Facebook mbush 19 vjeç: Rritja, skandalet dhe epoka e Metës

Ishte 4 shkurt 2004 kur Mark Zuckerberg themeloi Facebook si anëtar i Universitetit të Harvardit. 

Nuk do të ishte ekzagjerim të thuash se zakonet e dekadave shoqërore ndryshuan në këtë ditë. 

Fillimisht vetëm studentët e Harvardit kishin akses. Ajo u zgjerua gradualisht për të ashtuquajturën "Ivy League", siç u karakterizua një grup prej tetë universitetesh elitare amerikane.

Pak më vonë, në vitin 2005, e drejta e qasjes u zgjerua edhe për nxënësit e shkollave të caktuara të mesme dhe pjesëtarët e komuniteteve të caktuara studentore. 

Ndërsa më 26 shtator 2006 shërbimi u bë i aksesueshëm për çdo person mbi 13 vjeç.

Emri i platformës erdhi nga dokumentet e prezantimit të anëtarëve të komuniteteve universitare dhe shkollave përgatitore, të cilat u përdorën nga studentët e ardhur për t'u njohur me njëri-tjetrin.

Zhvillimi, betejat, investimet dhe armiku nga... Lindja

Sigurisht, në historinë e tij 19-vjeçare ka gabime, kriza dhe rivalë nga Lindja që dëgjojnë emrin e TikTok .

Padyshim që po flasim për një histori të denjë për një gjigant, i cili fjalë për fjalë i ka dhënë një tjetër kuptim jetës së popullsisë së botës në dy dekadat e fundit.

Në fund të fundit, sot të mos kesh një llogari në Facebook, Messenger apo Instagram konsiderohet - të paktën - offline nga bota.

Dimensioni i varësisë së Facebook dhe Instagram është analizuar shumë mirë në studime të shumta. Për të kuptuar përmasat e problemit, mjafton të shikoni dokumentarin Dilema sociale , nga Jeff Orlofsky, me ekspertë që karakterizojnë mediat sociale si një aspekt mjaft ogurzi të realitetit të jetës moderne.

Beteja titanike me twitter

Njëherë e një kohë, kur mediat sociale po fillonin dalëngadalë të shfaqeshin, përballja e parë e Facebook-ut ishte me Twitter-in, dy media me filozofi, logjikë dhe qasje strategjike të ndryshme.

Facebook ka një avantazh në tërheqjen e një pjese më të madhe të përdoruesve në mbarë botën. Platforma është e disponueshme në më shumë se 100 gjuhë, në krahasim me Twitter që është në dispozicion në 61.

Twitter në kohën e Elon Musk po përpiqet të gjejë hapat e saj dhe nuk duket (deri tani) të jetë shumë shqetësuese për drejtuesit e Facebook të cilët kanë dhimbja e kokës nëse dëgjojnë emrin TikTok. 

Karakteristikë e të gjithave është se sot Twitter ka 544 milionë profile, ndërsa Facebook 2.9 miliardë profile!

Mospëlqimi... ose 18 skandalet

Në 19 vitet e Facebook janë zbuluar disa skandale. 

Disa prej tyre kanë parë dritën e ditës dhe në fakt nga mediat e njohura ndërkombëtare.

1. Në vitin 2013, hakeri whitehat u përpoq të raportonte një defekt sigurie në Facebook. Kur askush nuk u përgjigj, ai hakoi llogarinë e Mark Zuckerberg dhe postoi defektin në murin e tij. Burimi: Washington Post

2. Në vitin 2014, Facebook u përball me kritika për kryerjen e testeve psikologjike mbi 70,000 pjesëmarrës që nuk pranuan në vitin 2012, duke hequr disa fjalë nga burimet e lajmeve të përdoruesve për të testuar se si kjo ndikoi në reagimet e tyre ndaj postimeve. CEO e Facebook Sheryl Sandberg tha në atë kohë: “Kjo ishte pjesë e kërkimit të vazhdueshëm që bëjnë kompanitë për të testuar produkte të ndryshme, dhe kjo ishte ajo. Komunikimi nuk ishte i mirë. Dhe për këtë komunikim ju kërkojmë ndjesë. Ne kurrë nuk kemi dashur t'ju shqetësojmë." Burimi: The Guardian

3. Kompania u përball me kritika të rënda për keqinformimin në lidhje me zgjedhjet presidenciale të 2016-ës në SHBA, veçanërisht pasi një raport i Buzzfeed tregoi se lajmet e rreme tejkalonin lajmet reale. Mark Zuckerberg postoi një falje në Facebook dhe tha se kompania synon të përmirësojë algoritmin. Burimi: Facebook, Buzzfeed

4. Në vitin 2018, kur u publikua lajmi për skandalin e Cambridge Analytica, u zbulua se firma e analizës së të dhënave kishte mbledhur në mënyrë të paligjshme të dhëna nga dhjetëra miliona përdorues të Facebook për vite me radhë për të synuar reklamat gjatë zgjedhjeve të 2016. Burimi: Business Insider

5. Mark Zuckerberg dëshmoi para Kongresit në një seancë të nxehtë në prill 2018. Në atë kohë, bashkëthemeluesi i WhatsApp, Brian Atcon, gjithashtu ndezi lëvizjen #deletefacebook. Burimi: The Guardian

6. Viti 2018 shënoi gjithashtu një nga momentet më të errëta në historinë e Facebook, pasi raportet zbuluan se rrjeti social u përdor për të nxitur gjenocidin kundër pakicës myslimane Rohingya në Mianmar nga zyrtarët ushtarakë të vendit. Kreu i sigurisë kibernetike i Facebook tha për New York Times se gjeti "përpjekje të qarta dhe të qëllimshme për të përhapur fshehurazi propagandë të lidhura drejtpërdrejt me ushtrinë e Mianmarit". Kombet e Bashkuara e quajtën situatën "një shembull klasik të spastrimit etnik". Facebook tha se duhet të kishte bërë më shumë për ta ndaluar atë. Burimi: New York Times

7. Në vitin 2019, FTC gjobiti Facebookun me 5 miliardë dollarë për shkelje të privatësisë së përdoruesve , një gjobë rekord për një kompani teknologjike. Burimi: Business Insider

8. Facebook njoftoi gjithashtu planet për të lançuar një kriptomonedhë të quajtur Libra, dhe në tetor të atij viti, Mark Zuckerberg dëshmoi edhe një herë përpara një komiteti të Dhomës së Përfaqësuesve mbi implikimet financiare dhe rregulloret që lidhen me kriptomonedhën. Burimi: Business Insider

9. Në nëntor 2019, më shumë se 4,000 faqe të dokumenteve të brendshme të Facebook u zbuluan pas një padie zhvilluesish. Dokumentet zbuluan se si kompania ndërpreu aksesin e zhvilluesve në të dhëna, planifikoi të gjurmonte vendndodhjet e përdoruesve të Android dhe konsideroi tarifimin e zhvilluesve për qasjen në të dhënat e përdoruesit, ndër të tjera. Burimi: Business Insider

10. Në të njëjtin muaj, BuzzFeed dhe Bloomberg zbuluan se në gjysmën e dytë të 2016 Facebook u përpoq të blejë paraardhësin e TikTok, Musical.ly. Interesi i kompanisë për aplikacionin me bazë në Kinë ka tërhequr vëmendjen nga autoritetet dhe kritikat nga shoqëria civile. Burimi: Business Insider

11. Facebook njoftoi në janar 2020 se nuk do të moderonte reklamat e politikanëve në platformat e tij, duke i lejuar ata të publikojnë postime që mund të përmbajnë dezinformata. Ky zhvillim pati efekte negative pasi rrjeti social u kthye në një zonë lufte me përdorim të gjerë të propagandës. Twitter ndaloi reklamat politike.

12. Mark Zuckerberg njoftoi se nuk do të heqë postimin e presidentit të atëhershëm të SHBA-së, Donald Trump, që lexonte "kur plaçkitja fillon, fillojnë të shtënat", pasi kompania përqafon politikën e saj për të përjashtuar përmbajtjet e dukshme nga rregullat e përmbajtjes. Ky veprim çoi në një bojkot reklamash të Facebook.

13. Shqyrtimi po intensifikohet mbi mënyrën se si Facebook trajton përmbajtjen në dritën e pandemisë gjithnjë e më të politizuar COVID-19, vrasjes nga policia të George Floyd dhe zgjedhjeve të ardhshme presidenciale të vitit 2020. Burimi: Business Insider

14.Mark Zuckerberg shfaqet në një seancë dëgjimore antitrust të Kongresit të korrikut 2020 së bashku me CEO të Amazon, Apple, Google dhe Alphabet. Deputetët më vonë konkludojnë se të katër kompanitë janë monopole dhe duhet të rregullohen. Burimi: Business Insider

15. Një analist i të dhënave në Facebook, i kthyer në sinjalizues, Sophie Zhang, shfaqet në shtator 2020 duke akuzuar kompaninë për dështimin për të ndaluar manipulimin politik nga qeveritë e huaja . Më vonë ai do të dëshmojë para komitetit përkatës në Dhomën e Komunave në Britani. Burimi: Business Insider

16. Autorët e trazirave të 6 janarit 2021 në Kapitol të SHBA-së u zbulua se ishin organizuar përmes Facebook-ut si dhe platformave të tjera. Mark Zuckerberg dhe CEO-t e Google dhe Twitter do të dëshmojnë më vonë para Kongresit për keqinformimin. Facebook bllokoi Donald Trump menjëherë pas 6 janarit për shkak të rolit të tij të perceptuar në nxitjen e dhunës në lidhje me kryengritjen. Burimi: Business Insider

17. Bordi Mbikëqyrës i Facebook dënon kompaninë në maj 2021 për largimin e përgjegjësive të saj për pezullimin e Trump dhe lëshimin e një "dënimi arbitrar". Një nga anëtarët e bordit pranoi, në emër të Facebook, se kishte pasur dembelizëm në marrjen e masave. Burimi: Business Insider

18. Dhe ndërsa skandalet kishin filluar të zbardheshin, një skandal edhe më i madh po del në pah nga Cambridge Analytica. Një ish-punonjës i Facebook-ut i kthyer në sinjalizues i dha dokumente Wall Street Journal në shtator 2021. Dokumentet nxjerrin në pah shqetësimet e punonjësve për praktikat e biznesit të kompanisë dhe mosveprimin e menaxhimit në kurriz të përmbushjes së qëllimeve financiare.

Epoka e re... ose epoka “meta”.

Pra, çfarë është metaverse (metaverse), një term i përdorur nga gjigandi teknologjik Facebook, për të bazuar riemërtimin e tij në Meta, duke deklaruar në një farë mënyre qëllimet dhe vizionet e ardhshme të rrjetit social më të njohur në botë.

Duke gjykuar nga fjalimi kryesor i Mark Zuckerberg, padyshim që ka të bëjë me "përvojat". Pikëpamja e Meta-s për metaverset është " një fazë e re e përvojave virtuale të ndërlidhura duke përdorur teknologji të tilla si realiteti virtual (VR) dhe realiteti i shtuar (AR) ".