më shumë gjasa të jenë të përgjegjshme dhe të nxisin vëmendjen e përbashkët, duke përmirësuar kështu cilësinë e marrëdhënieve prind-fëmijë.

Si përfundim, megjithëse telefonat inteligjentë shpesh e largojnë vëmendjen e prindërve nga fëmijët e tyre të vegjël, duke penguar përgjegjshmërinë dhe ndërveprimet kyçe, tabloja nuk është plotësisht negative. Këto pajisje mund të krijojnë lidhje, qoftë duke shërbyer si pika të përbashkëta vëmendjeje, qoftë duke lehtësuar stresin prindëror. Për të kuptuar plotësisht ndikimin e teknondërhyrjes në zhvillimin e gjuhës, nevojiten kërkime të mëtejshme. Duke shqyrtuar si sfidat ashtu edhe mundësitë që ofron përdorimi i teknologjisë, mund të promovojmë ndërveprime më të shëndetshme dhe më të pasura mes prindërve dhe fëmijëve, duke shfrytëzuar përfitimet e teknologjisë dhe duke minimizuar efektet e saj negative. / Psychology Today - Syri.net